ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (72)

(Κορωνοϊός: μία πρόκληση να δούμε τα... πνευματικά μας μέτρα!)

Ο αναγκαστικός εγκλεισμός όλων μας στο σπίτι αυτήν τη δύσκολη περίοδο λόγω του θανατηφόρου κορωνοϊού φέρνει στην επιφάνεια με άμεσο και ανάγλυφο τρόπο ό,τι η Εκκλησία μας χαρακτηρίζει καίριο θέμα στην πνευματική ζωή ενός ανθρώπου:  το θέμα των λογισμών. Όλοι οι άγιοί μας, παλαιότεροι και νεώτεροι, επισημαίνουν ότι η πνευματική ζωή δεν μπορεί να κατορθωθεί, σε όλα τα στάδιά της, από το πιο μικρό έως και το ανώτερο, αν ο άνθρωπος, ιδίως δε ο πιστός, δεν μάθει να ελέγχει τους λογισμούς του. Από το πώς δηλαδή κάποιος αντιμετωπίζει τους λογισμούς του, ή αλλιώς από το τι λογισμούς επικρατούν και κυριαρχούν μέσα του καταλαβαίνει το πνευματικό του επίπεδο, που θα πει το χριστιανικό του επίπεδο. Κοίτα λοιπόν τους λογισμούς σου και δες τι κατηγορίας χριστιανός είσαι.

Γιατί λέμε ότι η περίοδος αυτή ιδίως θέτει με οξύτητα το θέμα των λογισμών;  Διότι ενόψει του εγκλεισμού μας στο σπίτι και μάλιστα μιας απειλής θανάτου που επικρέμαται στα κεφάλια όλων μας ή πολλών τέλος πάντων από εμάς σε περίπτωση που βγούμε έξω -  υποθέτουμε πως παρόμοιος προβληματισμός και ένταση παρουσιάζεται και σε όλους εκείνους που είναι έγκλειστοι σε κάποιον τόπο εκτός της θελήσεώς τους, πολλώ δε μάλλον στους εγκλείστους σε περιορισμένο και μικρό χώρο σαν τους φυλακισμένους – υφίσταται ο πειρασμός να δεχτούμε μέσα στην καρδιά μας την «επίθεση» της παγκόσμιας κυριαρχίας του κορωνοϊού – κατά το «όλα τα ‘σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά» - με άλλα λόγια να κυριαρχήσει ως πρώτος στην πνευματική μας υπόσταση ο λογισμός της κυριαρχίας του συγκεκριμένου ιού. Κι εδώ ακριβώς αναμετράται ο πιστός με την πίστη του. Διότι κατά τη χριστιανική μας πίστη τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο για όλους και για όλα τον έχει ο Δημιουργός μας, ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Είτε ζώντας σε θεωρούμενη (εξωτερική) ελευθερία είτε εν φυλακή ο Χριστός είναι ο Πατέρας κι Εκείνος από τον οποίο εξαρτάται απολύτως η ζωή του κάθε όντος. «Αυτός διδούς πάσι ζωήν και πνοήν και τα πάντα», κατά τον λόγο του αποστόλου Παύλου στους Αθηναίους στο κήρυγμά του στην Πνύκα, διότι «Αυτός εστιν ο Ων» κατά την αποκάλυψή Του στον Μωυσή. Ήδη το πρώτο άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως έρχεται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο να μας υπενθυμίζει καθημερινά την πραγματικότητα αυτήν, που θα πει ότι ο χριστιανός, όπου και να είναι και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, τον Χριστό έχει υπόψιν του κι Εκείνον βλέπει εν χάριτι να προσδιορίζει τη ζωή του. 

Κατά συνέπεια, ο κορωνοϊός και κάθε άλλος ιός, όπως και κάθε  απειλή για τον άνθρωπο και σύνολη την παγκόσμια πραγματικότητα, εντάσσεται μέσα σ’  Εκείνου την πανταχού παρουσία και «λειτουργεί» μέσα στο δικό Του κατ’  ευδοκίαν ή κατά παραχώρηση θέλημα – τίποτε δεν γίνεται χωρίς Εκείνος να το επιτρέψει. Οπότε, ο χριστιανός που «περιπατεί διά πίστεως και ου δι’  είδους», που στοχεύει πάντοτε στα μη βλεπόμενα, δηλαδή στην παντοδύναμη ενέργεια του Τριαδικού Θεού, και όχι στα αισθητά βλεπόμενα που έρχονται και παρέρχονται, δεν αφήνεται στον καταιγισμό των «πολεμικών» ειδήσεων, πολλώ μάλλον δεν αφήνεται στην αλλοίωση της αληθινής εικόνας που του δίνει η πίστη∙ αλλά μένει προσηλωμένος και «κολλημένος» κυριολεκτικά στα πέραν των αισθητών, στο πρόσωπο του Χριστού Πατέρα, στην επιμονή της αίσθησης ότι αποτελεί μέλος Χριστού και ότι σύνολη η πραγματικότητα κινείται και υπάρχει μέσα στην Πρόνοια της Τριαδικής Θεότητας, διότι «εν αυτώ ζώμεν και κινούμεθα και εσμέν». Και πώς να δει αλλιώς τα πράγματα, όταν ο ίδιος Κύριος μάς καλεί να δούμε την Πρόνοιά Του αυτή ακόμη και στο παραμικρότερο χόρτο ενός αγρού, στη φροντίδα Του και για το παραμικρό πετούμενο, για την παρουσία Του με τρόπο που δεν μπορούμε να διανοηθούμε στην ίδια μας την ύπαρξη, αφού «και οι τρίχες της κεφαλής μας είναι από Αυτόν αριθμημένες»; «Και τα πάντα εν Αυτώ συνέστηκεν».

Και πέραν του λογισμού αυτού με τον οποίο καλείται να επιβεβαιώνει την πίστη του, θα πρέπει να αντιμετωπίσει και έναν άλλον λογισμό πάλιν των ημερών αυτών, (ξένο όπως και ο άλλος προς την αποδοχή της Πρόνοιας του Θεού, πολύ κοινό όμως για ολόκληρη την καθημερινότητά του, είτε την «ελεύθερη» είτε την έγκλειστη): τον λογισμό της διάρκειας και της συνέχειας, τον πειρασμό του βάθους του χρόνου. «Για πόσο θα είμαστε έγκλειστοι; Και θα περάσει πράγματι το πρόβλημα; Κι αν ξανάρθει;» Και λέμε κι εδώ πως πρόκειται για «πλανεμένο» και μη χριστιανικό λογισμό, γιατί ο ίδιος ο Κύριος, χωρίς δεύτερη κουβέντα, μας εξήγησε ότι ο κύριος προβληματισμός μας που αφορά το σημαντικότερο της ζωής μας: τη σωτηρία μας (πέραν ενός αυτονόητου προγραμματισμού για το μέλλον, δηλαδή όντως μίας κατάστρωσης σχεδίου για την  περαιτέρω παρουσία μας στον κόσμο με βάση και τη λογική και τα φυσικά δεδομένα μας,διότι «ουκ εκπειράσεις Κύριον τον Θεόν σου»), πρέπει να αναφέρεται στο βάθος της μίας ημέρας. «Μη μεριμνήσητε εις την αύριον∙ η γαρ αύριον μεριμνήσει τα εαυτής. Αρκετόν τη ημέρα η κακία αυτής». Λοιπόν, καλό βεβαίως είναι να κοιτάμε το μέλλον μας, αλλά όχι με τέτοιον τρόπο που να μας διαφεύγει το παρόν, το οποίο είναι και το πιο καθοριστικό για την ισορροπημένη και καλή πνευματική μας πορεία. Πόσοι συνάνθρωποί μας αγωνιώντας για το μέλλον είδαν με τρόμο ότι έχασαν τη ζωή μέσα από τα χέρια τους, πόσοι δεν θα άκουσαν τη φωνή του Δημιουργού που είπε «άφρον, ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου. Α δε ητοίμασας, τίνι έσται;». 

Συνεπώς, οι ημέρες που διερχόμαστε είναι κρίσιμες, όχι τόσο ως προς το θέμα του θανατηφόρου ιού, όσο ως προς το θέμα της κρίσεως της πνευματικής μας ισορροπίας και της κρίσεως της ποιότητας της χριστιανικής μας αυτοσυνειδησίας. Θα το ξαναπούμε: ναι, το πρόβλημα υφίσταται, το βλέπουμε και ανθρωπίνως παίρνουμε όλα τα προβλεπόμενα μέτρα που μας υποδεικνύουν οι υπεύθυνοι της υγείας και του κράτους μας, αλλά πέραν τούτου: κοιτάμε «προς τον μόνον δυνάμενον σώζειν», τον Κύριο της ζωής και του θανάτου, Εκείνον που με ένα νεύμα Του, μόλις δει το όποιο σημάδι της μετανοίας μας, μπορεί να άρει τον πειρασμό.  

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (71)

(Συγγενεύουμε καθόλου με τον Χριστό;)

«Για να 'χουμε τη χάρη του Θεού – έλεγε ο όσιος Γέροντας Παΐσιος – πρέπει να συγγενέψουμε λίγο με τον Χριστό». Που θα πει: τα γνωρίσματα του Χριστού πρέπει να αγωνιζόμαστε (με τη χάρη πια του αγίου βαπτίσματος με την οποία γίναμε μέλη Του) να γίνουν γνωρίσματα και δικά μας. Ποιο το κύριο γνώρισμα του Κυρίου; Ασφαλώς η απόλυτη υπακοή στο θέλημα του Θεού Πατέρα Του, όπως μας το λέει ιδιαιτέρως ο απόστολος Παύλος (Φιλ. 2, 7-10): Ο Χριστός, το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, «ἑαυτόν ἐκένωσε μορφήν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καί σχήματι εὑρεθείς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτόν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δέ σταυροῦ» (τα απαρνήθηκε όλα, πήρε μορφή δούλου κι έγινε άνθρωπος· και όντας πραγματικός άνθρωπος ταπεινώθηκε θεληματικά υπακούοντας μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού). Η υπακοή του Χριστού στον Θεό Πατέρα φανέρωνε την απόλυτη ταπείνωσή Του, γι’ αυτό και όπου δεν υπάρχει σε άνθρωπο και μάλιστα χριστιανό ταπείνωση, εκεί δεν υπάρχει Χριστός και Θεός και το μόνο που υπάρχει σε περίσσια είναι η δαιμονική υπερηφάνεια.

Έκτοτε το κύριο γνώρισμα του κάθε αγίου ήταν και είναι η δηλωτική της υπακοής ταπείνωση, η οποία συνιστά και το μοναδικό βάθρο πάνω στο οποίο μπορεί να αναπτυχθεί και η «καθ’ ὑπερβολήν ὁδός» της αγάπης – ό,τι φανερώνει και την εγκατοίκηση πια του Τριαδικού Θεού στον άνθρωπο. Κατεξοχήν την ταπεινή υπακοή και αγάπη βλέπουμε στην ανώτερη από όλα τα κτιστά όντα, την Παναγία Μητέρα του Κυρίου. Η Παναγία πράγματι συνιστά το ανθρώπινο όριο, πάνω στο οποίο μετριέται η όποια εν ελευθερία υπακοή στο θέλημα του Θεού. Το «ἰδού ἡ δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά τό ρῆμά Σου» αποτελεί το αδιάκοπο όραμα κάθε πιστού προκειμένου να βαδίσει τον δρόμο της αγιότητας. Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι την υπακοή της Παναγίας πρόβαλλαν και προβάλλουν πολλοί άγιοι για να διαπιστώνουν αν όντως κάτι είναι εκ Θεού ή όχι. Θυμόμαστε αίφνης τον άγιο Σιλουανό του Άθω, όπως μας περιγράφει ένα περιστατικό της ζωής του ο μεγάλος Γέροντας (άγιος κι αυτός πια) μαθητής του Σωφρόνιος του Έσσεξ, ο οποίος συνάντησε κάποια στιγμή στο μοναστήρι του στο Άγιον Όρος, την Ιερά Μονή Παντελεήμονος, έναν συνασκητή του. Ο ασκητής αυτός με ένα είδος καύχησης, όπως διέκρινε ο όσιος, του ανέφερε ότι του εμφανίστηκε η ίδια η Παναγία. Κι ο άγιος Σιλουανός με πλήρη επίγνωση αρνήθηκε να αποδεχθεί το «όραμα» του καλογέρου, με το συντριπτικό επιχείρημα: «Είναι αδύνατο να εμφανίστηκε σε σένα η Παναγία μας. Γιατί Εκείνη ήταν τέκνο υπακοής, ενώ εσύ δουλεύεις πάνω στο δικό σου θέλημα». Για τον όσιο δηλαδή κριτήριο της ορθής πνευματικής πορείας και ιδίως ενός «οράματος» ήταν ακριβώς η αγία υπακοή και ταπείνωση. Πορεύεται επομένως κάποιος με βάση τις δικές του επιλογές, κάνοντας πέρα την υπακοή; Δεν είναι του Χριστού άνθρωπος, έστω κι αν διατείνεται χίλιες φορές ότι ανήκει και πάσχει για Εκείνον.

Την αλήθεια αυτή από την οποία κρίνεται το πνευματικό και αιώνιο συμφέρον μας πρέπει να έχουμε πάντοτε κατά νου. Ιδίως τις κρίσιμες αυτές ώρες που διερχόμαστε, κατά τις οποίες δοκιμάζεται η παγκόσμια κοινότητα, αλλά δοκιμάζεται και η δική μας ποιότητα πίστεως, πρέπει να λειτουργούμε όχι αυτονομημένα, όχι με το σκεπτικό του «έτσι μ’ αρέσει» ή «έτσι κατανοώ εγώ την πίστη» ή «έτσι εγώ ερμηνεύω τους αγίους» ή ακόμη χειρότερα «οι ιεράρχες και οι παπάδες είναι “χλιαροί και ξεπουλημένοι” πλην ολίγων που συμφωνούν με εμένα»· αλλά (να πορευόμαστε) όπως μας προτρέπει συντεταγμένα η Εκκλησία μας διά στόματος της Ιεράς Συνόδου. Εκεί, στην υπακοή αυτή, έστω κι αν διαφωνούμε (γιατί άραγε; Γιατί είμαστε «καλύτεροι και ανώτεροι;») κρίνεται η γνήσια ή όχι εκκλησιαστικότητά μας, που θα πει η χριστιανικότητά μας.  Μάλλον στην ώρα της κρίσεως - κι είναι ευλογία τούτο - ανοίγονται τα μάτια μας για να δούμε κατάματα τον αληθινό εαυτό μας: τον χαρισματικό ταπεινό εαυτό μας ή τον υπερήφανο εγωιστικό εαυτό μας.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (70)

(Ολίγα τινά περί  των κλειστών λόγω κορονοϊού για ιερές ακολουθίες ναών...)

Ενόψει των εξελίξεων ως προς τα (σκληρά αλλά απαραίτητα θεωρούμενα) προληπτικά μέτρα κατά του κορονοϊού στο θέμα της φυσικής παρουσίας μας στους Ναούς είτε από πλευράς της Συνόδου της Εκκλησίας μας είτε από πλευράς της Κυβερνήσεως,  ίσως είναι καλό να προβληματιστούμε και στα παρακάτω:

- Μήπως η «στένωση» (απόλυτη ή μερική δεν έχει σημασία) για την τέλεση της θείας Λειτουργίας μάς κάνει να σκεφτούμε τους εν Χριστώ αδελφούς μας πολλών επαρχιακών περιοχών που συχνότατα δεν έχουν ιερέα για να λειτουργηθεί ο ναός τους και μένουν αλειτούργητοι και ακοινώνητοι για μεγάλο διάστημα; Κρίνεται η «ελιτίστικη» και ολίγον εγωιστική, δηλαδή μη χριστιανική, στάση μας. Τους θυμόμαστε καθόλου;

- Μήπως πρέπει να θυμηθούμε ότι το «πρόβλημα» με τη θεία κοινωνία δεν είναι αν «κολλάει» ο (όποιος) ιός μέσω αυτής – κατά τη μακρά ιστορουμένη παράδοση και την πίστη μας δεν υφίσταται κάτι τέτοιο – αλλά ότι μπορεί να αρρωστήσει (ή και να πάθει και χειρότερα!) κάποιος λαμβάνοντάς την, γιατί μετέχει των αχράντων μυστηρίων χωρίς την απαιτουμένη μετάνοια; Ο απόστολος Παύλος στους Κορινθίους (Α΄ Κορ. 11, 29-30) επισημαίνει ότι «όποιος τρώει τον άρτο και πίνει τον οίνο με τρόπο ανάξιο, χωρίς να αναγνωρίζει σ’ αυτά το σώμα του Κυρίου, αυτό που τρώει κι αυτό που πίνει φέρνουν πάνω του καταδίκη. Έτσι εξηγείται γιατί έχετε ανάμεσά σας πολλούς ελαφρά και βαριά αρρώστους, καθώς και αρκετούς θανάτους». Λοιπόν, θέλει προσοχή μεγάλη η συμμετοχή στη θεία κοινωνία, να προσέρχεται δηλαδή κανείς με βαθιά μετάνοια και με μεγάλο πόθο, προκειμένου να μη γίνεται η θεία μετάληψη για τον προσερχόμενο «εἰς κρῖμα ἤ εἰς κατάκριμα».

- Μήπως θα πρέπει να στοχαστούμε, σ’ αυτές τις δύσκολες συνθήκες, περισσότερο και βαθύτερα πάνω στην πραγματικότητα ότι είμαστε όλοι οι βαπτισμένοι και χρισμένοι πιστοί μέλη του σώματος του Χριστού, που θα πει ότι σε τέτοιες κρίσιμες περιόδους όπου υφιστάμεθα έναν πόλεμο («παγκόσμιο πόλεμο» δεν χαρακτηρίζουν όλοι οι υπεύθυνοι των κρατών αυτό που περνάμε;) εκείνοι που μπορούν να τελέσουν τα μυστήρια, (όπως οι μοναχοί στα μοναστήρια για παράδειγμα), αναπληρώνουν το υστέρημα και το έλλειμμα το δικό μας; Κι αυτό σημαίνει ότι τελικώς μπορεί να μη μετέχουμε αισθητά στη θεία Λειτουργία για ένα διάστημα οι εν τω κόσμω χριστιανοί, όμως στο πρόσωπο των αδελφών μοναχών (ή και όποιων σε παρεκκλήσια ολιγομελώς μπορούν να τελέσουν τα μυστήρια) κατά τρόπο μυστικό και εν χάριτι μετέχουμε κι εμείς. (Και πηγαίνει το μυαλό μας εν προκειμένω και στον μεγάλο όσιο της εποχής μας Παΐσιο τον αγιορείτη, ο οποίος ευρισκόμενος στο Σινά το διάστημα 1962-1964 έκανε υπακοή στο τυπικό της Μονής της Αγίας Αικατερίνης, σύμφωνα με το οποίο (τότε) δεν επιτρεπόταν η συχνή θεία κοινωνία. Και τι έλεγε ο μέγας πατήρ; «Όταν ερχόταν η ώρα της θείας κοινωνίας και δεν μου επιτρεπόταν να προσέλθω, ο Κύριος μού  έδινε διπλή χάρη από ό,τι αν κοινωνούσα, γιατί έβλεπε τον πόθο μου και κυρίως την υπακοή την οποία έκανα»).

- Μήπως τέλος πρέπει διαρκώς να μνημονεύουμε τους αγίους Πατέρες μας, οι οποίοι μιλώντας για τη θεία κοινωνία αναφέρονται πάντοτε και στην πνευματική, πέραν από τη μυστηριακή, διάστασή της; Δηλαδή ότι θεία κοινωνία είναι βεβαίως πρωτίστως αυτό που τελεί η Εκκλησία μας, γιατί αυτό συνιστά τον πυρήνα και την ουσία της ύπαρξής της κατά την εντολή του ίδιου του αρχηγού και ιδρυτού της, όμως θεία κοινωνία είναι και η καθημερινή και κάθε στιγμής κατάσταση του πιστού χριστιανού, όταν βρίσκεται στην πορεία εφαρμογής των αγίων εντολών του Χριστού. Ο ίδιος ο Κύριος υποσχέθηκε (και το βιώνουν εμπειρικά όλοι οι άγιοι και οι ενσυνείδητοι πιστοί) ότι όταν τηρεί κανείς τις εντολές Του, δηλαδή κυρίως τις εντολές της πίστης σ’ Αυτόν και της αγάπης προς τον συνάνθρωπο, φανερώνει την αγάπη του σ’ Εκείνον, γεγονός που τον οδηγεί στο σημείο συντονισμού του με τον ίδιο τον Τριαδικό Θεό. «Ἐάν τις ἀγαπᾷ με τόν λόγον μου τηρήσει, καί ὁ Πατήρ μου ἀγαπήσει αὐτόν καί πρός αὐτόν ἐλευσόμεθα καί μονήν παρ’ αὐτῷ ποιήσομεν».

Αλλά ας αφήσουμε τον μεγάλο νεώτερο Πατέρα και Διδάσκαλο της Εκκλησίας όσιο Νικόδημο τον αγιορείτη να μας καθοδηγήσει επ’ αυτού από το γνωστό έργο του «Ἀόρατος πόλεμος). «Ἂν καὶ μυστηριακὰ δὲν μποροῦμε νὰ δεχθοῦμε τὸν Κύριό μας περισσότερο ἀπὸ μία φορὰ τὴν ἡμέρα, ὅμως πνευματικὰ καὶ νοερὰ μποροῦμε νὰ τὸν δεχώμαστε κάθε ὥρα καὶ κάθε στιγὴ διὰ μέσου της ἐργασίας ὅλων τῶν ἀρετῶν καὶ τῶν ἐντολῶν καὶ ἰδιαιτέρως μὲ τὴν θεία προσευχὴ καὶ μάλιστα τὴν νοερά. Ἐπειδὴ καὶ ὁ Κύριος βρίσκεται κρυμμένος μέσα στὶς ἁγίες του ἐντολές, καὶ ὅποιος κάνει μία ἀρετὴ ἢ ἐντολή, δέχεται ἀμέσως μέσα στὴν ψυχή του καὶ τὸν Κύριο ποὺ εἶναι κρυμμένος μέσα σ᾿ αὐτές, ὁ ὁποῖος ὑποσχέθηκε ὅτι θὰ κατοικήσῃ μαζὶ μὲ τὸν Πατέρα του μέσα σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ θὰ φυλάξη τὶς ἐντολές του λέγοντας: «Ἐὰν κάποιος μὲ ἀγαπᾷ θὰ τηρήσῃ καὶ τὸν λόγο μου, καὶ ὁ Πατέρας μου θὰ τὸν ἀγαπήσῃ καὶ θὰ ἔλθουμε πρὸς αὐτὸν καὶ θὰ κατοικήσουμε σὲ αὐτόν» (Ἰω. 14,23). Ἡ κοινωνία αὐτὴ καὶ ἡ ἕνωσις δὲν μπορεῖ νὰ μᾶς ἀφαιρεθῇ ἀπὸ κανένα κτίσμα παρὰ μόνον ἀπὸ τὴν ἀδιαφορία μας ἢ ἀπὸ κάποιο ἄλλο σφάλμα μας. Καὶ μερικὲς φορὲς αὐτὴ ἡ Κοινωνία εἶναι τόσο καρποφόρα καὶ τόσο εὐάρεστη στὸν Θεό, ὅσο ἴσως δὲν εἶναι πολλὲς ἄλλες μυστηριώδεις κοινωνίες ἀπὸ τὴν ἔλλειψι ἐκείνων ποὺ τὶς δέχονται. Λοιπόν, ὅσες φορὲς ἔχεις τὴν διάθεσι καὶ ἑτοιμασθῇς γιὰ μία παρόμοια κοινωνία, θὰ βρῇς πρόθυμο καὶ ἕτοιμο τὸν Υἱὸ τοῦ Θεοῦ, μόνος του νὰ σὲ τρέφῃ πνευματικὰ μὲ τὰ ἴδια του τὰ χέρια».

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ.. (69)

Όλες οι αντιπαλότητες που έχει φέρει η πανδημία του κορονοϊού ανάμεσα στους ανθρώπους, γνωστούς ή αγνώστους, φίλους ή εχθρούς, θρησκευόμενους ή όχι, μας οδηγεί στο να θυμόμαστε πολύ έντονα την επισήμανση του οσίου Παϊσίου του αγιορείτου:  ο καθένας τοποθετείται ανάλογα με το περιεχόμενο της καρδιάς του. Ανάλογα με το «έχει» του πυροβολεί ή αγκαλιάζει. Όπως συνήθως το έλεγε: «να γίνεις εργοστάσιο καλών λογισμών». Για να διευκρινίσει· και χρυσάφι να σου δώσουν, αν μέσα σου είσαι κακότροπος, χρυσές σφαίρες θα ρίχνεις κατά των άλλων· αν είσαι καλοπροαίρετος και καλλιεργείς καλούς λογισμούς, και το σίδερο και το όποιο «κακό» υλικό θα το βλέπεις με καλό μάτι και θα το κάνεις βάλσαμο για τις ψυχές των ανθρώπων.

 Την ίδια αλήθεια την έλεγε χρησιμοποιώντας και το παράδειγμα της μύγας και της μέλισσας: «Η μύγα και σε τόπο που έχει παντού λουλούδια, τελικά θα βρει την ακαθαρσία να σταθεί· η μέλισσα και σε τόπο που είναι γεμάτος από ακαθαρσίες, αλλά έχει και κάποιο λουλούδι, στο λουλούδι θα σταθεί».

Δεν το βλέπουμε στις ημέρες μας εντονότατα με το θέμα του κορονοϊού; Ό,τι και να πει κάποιος, ό,τι πρόταση κι αν κάνει, ακόμη και την πιο καλή και δίκαιη, θα υπάρξουν αμέσως οι «μύγες»: θα ψέξουν και θα κατηγορήσουν. Πόσο ευχόμαστε να πληθυνθούν οι μέλισσες!

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (68)

Δεν θα ασχοληθούμε με τους συνανθρώπους μας εκείνους που έχουν τοποθετήσει τον εαυτό τους εκτός της χριστιανικής πίστεως και της Εκκλησίας – δικαιολογημένα δεν αποδέχονται ότι η θεία κοινωνία είναι σώμα και αίμα Χριστού, ότι υπό τα είδη του άρτου και του οίνου δηλαδή είναι ο ίδιος ο Χριστός. Πώς άλλωστε να το δεχτούν όταν πρόκειται για μία χαρισματική πραγματικότητα που προϋποθέτει την πίστη στον Χριστό ως Θεό και άνθρωπο, συνεπώς απαιτεί να υπάρχει στην ύπαρξή τους η χάρη του αγίου Πνεύματος που αυτή μόνη δίνει τη συγκεκριμένη δύναμη αποδοχής; Ο απόστολος Παύλος μεταξύ πολλών άλλων σημειώνει επιγραμματικά: «Οὐδείς δύναται εἰπεῖν Κύριον Ἰησοῦν εἰ μή ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ». Κανείς δεν μπορεί να ομολογήσει τον Ιησού ως Κύριο, δηλαδή ως Θεό, παρά με τη δύναμη του αγίου Πνεύματος. Συνεπώς είναι απολύτως δικαιολογημένοι οι εκτός της Εκκλησίας για να διαγράφουν τα μυστήριά της, δηλαδή αυτό που συνιστά το κέντρο και ολόκληρη τη ζωή της, τη Θεία Ευχαριστία, η οποία προσφέρεται «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καί εἰς ζωήν αἰώνιον», διότι προσφέρει «τόν Ἰατρόν τῶν ψυχῶν καί τῶν σωμάτων».  

Εκεί που πραγματικά θλιβόμαστε και απορούμε είναι όταν την αμφισβήτηση και την άρνηση την εκφράζουν άνθρωποι που διατείνονται ότι αποτελούν μέλη της Εκκλησίας, ότι πιστεύουν στον Χριστό, ότι σέβονται την παρουσία της Εκκλησίας στον κόσμο. Και απορούμε γιατί δείχνουν ότι τελικώς δεν πιστεύουν στον Χριστό, δεν πιστεύουν στο Ευαγγέλιο και τον άγιο λόγο Του, δεν κινούνται στον ρυθμό του ζωντανού σώματός Του. Δεν έχουν ακούσει, δεν έχουν διαβάσει ότι ο ίδιος ο Κύριος ίδρυσε το μυστήριο («λάβετε, φάγετε, τοῦτό ἐστι τό σῶμά μου. Πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες, τοῦτό ἐστι τό αἷμά μου»), ότι έδωσε εντολή αυτό που έκανε στον Μυστικό Δείπνο αυτό να κάνουν και οι μαθητές Του για να ζουν την παρουσία Του έκτοτε («τοῦτο ποιεῖτε εἰς τήν ἐμήν ἀνάμνησιν»), ότι έτσι κατανόησαν τα πράγματα οι μαθητές Του και οι μαθητές Του σε όλους τους αιώνες;

«Μα, είναι δυνατόν να βλέπουμε άρτο και οίνο με τα μάτια μας και να είναι κάτι άλλο;» εξακολουθούν να διατείνονται. «Εντάξει, είμαστε πιστοί, μα αυτά εκφεύγουν των ορίων της λογικής». Κι αποδεικνύουν με τον πιο περίτρανο τρόπο, όπως είπαμε, την απιστία τους ή στην καλύτερη περίπτωση την ολιγοπιστία τους, πάντως την έλλειψη της χριστιανοσύνης τους. Διότι η πίστη μας δεν στηρίζεται στη λογική ως να είναι αυτή το κριτήριο για τη ζωή μας. Τη λογική τη χρησιμοποιούμε για όλα τα αισθητά πράγματα της εδώ ζωής μας, μα η αναφορά μας είναι ο λόγος του Θεού, είτε ως προσωπικός Λόγος (ο Χριστός) είτε ως το κήρυγμα του Ευαγγελίου Του (που και αυτό είναι μία άλλη μορφή του ίδιου του Χριστού). Κι αυτό θα πει: οι χριστιανοί πατάμε στο έδαφος της υλικής πραγματικότητας, μα πορευόμαστε πάνω στο έδαφος κυρίως του βάθους της πραγματικότητας που είναι η παντοδύναμη ενέργεια του Θεού μας. «Διά πίστεως περιπατοῦμεν, οὐ δι’ εἴδους» εξαγγέλλει ο απόστολος. Με την πίστη πορευόμαστε, όχι μ’ αυτό που μας προσφέρουν οι αισθήσεις μας και οι γνώσεις του κόσμου τούτου. Κι αυτό γιατί; Διότι «οὐ σκοποῦμεν τά βλεπόμενα, ἀλλά τά μή βλεπόμενα. Τά γάρ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τά δέ μή βλεπόμενα αἰώνια». Και ποιος είναι αυτός που θα πει με βεβαιότητα ότι η πραγματικότητα είναι αυτή και μόνη που επισημαίνουν οι αισθήσεις μας; Ένας τέτοιος προβληματισμός μάς ανάγει σε προβληματισμό παρελθόντων ξεπερασμένων αιώνων. Η επιστήμη σήμερα είναι πιο ταπεινή και σεμνή, γιατί έχει διευρύνει τα όριά της. Όταν έρχονται οι ίδιοι οι φυσικοί επιστήμονες στη συντριπτική πλειοψηφία τους για να πουν ότι από το όλο της πραγματικότητας του κόσμου μας έχουμε (επιστημονική) γνώση – και μάλιστα πολύ ελλιπή – για το τέσσερα μόλις τοις εκατό (4%) και μας διαφεύγει εξ ολοκλήρου το 96%, ποιος είναι εκείνος που θα υποστηρίξει κάτι διαφορετικό; Απλώς εκφράζει την πολύ ξεπερασμένη πίστη του, εκφράζει τα διαφορετικά του πιστεύω, πάντως ούτε την επιστήμη, πολλώ δε μάλλον τη χριστιανική πίστη.

Η Εκκλησία μας παρ’ όλα αυτά στέκεται με πολλή αγάπη και πολύ σεβασμό έστω και μπροστά στις αμφισβητήσεις των ανθρώπων, έστω και  των ασθενών πιστών. Ακούει τις ενστάσεις τους, αφουγκράζεται τον προβληματισμό τους, μα τους καλεί να πάρουν αφορμή από την ολιγοπιστία τους αυτή και να βαθύνουν τη σχέση τους με τον Θεό. Είναι μία ευκαιρία να ζητήσουν από τον Χριστό προσθήκη της πίστεώς τους, κατά το «πρόσθες ἡμῖν πίστιν» των μαθητών του Κυρίου, ή να κραυγάσουν και αυτοί, εφόσον είναι καλοπροαίρετοι και αναζητούν την αλήθεια, (σαν τον πατέρα που πλησίασε τον Χριστό για να ζητήσει τη βοήθειά Του)  το «πιστεύω, Κύριε, βοήθει μου τῇ ἀπιστίᾳ». Είναι δηλαδή ο καιρός τώρα η ευκαιρία που δίνεται σε όλους μας να τα βρούμε περισσότερο με τον Θεό μας, να καθαρίσουμε την πίστη μας γι’ Αυτόν, να νιώσουμε έστω και λίγο την αίσθηση της παρουσίας Του μέσα στην καρδιά μας. Άλλωστε γι’ αυτόν τον λόγο – έτσι φαίνεται μέσα στην Αγία Γραφή - επιτρέπει και παραχωρεί (όχι δημιουργεί) ο Θεός μας τέτοιες δύσκολες καταστάσεις στον κόσμο μας: να γίνονται οι προκλήσεις για τη μετάνοιά μας. Διότι «θέλει πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι καί εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν».

Τα παραπάνω βεβαίως δεν ακυρώνουν τα όποια μέτρα πρέπει να παίρνουμε, κάνοντας το ανθρώπινο κατά το «μή ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου», προκειμένου να διαφυλάσσουμε και τον εαυτό μας και κυρίως τους συνανθρώπους μας: ό,τι ήδη έχει ανακοινώσει η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας, ό,τι πρακτικό προτείνουν οι υγειονομικές αρχές. Κι οι αρχές αυτές μας λένε και κάτι πολύ σημαντικό που δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε: ο σπουδαιότερος παράγων για να παραμένει κάποιος υγιής είναι η καλή ψυχολογία του. Ακόμη και για τον καρκίνο, τονίζουν πολλές φορές οι ιατροί, πλέον του 50% παίζει ρόλο η ψυχική διάθεση του ασθενούς. (Ο άγιος Πορφύριος μάλιστα συνήθιζε να λέγει ότι άνθρωπος που αγωνίζεται στην πίστη του Χριστού και προσπαθεί να τηρεί τις άγιες εντολές Του, κυρίως την αγάπη, ελέγχει την εξέλιξη κι αυτής της δύσκολης αρρώστιας). Λοιπόν, όταν ο σπουδαιότερος παράγων για την αντιμετώπιση της όποιας ασθένειας είναι η καλή ψυχολογία του ανθρώπου κι αυτήν την ψυχολογία την τρέφει πρωτίστως η πίστη στον Θεό,  πώς τόσο εύκολα επιχειρούν διάφοροι να κτυπήσουν αυτήν την πίστη, να την διακωμωδήσουν, να την ακυρώσουν; Ανεπίγνωστα, γιατί δεν θέλουμε να διανοηθούμε ότι μπορεί κάποιος εν επιγνώσει να κινείται έτσι, βοηθούν στην εξάπλωση της νόσου, αφού κτυπούν το θεμέλιο τελικώς του μεγάλου δώρου της υγείας.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (67)

 Η εγκύκλιος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος για το υγειονομικό πρόβλημα του νέου ιού (που απασχολεί και ταλαιπωρεί την παγκόσμια κοινότητα) ήδη από την αρχή της μάς προσανατολίζει στην αντιμετώπιση και τη «λύση» του. Γιατί τι λέει;  «Να εντείνουμε όλοι τις προσευχές μας προς τον Νικητή της φθοράς και του θανάτου Κύριο Ιησού Χριστό, ώστε να διαφυλάξει υγιή και ακεραία την κληρονομία Του». Η Σύνοδος δηλαδή ακολουθώντας την πνευματική οδό της χριστιανικής πίστεως μάς απεγκλωβίζει από την αποκλειστική και νοσηρή θα έλεγε κανείς ενασχόληση με το πρόβλημα. Μας υπενθυμίζει ότι πέρα από κάθε πρόβλημα, πέρα από κάθε τι επίγειο που μπορεί να μας ταλαιπωρεί υπάρχει η παρουσία του Θεού, υπάρχει ο ίδιος ο Χριστός μας ως ο Παντοκράτωρ Κύριος, ο Οποίος κρατάει τα πάντα στα χέρια Του «διδούς πᾶσι ζωήν καί πνοήν καί τά πάντα». Ό,τι ομολογούμε καθημερινά στο Σύμβολο της Πίστεως: «Πιστεύω εἰς ἕνα Θεόν, Πατέρα, Παντοκράτορα, ποιητήν Οὐρανοῦ καί γῆς, ὁρατῶν τε πάντων καί ἀοράτων» αυτό καλούμαστε τώρα που μας δίνεται η πρόκληση με τα προβλήματα της υγείας να το ενεργοποιήσουμε στη ζωή μας.

Κι αυτό σημαίνει μεταξύ των άλλων ότι η παρουσία του κορονοϊού, όπως και κάθε άλλου ιού που έχει παρουσιαστεί μέχρι τώρα και θα παρουσιαστεί ασφαλώς και στο μέλλον, μας φέρνει ενώπιον του ίδιου του εαυτού μας – να αναμετρηθούμε με τις αντοχές της πίστεώς μας, να φανερωθεί η γνησιότητα ή όχι της όποιας νομιζομένης χριστιανικότητάς μας. Ή πιστεύουμε δηλαδή πράγματι στον Χριστό, ότι είναι ο Θεός που μας δημιούργησε, που μας κρατάει στην ύπαρξη και προνοεί για εμάς, που κατευθύνει τον κόσμο του στον τελικό του προορισμό, που και πάλι θα ξανάρθει στη Δευτέρα Του παρουσία, ή δεν πιστεύουμε, οπότε από την άποψη αυτή για μία ακόμη φορά ισχύει η προφητεία του θεοδόχου αγίου και δικαίου Συμεών ότι «οὗτος (ὁ Χριστός) κεῖται εἰς πτῶσιν καί ἀνάστασιν πολλῶν καί εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον». Με άλλα λόγια τέτοια προβλήματα που κλονίζουν την πεποίθηση πολλών ότι είναι άτρωτοι μέσα στον κόσμο ή ότι μπορεί η επιστήμη να τα λύσει και να τα αντιμετωπίσει όλα ή ακόμη χειρότερα ότι μπορεί κανείς να συμβιβάζει και την πίστη στον Θεό και την παθολογική προσκόλληση στα του κόσμου λειτουργούν ως «καθαρτικά» που έρχονται να μας προσγειώνουν στη μόνη πραγματικότητα: είμαστε αδύναμοι και ατελείς που καλό είναι να θυμόμαστε την πεσμένη φύση μας και να ανεβάζουμε λίγο τα μάτια στον Πατέρα και Δημιουργό μας.

Κι επανερχόμαστε στο αρχικό: η εγκύκλιος της Συνόδου μάς απεγκλωβίζει από τον όποιο πανικό πάει να δημιουργήσει η μονομερής ενασχόληση με το πρόβλημα, γιατί μας λέει ότι πάνω από όλα είναι ο Κύριος του παντός Ιησούς Χριστός. Και θυμόμαστε εδώ δύο περιπτώσεις από τις πάμπολλες του Ευαγγελίου: πρώτον· το περιστατικό με τον απόστολο Πέτρο που ζητάει από τον Κύριο να περπατήσει πάνω στα κύματα όπως κι Εκείνος. «Έλα», του λέει ο Κύριος. Και το θαύμα γίνεται: όσο ο Πέτρος έβλεπε τον Χριστό περπατούσε πάνω στην αφρισμένη θάλασσα χωρίς πρόβλημα. Μόλις όμως άρχισε να λειτουργεί η λογική του και οι σωματικές του αισθήσεις να κυριαρχούν, αμέσως πήρε να καταποντίζεται. «Ὀλιγόπιστε, γιατί δίστασες;» του λέει ο Κύριος και τον σώζει, στην κραυγή του για σωτηρία. Και δεύτερον, όταν ο αδελφικός φίλος του Χριστού Λάζαρος πεθαίνει και οι αδελφές του, πρώτα η Μάρθα κι έπειτα η Μαρία, του εκφράζουν το παράπονό τους: «Αν ήσουν εδώ, ο Λάζαρος δεν θα πέθαινε». Κι η συγκλονιστική απάντηση του Κυρίου: «ο Λάζαρος θα αναστηθεί. Γιατί εγώ είμαι η Ανάσταση και η Ζωή».

Και στις δύο περιπτώσεις το πρόβλημα υπάρχει και επιτείνεται, επειδή και ο Πέτρος και οι αδελφές του Λαζάρου ξεχνούν τον Χριστό και «καρφώνονται» στο πρόβλημα. Που θα πει: όταν υπάρχει η όποια ταλαιπωρία και η όποια δοκιμασία, βεβαίως είμαστε προσγειωμένοι και κατανοούμε την πραγματικότητα, μα δεν μένουμε «άπιστα» σ’ αυτή. Τα μάτια μας πρέπει να υψώνονται στον «μόνον δυνάμενον σώζειν», κι αυτό ήδη αποτελεί την απαρχή της λύσης και της θεραπείας. Οπότε η πίστη μάς δίνει τα κλειδιά της εν τω κόσμω πορείας μας: Πιστεύουμε στον πανταχού παρόντα και τα πάντα πληρούντα Χριστό μας που προσδιορίζει τα σύμπαντα· έχουμε τα μάτια ανοιχτά για να κάνουμε ανθρωπίνως ό,τι περνάει από το χέρι μας. Και με αγιογραφική αναφορά: «Πιστεύετε εἰς τόν Θεόν καί εἰς ἐμέ πιστεύετε»· «οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου». Εμπιστοσύνη στον Χριστό και ανάληψη της προσωπικής μας ευθύνης – ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε κάθε πρόβλημα μέσα στον κόσμο που για λίγο βρεθήκαμε.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (66)

Η εντολή του Κυρίου μεταξύ άλλων είναι «μή ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ, ἀλλ’ ὅστις σέ ραπίσει ἐπί τήν μίαν σιαγόνα στρέψον αὐτῷ καί τήν ἄλλην». Μία εντολή που προκαλεί αντιδράσεις σε πολλούς χριστιανούς, οι οποίοι αρνούνται να παίξουν τον ρόλο του «καρπαζοεισπράκτορα» καθώς λένε· κι ούτε να δεχτούν την έσχατη αδικία: όχι μόνο να μην αντιδράσουν στην πονηρή εναντίον τους στάση των άλλων αλλά να είναι έτοιμοι και να υποστούν και τα χειρότερα. Πράγματι, με τη λογική και την όποια ανθρώπινη κατανόηση της δικαιοσύνης η εντολή του Κυρίου μοιάζει ανεδαφική, κυρίως όμως άδικη - στην πρόκληση της αδικίας κάθε ψυχή αντιδρά. Αλλ’ αυτό που φαίνεται λογικό και ανθρώπινα δίκαιο είναι και χριστιανικό; Η απάντηση ασφαλώς είναι όχι. Διότι τότε θα έπρεπε να αρνηθούμε όλη τη θεία οικονομία της σωτηρίας εν προσώπω Ιησού Χριστού: μπορεί η λογική να «σηκώσει» την ενανθρώπηση του Θεού με τον τρόπο που έγινε και με τον τρόπο που εξελίχτηκε; Ή μπορεί η ανθρώπινη δικαιοσύνη να «σηκώσει» το βάρος της θείας δικαιοσύνης, κατά την οποία ο αθώος «τιμωρείται» και ο ένοχος σώζεται και δικαιώνεται; Πού πρέπει δηλαδή να θέσουμε τον Σταυρό του Κυρίου, αν κριτήριό μας είναι η λογική μας και η δικαιοσύνη μας;

Με άλλα λόγια η απάντηση στο καίριο αυτό ανθρώπινο δύσκολο ερώτημα βρίσκεται στην αγάπη του Θεού μας, όριο της οποίας είναι ο Σταυρός Του. Που θα πει: όταν κανείς αρχίζει να αγαπά τον συνάνθρωπό του κατά το πρότυπο του Χριστού, τότε ξεπερνά τις όποιες δεσμεύσεις της λογικής και τις αγκυλώσεις της δικής του έννοιας της δικαιοσύνης. Πώς; Ενισχυόμενος από τη χάρη του Θεού, την οποία έλαβε και λαμβάνει από τα μυστήρια της Εκκλησίας. Ο βαπτισμένος χριστιανός δηλαδή ως μέλος πια Χριστού, καθώς τρέφεται από το σώμα και το αίμα Εκείνου, παίρνει τη δύναμη να ζει σαν κι Εκείνον, όπως καθορίζεται τούτο από την εντολή Του: «αὕτη ἐστίν ἡ ἐντολή ἡ ἐμή, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθώς ἠγάπησα ὑμᾶς. Μείζονα ταύτης ἐντολήν οὐδείς ἔχει, ἵνα τις τήν ψυχήν αὐτοῦ θῇ ὑπέρ τῶν φίλων αὐτοῦ». Και: «ἀγαπᾶτε τούς ἐχθρούς ὑμῶν». Στο πνευματικό αυτό επίπεδο ο χριστιανός κατανοεί τον εαυτό του ως προέκταση και συνέχεια του Χριστού, προσβλέποντας πάντοτε και αδιάκοπα σ’ Εκείνον κι έχοντάς Τον ως διαρκή αναφορά και προοπτική Του – το κέντρο βάρους του εαυτού του δεν είναι ο κόσμος ο πεσμένος στην αμαρτία, αλλά ο ίδιος ο Θεός εν Χριστώ. Κι ακόμη: ξέρει ότι τα όποια δίκια του που δεν διεκδικεί γιατί τα έχει αναθέσει στον Κύριο, θα βρουν την απάντησή τους με τον τρόπο που Εκείνος μόνον καλύτερα από κάθε άλλον γνωρίζει. «Μή ἐκδικεῖτε ἑαυτούς», λέει και πάλι ο λόγος του Θεού. Διότι «ἐμοί ἐκδίκησις, ἐγώ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ». Ο χριστιανός έτσι έχει εναποθέσει τα πάντα στον Κύριο κι αυτή του η πίστη στην Πρόνοιά Του τον καθοδηγεί και τον ησυχάζει.

Πέραν τούτου όμως: η εντολή «μή ἀντιστῆναι τῷ πονηρῷ» - κι είναι ευνόητο βεβαίως ότι μιλάμε για τον άνθρωπο που είναι πονηρός και όχι για τον Πονηρό διάβολο, μολονότι και για εκείνον από μία άποψη έχει ισχύ ο λόγος -  έχει και τη διάσταση του να μην μπεις στο ίδιο επίπεδο με τον άνθρωπο αυτό. Γιατί ο πονηρός άνθρωπος, έχοντας μεγάλη εμπειρία της πονηρίας, θα σε οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια στο δικό του επίπεδο. Πας να αντιπαλέψεις με τα ίδια όπλα του πονηρού, αλλά βεβαίως υπερισχύει όποιος έχει τη μεγαλύτερη εμπειρία. Οπότε, χαμένος «από χέρι» που λένε. Γι’ αυτό και η αντίδραση του χριστιανού είναι η μεγαλύτερη δύναμη: η ταπεινή αγάπη, η οποία κινητοποιεί την παντοδυναμία του ίδιου του Θεού. Θυμίζει κάπως η παραπάνω επισήμανση μία αγγλική παροιμία. Τι λέει; «Δεν πρέπει να παλεύεις με γουρούνια. Διότι και σε κυλούνε στη λάσπη και το απολαμβάνουν».

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (65)

Τα πράγματα είναι πολύ τραγικά αν δούμε τι κυκλοφορεί για το τι είναι ο άνθρωπος στη μετανεωτερική λεγόμενη εποχή. Κι αυτή η εποχή είναι η δική μας εποχή, αυτή που ξεκίνησε περί το τέλος του εικοστού αιώνα (υπάρχουν άλλοι που μεταθέτουν πιο πίσω την έναρξη της μετανεωτερικότητας) και συνεχίζεται μέχρι σήμερα και δεν ξέρουμε για πόσο ακόμη. Τι λέγεται για τον άνθρωπο; Ό,τι πιο αντιφατικό μπορεί κανείς να ακούσει, ό,τι πιο περίεργο, ό,τι πιο παράδοξο και ίσως διεστραμμένο. Γιατί; Διότι το χαρακτηριστικό της εποχής αυτής είναι το απόλυτο γκρέμισμα κάθε παραδοσιακής αξίας και αυθεντίας, η προβολή του κάθε ατόμου ως απόλυτου κριτή της αλήθειας, που ορίζει την αλήθεια αυτή κατά τα μέτρα τα δικά του, καταργώντας ή αμφισβητώντας όμως και την ίδια τη λογική, η αναζήτηση επίσης των πολλών σχέσεων για τον κάθε άνθρωπο. Ό,τι δηλαδή ξεκίνησε και πρόβαλε η νεωτερικότητα, η φιλοσοφία των τελευταίων αιώνων, αυτό πια συνεχίζεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και σήμερα, αλλά έχοντας το σήμερα έναν απρόσμενο βοηθό: την τεχνολογία, την εικονική πραγματικότητα των υπολογιστών, που κατασκευάζει πια τον άυλο λεγόμενο άνθρωπο, τον κρυμμένο πίσω από ένα μηχάνημα και που τον κάνει να χάνει κάθε αίσθηση του πραγματικού ζωντανού εαυτού. Γι’ αυτό και δεν παραξενεύει πια η προβολή απόψεων που γίνονται ρεύματα και θεωρίες και που καταλήγουν δυστυχώς πολλές φορές σε νόμους κράτους, όπως ο αυτοκαθορισμός του ατόμου με κέντρο πια το σώμα του, ακόμη και για το ίδιο το φύλο του, να μπορεί δηλαδή χωρίς κανέναν κοινωνικό περιορισμό να λέει ότι σήμερα είμαι άνδρας, αύριο γυναίκα κ.ο.κ. Καταλαβαίνουμε δηλαδή ότι το ποιος είναι ο άνθρωπος, ιδίως στα χρόνια μας, είναι όχι απλώς εύκολη, αλλά η πιο δύσκολη ίσως υπόθεση.

Την οδυνηρή αυτήν πραγματικότητα του άυλου και εικονικού ρευστού σημερινού ανθρώπου αποτυπώνει κι ένας νέος άνθρωπος σ’ ένα ποίημά του σε πρόσφατη έκδοση ποιητικής του συλλογής. Το μεταφέρουμε καθώς έχει.

Ρουφήχτρα

Ρουφήχτρα της καρδιάς και της ψυχής.

Τρύπα κατάμαυρη του χωροχρόνου και της ύλης.

Μπροστά σου κόσμος που αναδύεται το ψέμα.

Δήθεν σου πρόσφεραν το «δώρο» της ζωής

και κλείδωσαν οι σκέψεις των ονείρων

στά «ξύπνια» χειριστήρια της παλάμης.

Δόση σκληρού ναρκωτικού – ψηφιακή την είπαν ηρωίνη –

το ενδοφλέβιο κοίταγμα μες στης οθόνης τη μορφή.

Μα θέλει μόχθο αρκετό για να κερδίσεις

το φευγιό από της Χάρυβδης το στόμα το πελώριο.

(Στέφανος Δορμπαράκης, Σε φόντο γκρι, Ποιήματα, ἀκολουθεῖν, Ιανουάριος 2020, σελ. 40).

 

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ...(64)

Η είδηση που διαβάσαμε και δυστυχώς είδαμε από φωτογραφίες είναι φρικιαστική! Κάποιοι θεωρούμενοι «άνθρωποι» μαγάρισαν με ακαθαρσίες τις εικόνες του Κυρίου, της Παναγίας μας, των αγίων μας! «Δεν το έκαναν χριστιανοί», είπε με απόλυτη βεβαιότητα ο Δήμαρχος της περιοχής, «αλλά ειδωλολάτρες και εχθροί του χριστιανισμού που έτυχε να περάσουν από την περιοχή μας». Δεν το αμφισβητούμε – πώς είναι δυνατόν ένας χριστιανός, έστω κι ο πιο αμελής και αδιάφορος να φτάσει σ’ ένα τέτοιο βέβηλο σημείο; Από την άλλη όμως μάς δίνεται η ευκαιρία και πάλι να επιβεβαιώσουμε τον λόγο του αγίου και δικαίου Συμεών του θεοδόχου για τον Κύριο: «οὗτος κεῖται εἰς πτῶσιν καί ἀνάστασιν πολλῶν… καί εἰς σημεῖον ἀντιλεγόμενον». Σε όλους τους αιώνες ο Χριστός ήταν, είναι και θα είναι η πέτρα πάνω στην οποία θα προσκρούει κάθε άνθρωπος: είτε θετικά πιστεύοντας σ’ Αυτόν (η ανάσταση) είτε αρνητικά παίρνοντας αντιθετική στάση απέναντί Του (η πτώση). Σημασία έχει πάντως πως ποτέ δεν μπορεί κανείς να αντιπαρέλθει τον Χριστό και να αδιαφορήσει απέναντί Του. Κι ακόμη:  (και αυτό) το γεγονός είναι η επιβεβαίωση πως ο Κύριος βρίσκεται πάντοτε Εσταυρωμένος σε όλους τους αιώνες, αδιάκοπα προσευχόμενος στον Ουράνιο Πατέρα: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς, οὐ γάρ οἴδασι τί ποιοῦσι». Η στάση του Κυρίου απέναντι σ’ αυτούς που Τον «προσβάλλουν» και τον «μαγαρίζουν» είναι η στάση της ανοικτής αγκαλιάς: οι εχθροί Του είναι τα παιδιά Του για τα οποία ήλθε και σταυρώθηκε και τα κυνηγάει εναγωνίως για να τα σώσει – το μαγάρισμα των εικόνων Του είναι η αφορμή για να εντείνει ακόμη περισσότερο το κυνηγητό Του, κυνηγητό της αγάπης Του, προς αυτά τα πλανεμένα παιδιά Του. «Αφήνει τα ενενήντα εννέα πρόβατα και ψάχνει για το ένα το χαμένο»…

Αλλά δεν πρέπει να κάνουμε εξαφορμής του θλιβερού γεγονότος και την επισήμανση, που είναι εξίσου, αν όχι και περισσότερο, φρικιαστική; Κάθε φορά που προσβάλλουμε τον συνάνθρωπό μας (με τα λόγια μας, τη συμπεριφορά μας, ακόμη και τις σκέψεις μας), ο οποίος στο βάθος του είναι η ίδια η εικόνα του Χριστού, κατά τον αψευδή λόγο Του: «ἐφ’ ὅσον ἐποιήσατε ἑνί τούτων τῶν ἀδελφῶν μου τῶν ἐλαχίστων ἐμοί ἐποιήσατε», δεν «μαγαρίζουμε» τον Ίδιο; Η ακάθαρτη συχνά καρδιά μας «πετάει» πάνω στον αδελφό μας, άρα στον ίδιο τον Κύριο, ό,τι χειρότερο ως ακαθαρσία υπάρχει, αλλά αυτό το θεωρούμε μικρό και τιποτένιο. Φρίττουμε για τις ορατές ακαθαρσίες, αλλά δεν φρίττουμε για τις πνευματικές! Εδώ δεν αναδεικνύεται η δική μας, των θεωρουμένων καλών χριστιανών, υποκρισία;

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (63)

Οι προκλήσεις της καθημερινότητας από τα πάθη μας, από τον πεσμένο στην αμαρτία περίγυρο και κόσμο μας, από τον ίδιο τον αρχέκακο διάβολο μάς κάνουν πολλές φορές να παίρνουμε στάση αμυντική, να νιώθουμε μικροί και ήδη ηττημένοι – φαίνεται να προσδιοριζόμαστε από τον κόσμο κι εκείνος να έχει το πάνω χέρι. Με αποτέλεσμα; Ο φόβος όχι απλώς να κουρνιάζει σε μια γωνιά της καρδιάς μας δημιουργώντας μας μία διαρκή εσωτερική ταραχή, αλλά συχνά και να… βασιλεύει!

Στην κατάσταση αυτή όμως πρέπει να αντιτάξουμε την πίστη μας στον Χριστό και τις εσωτερικές αντοχές και δυνάμεις μας. Γιατί ο Κύριος εφόσον βαπτιστήκαμε και γινήκαμε μέλη Του, (συνεπώς γίναμε Εκείνος εν ετέρα μορφή), μάς έχει θέσει στον κόσμο τούτο μ’ έναν παράδοξο τρόπο κυρίαρχους πάνω του. Εμείς έχουμε το πάνω χέρι κι όλα βρίσκονται κάτω από εμάς. Αρκεί βεβαίως να λειτουργεί η χαρισματική αυτοσυνειδησία μας: να έχουμε επίγνωση ότι προεκτείνουμε τον ίδιο τον Κύριο. «Ἐγώ εἰμι ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τά κλήματα», όπως αποκάλυψε για τους πιστούς Του. «Ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε Χριστόν ἐνεδύσασθε» εξαγγέλλει κι ο απόστολος και ψέλνει η Εκκλησία, και· «Πάντα ἰσχύω ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντί με Χριστῷ» (απ. Παύλος).

Η εξισορρόπησή μας αυτή μάς φέρνει στο σημείο του προπάτορα Αδάμ πριν από την πτώση του στην αμαρτία: βασιλείς σαν κι εκείνον κι εμείς της κτίσης, με φωτισμό Θεού να μπορούμε να ονοματίζουμε τα πάντα, γιατί τα «γνωρίζουμε» εν Χριστώ, δηλαδή τα προσεγγίζουμε αγαπητικά και όχι φοβικά – έχουν όλα την «ταυτότητα» του Δημιουργού Χριστού («τά πάντα καί ἐν πᾶσι Χριστός»). Ο απόστολος Παύλος με μεγαλειώδη πράγματι τρόπο μάς το υποδεικνύει και με άλλον τρόπο: «Πάντα (εἴτε Παῦλος εἴτε Ἀπολλώς εἴτε Κηφᾶς εἴτε κόσμος εἴτε ζωή εἴτε ἐνεστῶτα εἴτε μέλλοντα), πάντα ὑμῶν ἐστι, ὑμεῖς δέ Χριστοῦ» (Α΄ Κορ. 3, 23). Ο μόνος που υπέρκειται ημών, γιατί μας έχει ενσωματώσει στον Εαυτό Του είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός. Όλοι και όλα μάς ανήκουν, γιατί τα αγαπούμε.   

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (62)

 Η ώρα συνάντησης με τον Χριστό κάθε ανθρώπου δεν είναι ώρα αδιαφορίας και υποτονικότητας, δεν είναι ώρα λογικής ψυχραιμίας και θεωρούμενης αξιοπρέπειας. Μία τέτοια κατανόηση φανερώνει εγωισμό και θωράκιση στον ψεύτικο εαυτό μας. Η ώρα αυτή είναι ώρα έντασης και θεοποιού «τρέλας»:  κάνει αυτόν που τον καταλαμβάνει να ξεπερνά τα συμβατικά πλαίσια της κοινωνίας μέσα στην οποία ζει και να προβαίνει σε υπέρβαση του εαυτού (κλασικό παράδειγμα ο Ζακχαίος του Ευαγγελίου που κατελήφθη από τον πόθο αναζήτησης του Χριστού «τσαλακώνοντας» την κοινωνική του εικόνα με το σκαρφάλωμα σ’ ένα δένδρο). Με ποιο σκοπό; Να φτάσει στο σημείο συντονισμού του με τον εξίσου ανατρεπτικό Θεό μας, ο Οποίος «εν μορφή Θεού υπάρχων ουχ αρπαγμόν ηγήσατο το είναι ίσα Θεώ, αλλ’  εαυτόν εκένωσε μορφήν δούλου λαβών» (Φιλ. 2, 6-7) (αν και ήταν Θεός, δεν θεώρησε την ισότητά του με τον Θεό αποτέλεσμα αρπαγής, αλλά τα απαρνήθηκε όλα και πήρε μορφή δούλου). Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ώρα της συνάντησης με τον Θεό είναι ώρα «τρέλας» εκ μέρους πρώτα του Θεού, λόγω του μανικού έρωτά Του προς τα πλάσματά Του, και εκ μέρους έπειτα του ανθρώπου λόγω της απελπισίας του από ό,τι μπορεί να προσφέρει σ’ αυτόν ο πεσμένος στην αμαρτία κόσμος. Όση «αξιοπρέπεια» έλειψε από τον Θεό – τι «αξιοπρέπεια» μπορεί να έχει ένας Θεός γεννημένος σαν άνθρωπος και μάλιστα σε στάβλο στο πιο άσημο χωριό της Ιουδαίας, κι έπειτα Εσταυρωμένος; - τόση πρέπει να λείψει και από τον άνθρωπο, αν θέλει να βρει το σημείο συνάντησης μαζί Του. Αυτό σημαίνει όμως ότι  η ταπείνωση του ανθρώπου αποτελεί την προϋπόθεση να βρει τον ταπεινό Θεό και να σχετιστεί μαζί Του, δηλαδή τελικώς να σωθεί.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (61)

 Ο Κύριος μαθαίνει ότι ο αδελφικός του Λάζαρος έχει ασθενήσει, αλλά δεν… σπεύδει – αφήνει να περάσουν δύο ημέρες, να φύγει από τη ζωή αυτή, κι έπειτα πηγαίνει στον τόπο κατοικίας του Λαζάρου, προκειμένου να τον συναντήσει στο… μνήμα. Δύο ημέρες απουσίας Του, σιωπής Του, κατά τις οποίες τα πράγματα εξελίσσονται κατά φυσικό τρόπο: επέρχεται ο θάνατος.

Η «σιωπή» του Χριστού· το «κενό» της απουσίας Του: με αποτέλεσμα τον θάνατο, την οδύνη των αδελφών του Λαζάρου Μάρθας και Μαρίας, την οδύνη του περιβάλλοντος του Λαζάρου, τα αναπάντητα «γιατί». «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας» (Μάρθα και Μαρία).

Κι είναι αυτή η «σιωπή» του Χριστού, που καθηλώνει πολύ συχνά και τη δική μας ψυχή, των ανθρώπων που Τον πιστεύουμε και που σ’ Αυτόν έχουμε εναποθέσει τις ελπίδες μας. «Πού είσαι, Θεέ μου; Γιατί αργείς την επέμβασή Σου; Δεν βλέπεις την ταλαιπωρία μου; Δεν αντέχω άλλο! Χάνομαι!» Οι πειρασμοί μας, οι δοκιμασίες μας, οι αρρώστιες μας, οι πόνοι μας, που μας κάνουν να νιώθουμε συχνά ότι μας υπερβαίνουν και μας ξεπερνούν, μας συνθλίβουν, δεν μπορούμε να πάρουμε ανάσα! Στρεφόμαστε στον Χριστό και στους αγίους μας, τίποτε! Σιωπή! Καμία απάντηση! «Άδειος ο ουρανός!» Λέμε κι εμείς μαζί με τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο, τον μεγάλο Πατέρα και Οικουμενικό δάσκαλο της Εκκλησίας, μα και μεγάλο ευαίσθητο ποιητή: "Ἔρρει τά καλά, γυμνά τά κακά, ὁ πλοῦς ἐν νυκτί, πυρσός οὐδαμοῦ, Χριστός καθεύδει" (Πάει φύγανε τα καλά, έχουν αποκαλυφθεί ολόγυμνα τα κακά, πρόκειται για μια πορεία μέσα στο σκοτάδι, δεν υπάρχει πουθενά φως, σαν να λέμε: ο Χριστός κοιμάται").

Και μας πιάνει το παράπονο και μπαίνει σε κρίση η πίστη μας κι αρχίζουμε να ζούμε κι εμείς λίγο την εγκατάλειψη του Θεού στον ίδιο τον Κύριο πάνω στον Σταυρό! «Θεέ μου, Θεέ μου, ἵνα τί μέ ἐγκατέλιπες;» Και καταλαβαίνουμε και τον άγιο Αντώνιο που άρχισε τα παράπονα στον Κύριο, όταν ένιωσε μετά από πολύ καιρό «απουσίας» Του την αυγή της παρουσίας Του: «πού ήσουνα; Γιατί δεν με άκουγες;»

Αλλά, η εξέλιξη των πραγμάτων σε όλες τις περιπτώσεις «δικαιώνει» τελικά τον… Θεό! Ποτέ δεν μας εγκαταλείπει. Πάντοτε είναι μαζί μας και μας παρακολουθεί και μας υποβαστάζει. Απλώς επιλέγει έναν άλλον τρόπο βοήθειάς μας στις οδύνες μας από τον συνηθισμένο – τη φαινομενική «απουσία» και «απόσυρσή» Του! Κι αυτό γιατί; Διότι προφανώς από ό,τι δείχνει η πορεία των πραγμάτων αυτό συνιστά τη σωτηρία μας και το ανέβασμά μας σε ανώτερο πνευματικό επίπεδο. Η εγκατάλειψη του Χριστού γίνεται ανάστασή Του και ανάσταση σύμπαντος του κόσμου· η απουσία του Χριστού στον Αντώνιο γίνεται η απαρχή της δόξας του· και μ’ αυτό που ξεκινήσαμε: το «κενό και η απουσία» του Χριστού στον φίλο Του Λάζαρο γίνεται η οριστική στον κόσμο αποκατάστασή του· τον ανασταίνει, για να του δώσει βίωμα συγκλονιστικό και μοναδικό ως πέρασμα από τον Άδη και για να τον καταστήσει μέσον παιδαγωγίας στον κόσμο της εποχής του και διαχρονικά.

Τελικά, το μάθαμε και παλεύουμε διαρκώς να το μαθαίνουμε: όταν δεν απαντάει ο Θεός στα αιτήματά μας και στην αγωνία μας, όταν φαίνεται «κενό» στους Ουρανούς, τότε να είμαστε σ’ επιφυλακή για την μεγάλη παρουσία Του. Ο Θεός δεν κάνει… τσιγκουνιές! Θέλει να μας τα δώσει όλα, αλλά την κατάλληλη στιγμή, την οποία προφανώς γνωρίζει καλύτερα από εμάς!

Η «σιωπή» Του είναι η κυοφορία της χάρης Του μέσα στην ύπαρξή μας!

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (60)

 Είναι από τα «ζητούμενα» της εποχής, ιδίως από τους θεωρουμένους πιο «ψαγμένους και μπασμένους» στα της ορθοδοξίας: η κατάνυξη. Η ατμόσφαιρα μιας φορτισμένης συναισθηματικά κατάστασης δηλαδή, που θα οδηγήσει πέρα και πάνω από τη ρηχότητα της καθημερινότητας κι από τη ρουτίνα μιας μίζερης πνευματικής ζωής. «Θέλω να κατανυχτώ», ακούς από πολλά στόματα, νέων και μεγαλυτέρων χριστιανών, γι’ αυτό και βλέπεις πώς σπρώχνονται να ακούσουν τον Γέροντα που θα μιλήσει για τα πνευματικά, πώς ψάχνουν εναγωνίως να βρουν τον Ναό, τον μικρό συνήθως Ναό, που θα υπάρχει ημίφως, που θα σιγοκαίνε τα καντήλια, που το ιλαρό φως των κεριών θα στέλνει τις γλυκιές λάμψεις του, αντανακλώντας τες πάνω στο χιλιοφιλημένο εικόνισμα, μέχρις ότου λιώσει μέσα στην άμμο ή το σιτάρι, που οι σεμνές ψαλμωδίες δεν θα «τρυπούν» τ’ αυτιά. Και λες, «έχουν δίκιο». Η επιθυμία τους, παρ’ όλο τον ειδυλλιακό της χαρακτήρα, είναι  θεμιτή. Γιατί έχουν κουραστεί από την ένταση, από τα πολλά φώτα, από όλα εκείνα που φαίνεται να καταργούν όντως την πνευματική ζωή. Μα, γίνεται ένα λάθος: την κατάνυξη την τοποθετούν στα εξωτερικά και στα συναισθηματικά. Γιατί κατάνυξη, μας διδάσκουν οι άγιοι, δεν είναι απλώς ένας συναισθηματισμός – κι αυτός μετά από ένα διάστημα θα κουράσει. Κατάνυξη είναι χάρη Θεού πού έρχεται στο βάθος της καρδιάς του ανθρώπου, όταν υπάρχει ο αγώνας για μετάνοια, για πένθος μπροστά στις αμαρτίες, για την ίδια την αγία ταπείνωση. Και συχνά βλέπεις ανάγλυφα το πρόβλημα: πηγαίνεις σε τόπους που είναι «ιδανικοί» για τη θεωρούμενη κατάνυξη, και διαπιστώνεις έχθρες και διαγκωνισμούς: ποιος θα καθίσει πρώτος, ποιος θα υπερκεράσει τον άλλον για να πιάσει την καλύτερη θέση, ποιος θα σταθεί εκεί που θα ελέγχει τα πράγματα, με παραθεώρηση συχνά του διπλανού που μπορεί να είναι γέρος και άρρωστος ή που μπορεί να είναι κάποιος… «παρακατιανός» - όλα αυτά συμπτώματα μιας λανθασμένης τελικά πνευματικότητας ή χειρότερα μιας υποφώσκουσας αλαζονείας και υπερηφάνειας, κρυμμένης κάτω από τον μανδύα της πνευματικής αναζήτησης. Κι έρχεται ο λόγος του αγίου Ισαάκ του Σύρου που σε «τσακίζει» και σε φέρνει στα ίσα: ««Όποιος υπερηφάνεια αγάπησε, κατάνυξη δεν ξέρει». Κατάνυξη δεν υπάρχει εκεί που το πλοίο της ύπαρξής μας έχει αγκυροβολήσει στον εγωισμό και την υπερηφάνεια. Η κατάνυξη είναι ο φυσικός βλαστός της ταπεινής και αγαπώσας καρδιάς.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (59)

 Ο ίδιος ο Κύριος μάς λέει έναν συγκλονιστικό λόγο Του, καθώς απευθύνεται στους αμφισβητίες Ιουδαίους, (αλλά και στους πιστούς που Τον άκουγαν): «Όταν θα υψώσετε τον Υιό του Ανθρώπου, τότε θα καταλάβετε πως εγώ είμαι αυτός που πραγματικά είμαι κι ότι δεν κάνω τίποτε από μόνος μου» («Ὅταν ὑψώσητε τόν υἱόν τοῦ ἀνθρώπου, τότε γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι, καί ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν»: Ιωάν. 8, 28). Τι αποκαλύπτει ο Κύριος; Πρώτον· ότι είναι απεσταλμένος του Θεού Πατέρα και βρίσκεται πάντοτε στην απόλυτη υπακοή Του – τέτοια που Τον οδήγησε στον Σταυρικό θάνατό Του. Δεύτερον· ότι ο Ίδιος είναι ακριβώς ο Θεός, «ὁμοούσιος τῷ Πατρί», γιατί είναι «Αυτός που είναι», (δηλαδή Αυτός που υπάρχει, Αυτός που είναι η πηγή της ζωής και είναι Αιώνιος),  «ὁ Ὤν», ο «Γιαχβέ» της Παλαιάς Διαθήκης. Πρόκειται για την αποκάλυψη του ονόματός Του στον Πατριάρχη Μωυσή, όταν εκείνος βρέθηκε μπροστά στο συγκλονιστικό γεγονός της καιομένης και μη κατακαιομένης βάτου  - μίας μυστηριακής παρουσίας του Κυρίου - και κλήθηκε από Αυτόν να αναλάβει τη διακονία της αρχηγίας του λαού του Θεού, προκειμένου να φύγουν από τη δουλεία της Αιγύπτου και να οδηγηθούν στη γη της επαγγελίας. Στο ερώτημα του Μωυσή «ποιο είναι το όνομά Σου;», ο Κύριος ακριβώς απαντά με αυτό το θεωρούμενο παράδοξο για απάντηση: «Ἐγώ εἰμι ὁ Ὤν». Τρίτον (και ίσως συγκλονιστικότερο όλων)· θα Τον καταλάβουν οι άνθρωποι ως τον Όντα και την πηγή της ζωής όταν θα Τον υψώνουν στον Σταυρό – τότε θα υπάρξει η αληθινή γνώση Του, όπως πράγματι αμέσως συνέβη τούτο από τον Ρωμαίο εκατόνταρχο, τον μετέπειτα άγιο Λογγίνο τον επί του Σταυρού, που ομολόγησε ότι «ἀληθῶς ὁ ἄνθρωπος οὗτος Υἱός ἦν τοῦ Θεοῦ»! Και λέμε ότι το τελευταίο τούτο είναι το συγκλονιστικότερο όλων, γιατί ξεκάθαρα ο ίδιος ο Κύριος αποκαλύπτει την παντοδυναμία Του και την θεϊκή «ταυτότητά» Του, την ώρα της θεωρούμενης έσχατης αδυναμίας Του: ο Κύριος πάνω στον Σταυρό και την ατίμωση και την αδυναμία του Σταυρού, εκεί φανερώνει το απόλυτο της δύναμης και της δόξας Του! Όπως το σημειώνει και πάλι ο άγιος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής: στον Σταυρό «ἐδοξάσθη» ο Κύριος. Κι αυτό γιατί; Διότι εκεί έχουμε το απώγειο της άπειρης αγάπης Του! Τι θα πει όμως αυτό;  Ότι ο Σταυρός και η «αδυναμία» του Σταυρού είναι η διαρκής πρόκληση για τη μετάνοιά μας – μπροστά στον Σταυρό κτυπάμε το στήθος μας με συναίσθηση· ότι τότε η αγία Εκκλησία ως σώμα Χριστού βρίσκεται στο μέγιστο ύψος της δυνάμεώς της, όταν βρίσκεται σταυρωμένη κι αυτή και στην έσχατη «κατάντια» του μαρτυρίου και της αδυναμίας – μία Εκκλησία πλούσια, δοξασμένη ανθρωπίνως και με κοσμικές εξουσίες μάλλον δεν έχει σχέση με τον κεφαλή της τον Κύριο· ότι τότε ο χριστιανός βρίσκεται στη μεγαλύτερη και αυτός δύναμή του, όταν κείται κατάκοιτος στο κρεβάτι ίσως του πόνου, μέσα στους πειρασμούς και τις οδύνες και τις δοκιμασίες αυτής της ζωής, σαν τον απόστολο Παύλο που συνειδητοποιούσε κατά αποκάλυψη Κυρίου ότι «ὅταν ἀσθενεῖ, τότε δυνατός ἐστι».  Παράδοξα πράγματα, που δείχνουν το παράδοξο της πίστης μας, της πίστης μας όμως που είναι η μόνη αλήθεια που ελευθερώνει τον άνθρωπο!

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (58)

Υπάρχει περίπτωση να είναι κανείς χριστιανός, είτε καλόγερος είτε έγγαμος, και να θεωρεί ότι η μονολιθικότητα του χαρακτήρα του είναι το θεμέλιο της ζωής του; Μονολιθικός είναι μόνον ο εγωιστής άνθρωπος, που νομίζει πως ό,τι έχει ως δική του συνήθεια, ως δική του ανάγκη και αδυναμία, αυτό και θα συνεχίζει εσαεί, έχοντας τον υπηρέτη του, δηλαδή τον σύντροφό του. Καταλαβαίνουμε όμως ότι αυτό είναι δαιμονικό. Χριστιανός σημαίνει διαρκής κίνηση αλλαγής, πορεία εν Χριστώ, προκειμένου να βρίσκεται πάντοτε και αδιάκοπα στον δρόμο του Χριστού, δηλαδή στον δρόμο της αγάπης και της ταπείνωσης, που θα πει στον δρόμο της υπομονής. Υπομονή και ετοιμότητα αλλαγής του εαυτού μας είναι έννοιες παράλληλες και αιτιωδώς συσχετισμένες. Η μία παραπέμπει στην άλλη. Πώς το λέει ένα παλιό όμορφο τραγούδι; «Ρούχα μαζί που πλύθηκαν κι έχουνε γίνει ροζ». Είναι τυχαίο που οι Γεροντάδες στο Άγιον Όρος, όταν ερωτώνται συνήθως από εγγάμους τι να κάνουν για την πνευματική τους προκοπή, εισπράττουν ως απάντηση: «εσείς οι έγγαμοι έχετε τους δικούς σας Γέροντες. Κι αυτοί κυρίως είναι οι γυναίκες σας και τα παιδιά σας». Ό,τι υπακοή καλείται να κάνει ένας υποτακτικός στον Γέροντά του στο μοναστήρι, την ίδια – τηρουμένων των αναλογιών – καλείται να κάνει και ένας έγγαμος έναντι του ή της συντρόφου και συζύγου. «Ὑποτασσόμενοι ἀλλήλοις ἐν φόβῳ Χριστοῦ», σημειώνει ο απόστολος. Υπακοή σημαίνει όμως ξεκούνημα, αλλαγή, πέρασμα σε κάτι άλλο που ζητά ο/η σύζυγος, το οποίο με φέρνει στην κατεξοχήν αλλαγή, που είναι το κράτημα στον δρόμο του Χριστού, τον δρόμο της αγάπης.

 

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (57)

 Λέει κάπου ο μεγάλος όσιος της εποχής μας Παΐσιος ο αγιορείτης, ότι πρέπει να βάζουμε πολλά ερωτηματικά στην κρίση μας για το αν τα πράγματα που αντιμετωπίζουμε στη ζωή μας είναι όντως έτσι όπως τα νομίζουμε. Ακόμα και στις περιπτώσεις που εξώφθαλμα φαίνεται η «αλήθεια» μας και το «δίκιο» μας, ακόμα κι εκεί πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί. Και τούτο γιατί εμείς κρίνουμε επιφανειακά τα πράγματα, αγνοώντας το βάθος τους, το οποίο βεβαίως γνωρίζει μόνο ο Θεός, κι ίσως και οι άγιοί Του, όταν Εκείνος τους το αποκαλύπτει. Ένα περιστατικό μάλιστα που αναφέρει γνωστός ιερέας ιατρός, πολύ κοντινός του οσίου Πορφυρίου τότε που ζούσε, έρχεται και διατρανώνει την παραπάνω αλήθεια. Αντιμετώπισε κάποτε ως λαϊκός ιατρός, ευρισκόμενος σε εφημερία Δημοσίου Νοσοκομείου μεγάλης επαρχιακής πόλεως, μία περίπτωση, κατά την οποία, μετά τα μεσάνυχτα ήλθε προς περίθαλψη γυναίκα μωλωπισμένη συνοδευόμενη από τον σύντροφό της. Κατάλαβε αμέσως ότι τα μωλωπίσματα προέρχονταν από τον άνδρα της και όχι από πέσιμο που επικαλέστηκε εκείνος. Όταν άρχισε να της παίρνει το ιστορικό, ο άνδρας, υποψιαζόμενος ότι τα στοιχεία αυτά μπορεί να χρησιμοποιηθούν εναντίον του, όρμησε κατ’ εκείνου, και γλύτωσε την τελευταία στιγμή με την επέμβαση ενός χειροδύναμου νοσηλευτή. Το ζευγάρι έφυγε αμέσως, ενώ το περιστατικό ο ιατρός το είπε αργότερα στον όσιο Πορφύριο. Η απάντηση του οσίου ήταν απρόσμενη και απείρως παιδαγωγική για εκείνον και για όλους: «Εσύ φταις για την επιθετικότητα του άνδρα, γιατί αμέσως κατάλαβες τι είχε συμβεί  και διατέθηκες αρνητικά απέναντί του. Η αρνητική σου διάθεση λειτούργησε εσωτερικά μέσα του και τον έκανε να εξοργιστεί στη συνηθισμένη διαδικασία λήψης του ιστορικού». Πόσα «δίκια» μας άραγε είναι και πράγματι δίκαια; Πόσα ερωτηματικά δεν πρέπει να βάζουμε στα υποτιθέμενα δεδομένα μας;

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (56)

 Ένας σπουδαίος λόγος του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου πρέπει πάντοτε να μας προβληματίζει: ο Θεός επέτρεψε να εισέλθει ο θάνατος στη ζωή των ανθρώπων – ως αποτέλεσμα βεβαίως της ανυπακοής τους και της ανταρσίας τους, όπως τους το είχε αναγγείλει – ως ευεργετική κατάσταση γι’ αυτούς. «Ἵνα μή τό κακόν ἀθάνατον γένηται», λέει, «για να μη διαιωνίζεται το κακό». Μπορεί δηλαδή ο θάνατος, πνευματικός πρώτα ως αποκοπή από τον Θεό και σωματικός έπειτα λόγω της μυστηριακής συνάφειας του σώματος και της ψυχής, να ήταν το τίμημα της κακής επιλογής τους, όμως και σ’ αυτήν την επιλογή τους ο Θεός παρεμβαίνει με την άπειρη αγάπη Του. Γιατί ας φανταστούμε τι θα γινόταν αν δεν υπήρχε όριο στην κακία και την αμαρτία! Η ζωή των ανθρώπων θα ήταν μία διαρκής κόλαση, κάτι που φαίνεται από την παρόμοια κατάσταση του εκπεσμένου αγγέλου, του Εωσφόρου, ο οποίος έγινε Σατάν, αντικείμενος στον Θεό. Κι αυτήν την παιδαγωγική αγάπη του Θεού Πατέρα την επισημαίνουμε πολλαπλώς σε όλη την ιστορία της θείας λεγόμενης οικονομίας – ό,τι ο Θεός έκανε και κάνει προκειμένου να μας σώσει – κυρίως όμως φαίνεται πολύ ανάγλυφα στο περιστατικό της καταστροφής των Σοδόμων και των Γομόρρων. Ευρισκόμενος ο Θεός με τη μορφή τριών Αγγέλων – προεικόνιση της Αγίας Τριάδος – στον τόπο του Αβραάμ, του λέει ότι πρόκειται ακριβώς να πάει στις πόλεις αυτές, προκειμένου να τεθεί ένα όριο στην «απειρία» της αμαρτίας τους. Οι άνθρωποι εκεί αμάρταναν «επιμελώς» με ακατανόμαστες αμαρτίες, χωρίς να υπάρχει κανένας προβληματισμός κι ούτε ένα ίχνος μετάνοιας. Ο Αβραάμ βέβαια επιχειρεί με μεγάλη ταπείνωση να «υπερασπιστεί» τους κατοίκους τους: αν υπάρχουν πενήντα δίκαιοι, κι αυτοί θα συμπαρασυρθούν στην κακία των άλλων; «Όχι», απαντά ο Θεός. «Προς χάρη των πενήντα θα σώσω και τους υπολοίπους». Και το σκεπτικό, ως γνωστόν, του Αβραάμ συνεχίζεται: Αν υπάρχουν 45, αν υπάρχουν 40, αν υπάρχουν 30, 20,10… Κι όμως δεν υπήρχε κανένας δίκαιος, πλην του ανεψιού του Αβραάμ Λωτ και της οικογένειάς του, που παίρνουν την εντολή να φύγουν από την πόλη.

Η παραπάνω αλήθεια είναι συγκλονιστική και για εμάς: είμαστε υπεύθυνοι όχι μόνο για την ίδια τη ζωή μας, αλλά και για τους άλλους, την οικογένειά μας, τους φίλους μας, την πόλη μας, την πατρίδα μας και ίσως και ευρύτερα. Πρόκειται γι’ αυτό που διαρκώς επισημαίνουν οι άγιοι Πατέρες μας, ότι δηλαδή οι λίγοι ίσως άγιοι της κάθε εποχής κρατούν τη συνέχεια και του κόσμου όλου. Κι αυτό γιατί όλη η ανθρώπινη φύση είναι ενωμένη – όλοι είμαστε παιδιά του Θεού βεβαίως, αλλά και του πρώτου ζεύγους ανθρώπων. Στην Εκκλησία μάλιστα αυτό εξαγγέλλεται διαπρυσίως: είμαστε μέλη του Χριστού και «αλλήλων μέλη». Η σχέση που έχουμε μεταξύ μας οι πιστοί, αλλά και κατ’ επέκταση οι «δυνάμει» πιστοί, είναι σχέση πραγματική και ουσιαστική, λόγω του ενοποιού παράγοντα: του ίδιου του Κυρίου που είναι «η κεφαλή και ο αρχηγός» της πίστης και της Εκκλησίας. Όσο λοιπόν μένουμε στην οδό του Κυρίου τηρώντας τις άγιες εντολές Του, τόσο κρατάμε τον Θεό στην ύπαρξή μας, αλλά και τόσο Τον κρατάμε και για χάρη των άλλων. Η αγάπη του Θεού μας δεν έχει όρια. «Ψάχνει» αφορμές προκειμένου να είναι μαζί μας· προκειμένου να μας προσφέρει όλες τις χάρες Του. Εδώ έγινε άνθρωπος και πέθανε για εμάς, πόσο περισσότερο δεν είναι έτοιμος να μας δώσει και οτιδήποτε άλλο, που έτσι κι αλλιώς θεωρείται μικρότερο από την κλίση του Ουρανού για να κατέβει στον κόσμο μας, που είναι όμως ο δικός Του κόσμος ως το αγαπημένο Του δημιούργημα! Κι ας προσθέσουμε και το γνωστό: αν οι λίγοι ευσεβείς και πιστοί άνθρωποι μπορούν να αναπληρώσουν τα ελλείμματα των πολλών άλλων, κατά το παραπάνω σκεπτικό, πόσο η θυσία του Ενός, που είναι ο Ίδιος ο Θεός, αναπληρώνει τα ελλείμματα όλων μας! Πράγματι, χωρίς τη Σταυρική θυσία του Κυρίου σωτηρία δεν θα υπήρχε – Εκείνος σήκωσε πάνω Του τις αμαρτίες όλων μας – οπότε και ο θάνατός Του έβαλε τέλος και στην κυριαρχία του θανάτου. Έτσι κι αλλιώς ζούμε την πιο προνομιακή περίοδο της ζωής της ανθρωπότητας μετά τον ερχομό του Χριστού: ο θάνατος «κατεπόθη» και δεν υφίσταται. Η «ζωή κυριεύει», αρκεί βεβαίως να θέλουμε τον Χριστό στη ζωή μας!

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (55)

«Τα ελληνικά και τα λατινικά δεν είναι ούτε απαρχαιωμένες, ούτε ελιτίστικες γλώσσες και πρέπει να τις προωθήσουμε», πρόσθεσε ο υπουργός, εκφράζοντας την υποστήριξή του στους διδάσκοντες οι οποίοι μεταλαμπαδεύουν αξίες». Όχι· δεν είναι Έλληνας υπουργός αυτός που είπε τα παραπάνω. Είναι ο Γάλλος υπουργός Παιδείας Ζαν-Μισέλ Μπλανκέ, ο οποίος συμμετείχε σε συνέδριο της Γαλλικής Ένωσης Human-Hist προ ολίγων ημερών, αντικείμενο του οποίου ήταν η σημασία των αρχαίων γλωσσών, της λατινικής και της αρχαίας ελληνικής (βλ. στοιχεία της είδησης από “Ορθοδοξία· Διεθνές Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων”). Κατά το σκεπτικό του προέδρου της Ένωσης, καθηγητού αρχαιολογίας Βενσάν Μερκενμπρέκ, όπως εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, «είναι απαραίτητο να διαφυλάξουμε τη διδασκαλία των γλωσσών αυτών, γιατί είναι οι βάσεις της γαλλικής γλώσσας και της ευρωπαϊκής ιστορίας». Για να συνεχίσει: «Είναι μια ευκαιρία με το συνέδριό μας – το οποίο διεξάγεται σε κάποια στρογγυλά τραπέζια στα λατινικά ή τα αρχαία ελληνικά – να δείξουμε στο κοινό τη σπουδαιότητα και την ικμάδα των αρχαίων γλωσσών». Ο Γάλλος υπουργός Παιδείας είναι περιττό να πούμε ότι όχι μόνο συμφώνησε, καθώς σημειώσαμε στην αρχή, αλλά και χαρακτήρισε το μανιφέστο της Ένωσης αυτής «εμβληματικό και ουσιώδες» για την υπεράσπιση των αρχαίων γλωσσών που είναι «το ζωντανό σφρίγος της δικής μας γλώσσας». Τελικό αίτημα; Να εγγραφούν οι αρχαίες αυτές γλώσσες στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco.

Είναι συγκινητικό να διαβάζει κανείς τέτοιες ειδήσεις, οι οποίες τονίζουν το μεγαλείο της γλώσσας μας, (μην ξεχνάμε ότι η νέα ελληνική δεν είναι «άλλη» γλώσσα από την αρχαία, αλλά φυσιολογική εξέλιξή της), γιατί δείχνουν το μέγεθος της πολιτιστικής κληρονομιάς που φέρουμε οι Έλληνες· μιας κληρονομιάς που διαφυλάσσεται ακέραια μέσα στην Εκκλησία μας, δείγμα ότι η από πολλούς δυστυχώς Έλληνες καταφρονεμένη Εκκλησία αποτελεί τη μάνα και την τροφό του Έθνους, εκείνη που χωρίς αυτήν δεν ξέρουμε αν θα υπήρχε καν ελληνικό Έθνος. Και τούτο γιατί στη γλώσσα αυτή, βαπτισμένη και εμπλουτισμένη από τα νάματα του Ευαγγελίου του Χριστού, περικλείεται η ψυχή του Έθνους – κατά πώς μιλάμε, ασφαλώς και σκεπτόμαστε και συμπεριφερόμαστε και δρούμε. Μακάρι, η είδηση για το γαλλικό μανιφέστο να ξυπνήσει τις κοιμισμένες συνειδήσεις πολλών από εμάς, οι οποίοι συχνά για λόγους συμπλεγματικούς υποβαθμίζουμε το δικό μας, (και τον πολιτισμό μας), και ντρεπόμαστε γι’ αυτό, μέχρις ότου κάποιος «ξένος» δει την αξία του, την αναδείξει και μας «κινητοποιήσει».

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (54)

Εκατομμύρια άνθρωποι θαύμασαν και θαυμάζουν ακόμη τον σπουδαίο και γενναίο ορειβάτη Έντμουντ Χίλαρι από τη Νέα Ζηλανδία, όταν στις 29 Μαΐου του 1953 πάτησε πρώτος αυτός, μαζί μ’ έναν βοηθό του, την ψηλότερη κορυφή του κόσμου, το Έβερεστ (8.848 μέτρα). Έμπηξε έναν σταυρό μάλιστα στην κορυφή αυτή, κάθισαν για 15 λεπτά, ελλείψει οξυγόνου, και επέστρεψαν. Το εγχείρημά του ήταν μεγαλειώδες, για το οποίο και ανταμείφθηκε πολλαπλώς. Το εξόχως σημαντικό όμως ήταν αυτό που δήλωσε ο Χίλαρι έπειτα. «Κι άλλοι, απ’ ό,τι φάνηκε, έφτασαν κοντά στην κορυφή, αλλά τελικά δεν τα κατάφεραν. Γιατί εκείνο που μετράει κυρίως δεν είναι να ξέρεις μόνο να ανέβεις στην κορυφή, αλλά να ξέρεις και να κατέβεις. Στην κάθοδο δεν πρόσεξαν οι άλλοι κι έτσι δεν ολοκλήρωσαν την ορειβατική τους ενέργεια». «Να ξέρεις και να κατέβεις». Πόσο σπουδαία αλήθεια για όλους εκείνους που αγωνίστηκαν να φτάσουν κάπου «υψηλά», αλλά και που θα πρέπει να καταλάβουν, όταν έρθει η ώρα, ότι πρέπει και να κατέβουν. Κι η κάθοδος μάλιστα είναι εκείνη που φανερώνει το μεγαλείο του ανθρώπου: δείχνει την επίγνωση των ορίων του, το μέγεθος της αυτογνωσίας και της ταπείνωσής του, ακόμη και το ποιόν της αγάπης του – αφήνει χώρο για άλλους, νεώτερους ή και πιο ικανούς από αυτόν. Πόση σοφία και πόσος ρεαλισμός κρύβεται πράγματι πίσω από τη ρήση του σπουδαίου ορειβάτη - να ξέρουμε πότε να παραμερίσουμε, πότε έχει έρθει η ώρα να «κατέβουμε». Κι από πλευράς πνευματικής ίσως μπορεί να αξιοποιηθεί δεόντως – ας επιτραπεί η «αυθαίρετη» προέκταση -· γιατί αφού το μυστικό της «επιτυχίας» είναι στη γνώση της καθόδου, λοιπόν όσο κατεβαίνουμε, τόσο και θα επιτυγχάνουμε, δηλαδή όσο η ταπείνωση θα χαρακτηρίζει τη ζωή μας, τόσο και θα βλέπουμε τη χάρη του Θεού να μας ισορροπεί στη ζωή μας. Αυτό όμως χριστιανικά είναι η αληθινή άνοδος.

ΔΡΑΣΚΕΛΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΦΩΣ... (53)

Συζητούσαμε κάποτε μία ομάδα προσκυνητών μ’ έναν σπουδαίο Γέροντα, εκφραστή μάλιστα του πνεύματος του αγίου μεγάλου Γέροντα Σωφρονίου του Έσσεξ, και μας έθεσε το ερώτημα περί του ποια είναι η μεγαλύτερη αρετή.

«Η αρετή της αγάπης», είπε ο ένας. «Όχι», απάντησε ο Γέροντας. «Μολονότι αυτή είναι η πρώτη και μεγάλη εντολή του ίδιου του Θεού στον άνθρωπο, όμως δεν είναι αυτή η μεγαλύτερη αρετή. Γιατί χωρίς αυτήν που αναζητούμε, και η ίδια η αγάπη, που όντως θεωρείται το επιστέγασμα, αφού ο Θεός είναι αγάπη, αποτελεί καρικατούρα ενός εγωισμού». «Μήπως η πίστη τότε;», συμπλήρωσε ο ίδιος. «Ούτε κι αυτή», χαμογέλασε καλοκάγαθα ο Γέροντας. «Γιατί, φανταστείτε, και η πίστη μπορεί να αποτελεί "προσόν" του ίδιου του διαβόλου. "Και τα δαιμόνια πιστεύουν" μας διδάσκει η Γραφή. Οπότε ούτε η πίστη είναι η σωστή απάντηση». «Η διάκριση», έσπευσε να απαντήσει κάποιος άλλος. «Αυτό άλλωστε δεν τονίζουν οι άγιοι Πατέρες μας»; «Ούτε κι αυτό είναι απολύτως σωστό», είπε και πάλι ο σοφός άνθρωπος. «Ότι οι Πατέρες τονίζουν πολύ συχνά τη διάκριση ως τη μείζονα των αρετών, είναι αλήθεια. Αλλά θεωρούν κάτι άλλο ως βάση της που αυτή οδηγεί στη διάκριση». «Η υπομονή, μήπως;», ακούστηκε άλλος της ομήγυρης. «Όχι, δεν είναι αυτή η μεγαλύτερη αρετή. Η υπομονή πράγματι αποτελεί το υλικό με το οποίο πλέκεται κάθε αρετή, αλλά κάτι άλλο τελικώς είναι η οροφή».

 Παραιτηθήκαμε, οπότε ο σπουδαίος άνδρας και κατηρτισμένος εν Πνεύματι έδωσε εκείνος την απάντηση, μολονότι όλοι είχαμε αρχίσει να υποψιαζόμαστε την… αλήθεια. «Η μεγαλύτερη αρετή», είπε με μεγάλη σεμνότητα και ζητώντας μας τη συγχώρησή μας γιατί έκανε το Δάσκαλο, «είναι η ταπείνωση. Βλέπετε, ο ίδιος ο Κύριος βεβαίωσε με το αψευδές στόμα Του ότι όταν επιτελέσουμε όλες τις εντολές του Θεού, να λέμε ότι είμαστε άχρηστοι και ελεεινοί δούλοι κι ότι κάναμε ό,τι έπρεπε απλώς να κάνουμε. “Ὅταν ποιήσητε πάντα τά διατεταγμένα ὑμῖν, λέγετε ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν· ὅτι ὅ ὠφείλομεν ποιῆσαι πεποιήκαμεν”. Επιτελούμε επομένως τα πάντα, βρισκόμαστε κυριολεκτικά στην υπακοή Εκείνου, τηρούμε όλες τις εντολές Του, δεν είμαστε τελικώς τίποτε. Δεν μας το προσυπέγραψε και με τα συγκλονιστικά λόγια Του, τα οποία κατέγραψε εν Πνεύματι ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος στο Ευαγγέλιό του; «Χωρίς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν». Τι θα πει αυτό; Ότι μπορούμε να αποκτήσουμε όλες τις αρετές, αλλά αυτό είναι κάτι που γίνεται με τη χάρη και τη δύναμη του Ίδιου. Συνεπώς, πίσω από όλα κρύβεται η ταπείνωση. Γι’ αυτό και είναι η μόνη πραγματικότητα που επισύρει πλούσια τη χάρη του Θεού. «Ταπεινοῖς ὁ Θεός δίδωσι χάριν». Η ταπείνωση συνιστά τον μαγνήτη που μαγνητίζει την παρουσία του Θεού. Κι όπου βλέπουμε άνθρωπο του Θεού με μεγάλα χαρίσματα, να ξέρουμε πως η κρυφή εργασία του είναι ακριβώς ο αγώνας του για την ταπείνωση».

 «Τι είναι η ταπείνωση, Γέροντα;» έσπευσαν να ρωτήσουν από κοινού δυο τρεις. «Γιατί, αφού είναι τόσο σημαντική, θα πρέπει να μάθουμε την ουσία της, τα χαρακτηριστικά της, τα ενεργήματά της, το τι φέρνει μ’ έναν λόγο στον άνθρωπο του Θεού».

«Αυτό είναι τεράστιο θέμα, αδελφοί μου», είπε στοχαστικά και με ειλικρινή ταπείνωση ο Γέροντας, «και δεν μπορούμε μ’ έναν λόγο να το προσπεράσουμε. Είναι σαν έναν κρυμμένο θησαυρό, που το μόνο που γνωρίζουμε γι’ αυτόν είναι το όνομά του:  η αγία ταπείνωση. Και τούτο μόνο θα ήθελα να σας πω τώρα. Όταν μιλάμε για την ταπείνωση, τη χριστιανική ταπείνωση εννοείται, γιατί ως όρος χρησιμοποιείται και από κάποιους άλλους συνανθρώπους μας αλλά με αρνητικό δυστυχώς περιεχόμενο, θα πρέπει πάντοτε να βάζουμε μπροστά τον χαρακτηρισμό “αγία”, όπως έλεγε και ο άγιος Πορφύριος. Γιατί υπάρχουν πολλές διαστρεβλώσεις και εκδοχές της, που μοιάζουν με αυτήν, αλλά πόρρω απέχουν από την αληθινότητά της. Τουλάχιστον, εμείς οι απλοί άνθρωποι ας την επαινούμε και ας ξέρουμε το μεγαλείο της, οπότε την ουσία και τα ενεργήματά της ας τα αφήσουμε για τους αγίους και τους μεγάλους αγωνιστές της πίστεως. Για τα υπόλοιπα, σας παρακαλώ, διαβάστε τους βίους των αγίων μας ή κοιτάξτε κάποιο κείμενο των αγίων Πατέρων μας. Εκεί θα βρείτε τα ουσιώδη, που εγώ αδυνατώ από μόνος μου να σας περιγράψω».

Δεν είχαμε τον χρόνο να «πιέσουμε» λίγο τον Γέροντα να μας πει από τον πλούτο της εμπειρίας του και από τις γνώσεις του. Γιατί ήμασταν βέβαιοι για τον καταρτισμό του. Όμως η ώρα πράγματι δεν επαρκούσε. Αρκεστήκαμε να του φιλήσουμε το χέρι, να πάρουμε την ευχή του και κυρίως την αγιασμένη «εικόνα» του, η οποία απέπνεε την ευωδία της μεγαλύτερης αρετής. Τουλάχιστον όμως μας είχε παρακινήσει για ένα, ίσως το σημαντικότερο, ταξίδι της ψυχής μας. «Στην ταπείνωση», πρόσθεσε χαιρετώντας μας, «θα βρείτε τον ίδιο τον Θεό. Γιατί η ταπείνωση είναι η στολή της θεότητας».