Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026

ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

 

«ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ»

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Στην αυλή της Παναγιάς». Είναι ο τίτλος της αποψινής βραδιάς, της αφιερωμένης στη Μεγάλη Μάνα μας, την Παναγία, εξ αφορμής της σημερινής εορτής της, των Εισοδίων της στον Ναό του Σολομώντα, όταν ήταν παιδούλα τριών ετών. Ένας τίτλος που κυριολεκτείται και τοπικά, κυρίως όμως πνευματικά. Τοπικά, γιατί όντως βρισκόμαστε στην αυλή της, τον Ναό που είναι αφιερωμένος σ’ Εκείνην, στον Ευαγγελισμό της αλλά και σε όλες τις άλλες εορτές της. Πνευματικά, γιατί πάντοτε, κάθε ώρα και στιγμή, βρισκόμαστε μέσα στην αυλή της, μέσα δηλαδή στην αγκαλιά της, αφού κυοφορώντας και γεννώντας Εκείνον που ως Θεός βαστάζει και τρέφει τα σύμπαντα, τον Ιησού Χριστό, αποτελεί την «Πλατυτέραν των Ουρανών» - εν Χριστώ και Εκείνη περικλείει τα πάντα, αγαπώντας τα και ενεργώντας δι’  Αυτού σε ό,τι υφίσταται στον κόσμο. Μία απλή ματιά στους θεομητορικούς ύμνους της Εκκλησίας μας, μία προσεκτική ανάγνωση των Χαιρετισμών της ή των Παρακλήσεών της επιβεβαιώνει ακριβώς του λόγου το αληθές.

Δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε ότι ο τίτλος δεν αποτελεί έμπνευση ποιητική των διοργανωτών της εκδήλωσης, αλλά αγιογραφική ρήση, απαντώμενη τόσο στην Παλαιά Διαθήκη, όσο και στην Καινή, πολύ περισσότερο έπειτα στην υμνολογική παράδοση της Εκκλησίας μας. «Επιποθεί και εκλείπει η ψυχή μου εις τας αυλάς του Κυρίου» ακούμε για παράδειγμα μεταξύ άλλων στους Ψαλμούς του Δαυίδ, όπως και «κρείσσων ημέρα μία υπέρ χιλιάδας εν ταις αυλαίς σου... ή οικείν με εν σκηνώμασιν αμαρτωλών». Ποιος μάλιστα όχι μόνον έχει ακούσει αλλά και δεν έχει υποψάλει τον πασίγνωστο ύμνο της Πεντηκοστής «Ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑμνήσω σε τὸν Σωτῆρα τοῦ κόσμου, καὶ κλίνας γόνυ προσκυνήσω σου τὴν ἀήττητον δύναμιν...»; Οι αυλές του Κυρίου είναι η αγκαλιά του Κυρίου, η ένταξή μας μέσα σ’ Αυτόν αφότου μάλιστα σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος, οπότε κατ’ επέκταση και η αυλή της Παναγίας μας είναι η θερμή και τρυφερή αγκαλιά Της για όλους τους ανθρώπους, δυνάμει (ίσως και ενεργεία) για τους αβάπτιστους, ενεργεία όμως σίγουρα για τους βαπτισμένους που ως μέλη Χριστού ενεργοποιούν την παρουσία Του στην καθημερινότητα της ζωής τους με την τήρηση του αγίου θελήματός Του. Μία από τις πιο άμεσες εποπτικές παραστάσεις της αλήθειας αυτής είναι ό,τι συνέβη στον Ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη, αρχές του 10ου αι., όταν ο πιστός λαός ευρισκόμενος σε αγρυπνία για μία εορτή της Θεοτόκου δέχτηκε, όπως είδαν σε όραμα οι άγιοι Ανδρέας ο σαλός και ο μαθητής του Επιφάνιος, τη χάρη Της να τους σκεπάζει μέσω του αγίου μαφορίου της, καθώς η ίδια το άπλωσε πάνω στον λαό  προσευχομένη με δάκρυα στα μάτια γι’ αυτόν – μιλάμε έκτοτε για την εορτή που εορτάζουμε  την 1η Οκτωβρίου και κατά μετάθεση την 28η Οκτωβρίου, της Αγίας Σκέπης.

Στην αυλή της Μάνας μας έτσι, κάτω από την αγία σκέπη Της, ζωοποιούμενοι από την αγάπη Αυτής και του Υιού και Θεού της Κυρίου Ιησού Χριστού, τι πιο φυσικό από το να εκδηλώνουμε τη χαρά μας με όποιον τρόπο μπορούμε; Μιλώντας γι’ αυτήν, δοξολογώντας τον Θεό που μας την χάρισε, υμνολογώντας τα εξαίσια που επιτελεί για χάρη μας, δεχόμενοι τις ευεργετικές επεμβάσεις της, ιδίως όταν χειμαζόμαστε από τα δεινά του βίου, αλλά ακόμη χορεύοντας σαν να θέλουμε και με τις ρυθμικές του σώματος κινήσεις μας να αναφερθούμε σ’ Εκείνην που χαίρεται να μας βλέπει, όπως η μάνα χαίρεται να βλέπει τα παιδιά της να παίζουν και να χορεύουν στην αυλή της. «Της Παναγιάς ο Χορός» για παράδειγμα τον Δεκαπενταύγουστο ή στα εννιάμερα της Κοιμήσεώς Της σε πολλά μέρη της Ελλάδας, το «Τράτα», στα Μέγαρα, της Παρασκευής της Διακαινησίμου, ο «διπλός χορός», και πάλι τον Δεκαπενταύγουστο, στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία, («τρανός χορός» αλλιώς, γιατί όλοι συμμετέχουν δημιουργώντας ομόκεντρους κύκλους), ο Καλαματιανός και οι συρτοί χοροί επίσης, όπως και οι νησιώτικοι συρτοί και μπάλοι, στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα, τι άλλο φανερώνουν παρά την παραπάνω αλήθεια; Κι αυτήν ακριβώς θα παρακολουθήσουμε σήμερα. Λόγος δοξολογικός και παρακλητικός για τη Μάνα Παναγιά, μα και χοροί που αποκαλύπτουν τη βαθιά επιθυμία του πιστού ανθρώπου να υπερνικήσει το βάρος της γης, να σταθεί ενώπιον του Κυρίου και της Μοναδικής Εκείνης «εν τυμπάνω και χορώ», «έν χορδαίς και οργάνοις»!

Ο καταξιωμένος εδώ και πολλά χρόνια πολιτιστικός όμιλος ΔΩΔΩΝΗ, υπό την ευθύνη του γνωστού ανά το πανελλήνιο, και όχι μόνο, και συνεργάτη του Ι.Ν. της Ευαγγελιστρίας Πειραιώς κ. Γεωργίου Γκολέμη, θα γίνει το όχημα όχι για να παρακολουθήσουμε απλώς ένα θέαμα, αλλά για να ζήσουμε τη δοξολογική αναφορά στην Παναγία μας, με την πρόσκληση που μας απευθύνουν να αφεθούμε στους ρυθμούς των κινήσεών τους και στη μυστική θέαση του χαροποιού προσώπου της Μάνας που βλέπει τα παιδιά της. Κι ίσως έτσι μας αγγίξει εκείνη η χάρη που ζει το μικρό παιδί όταν αφήνεται στο ρυθμικό λίκνισμα της αγκαλιάς της μάνας του, καθώς μάλιστα ακούει τους ψιθύρους του νανουρίσματός της γι’ αυτό.

1

Λόγος και χορός λοιπόν για την Παναγία μας. Και τα δύο συνταιριασμένα για να προβληθεί το πάντιμο πρόσωπό Της. Εκείνο που δέχεται και τη δοξολογία αλλά και την αμφισβήτηση, όπως συνέβη και συμβαίνει και με το πρόσωπο του Υιού και Θεού της Ιησού Χριστού. Διότι ποιος δεν γνωρίζει τα λόγια του αγίου και δικαίου Συμεών του Θεοδόχου που είπε στην Υπεραγία Θεοτόκο προφητικά, όταν Εκείνη εναπέθεσε το βρέφος σαράντα ημερών Ιησού στην άγια αγκαλιά του στον Ναό των Ιεροσολύμων; «Ούτος κείται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών και εις σημείον αντιλεγόμενον». «Σημείον αντιλεγόμενον» ο Χριστός απαρχής της ζωής Του, μα «σημείον αντιλεγόμενον» ακριβώς γι’ αυτό και η Παναγία Μητέρα Του. Διότι κατά πώς βλέπει κανείς τον Χριστό, το ίδιο βλέπει και την Υπεραγία Θεοτόκο. Αποδέχεται κανείς τον Χριστό ως Θεό και άνθρωπο; Αποδέχεται και την Παναγία ως Θεοτόκο. Απορρίπτει κανείς τον Χριστό είτε ως Θεό είτε ως άνθρωπο; Διαστρέφει και την αληθινή θέση της Παναγίας. Κριτήριο δηλαδή της ορθόδοξης πίστεως η στάση έναντι της Παναγίας, η οποία πάντοτε «συνοράται» με τον Υιό και Θεό Της. Όπως το εξέφρασε θεόπνευστα η Οικουμενική Σύνοδος του τέταρτου αιώνα, η οποία καταδικάζοντας τους αιρετικούς χριστομάχους της εποχής πρόβαλε την Παναγία ως όρο πίστεως: Είναι η Θεοτόκος, Εκείνη που γέννησε το δεύτερο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος ως άνθρωπο. Τον Θεάνθρωπο, απαρχής της συλλήψεώς Του εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου, Ιησού Χριστό.

Μόνον τυφλοί πνευματικά, μόνον άνθρωποι που είναι στερημένοι της χάριτος Θεού δεν μπορούν να δουν το ολοφάνερο, όπως καταγράφεται στα θεόπνευστα κείμενα της Αγίας Γραφής, ιδίως της Καινής Διαθήκης. Ποιο είναι αυτό; Η εκτίμηση για την Παναγία, τη μικρή κόρη Μαριάμ της Ναζαρέτ. Εκτίμηση που δεν είναι ανθρώπινη, αλλά κατά κυριολεξία αγγελική και θεϊκή. Ο Θεός και ο πνευματικός κόσμος των αγίων αγγέλων Του μας ανοίγουν τα μάτια για να δούμε ότι η Παναγία είναι η «Κεχαριτωμένη», Αυτή που «ο Κύριος είναι μαζί Της» - ό,τι τόλμησε να ψελλίσει ενώπιόν Της ο αρχάγγελος Γαβριήλ στον Ευαγγελισμό της: «Χαίρε, Κεχαριτωμένη Μαρία, ο Κύριος μετά Σου»˙ και ό,τι λίγο αργότερα έκθαμβη και πλήρης Πνεύματος Αγίου «ανεφώνησε φωνή μεγάλη» η εξαδέλφη της Ελισσάβετ: «Ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου. Και πόθεν μοι τούτο, ίνα έλθη η μήτηρ του Κυρίου μου προς με;»

Γι’ αυτό και ο πιστός στον Χριστό λαός «λάτρεψε» απαρχής του χριστιανισμού την υπεραγία Θεοτόκο. Τη «λάτρεψε» όχι με την έννοια της λατρείας η οποία αρμόζει μόνον στον Θεό, αλλά με την έννοια της βαθιάς και ανεπιφύλακτης αγάπης, της μεγάλης τιμής και του απόλυτου σεβασμού που μπορεί να αποδίδει ένα παιδί στη μάνα του, γνωρίζοντας ότι δι’ Αυτής αναφέρεται στον μόνο όντως λατρευτό Κύριο Ιησού Χριστό. Και το βλέπουμε σε όλους ανεξαιρέτως τους αγίους. Η πίστη και η αγάπη τους προς τον Χριστό ήταν και είναι πάντοτε συνδεδεμένη με την πίστη και την αγάπη τους και προς την Παναγία. Γι’ αυτό και Εκείνης η αντίδραση είναι εξόχως συγκινητική, παρηγορητική, σωτήρια. Αγκαλιάζει τους πιστούς, τους ενισχύει στον αγώνα τους, τους γιατρεύει στα αρρωστήματά τους, διαρκώς πρεσβεύει στον Υιό και Θεό της υπέρ αυτών. «Ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ, σώσον ημάς».

2

Η εξαίρετη και μοναδική θέση της Μάνας Παναγιάς στο σώμα του Χριστού την Εκκλησία οφείλεται βεβαίως στον Τριαδικό Θεό μας που προβλέποντας την καθαρότητά της και την όλη αγιασμένη πορεία της την προόρισε για το μυστήριο της καθόδου Του στον κόσμο, μα και στην όντως ιστορική επιβεβαίωση της προγνώσεώς Του αυτής από την Ίδια.  Η Παναγία ήταν όλη ένα «ναι» σε ό,τι ο Θεός την καλούσε και της ετοίμαζε. Το «ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα Σου» δεν συνιστά μία και μόνη απάντηση σε μία κλήση Του, αλλά τη διαρκή και επίμονη στάση της μέχρι το επίγειο τέλος της ζωής της. Ό,τι φρόνημα ζωής διακατείχε τον Ιησού Χριστό ως Θεάνθρωπο, φρόνημα απόλυτης υπακοής στον Θεό Πατέρα, όπως το διατύπωσε ο μέγας απόστολος Παύλος στην προς Φιλιππησίους επιστολή του (2, 5): «τούτο φρονείσθω εν υμίν, ο και εν Χριστώ Ιησού… Ος εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε Σταυρού», το ίδιο φρόνημα υπακοής και ταπείνωσης διακατείχε και την Παναγία Μητέρα Του και Μητέρα μας. Κι αυτό το φρόνημα δεν το απέκτησε διαμιάς «μαγικά». Το «έκτισε» η Παναγία μας από βρέφος, ιδίως αφότου οδηγήθηκε στον Ναό τριετής από τους γονείς της προκειμένου να ζήσει εκεί  αφιερωμένη στον Θεό. Το γεγονός της εισόδου της στον Ναό, αυτό που σήμερα εορτάζουμε, αποτελεί την ιστορική απαρχή της ετοιμασίας της γι’ αυτό που ο Θεός της επεφύλασσε. Η υμνολογία της εορτής μας δίνει αρκούντως την εξήγηση. «Πήγαινε, κόρη μου», της λέει η μητέρα της αγία Άννα γεμάτη χαρά, «και γίνε για τον Κύριο και αφιέρωμα και ευωδιαστό θυμίαμα. Είσελθε στα άδυτα και γνώρισε μυστήρια, κι ετοιμάσου να γίνεις τερπνό και ωραίο κατοικητήριο του Ιησού». Κι αλλού: «Η θεόπαις Παρθένος και Θεοτόκος προεκλέχθηκε από τον Κύριο μεταξύ όλων των γενεών εις κατοικητήριον του Παντάνακτος Χριστού και Θεού των όλων». Με τη Γέννησή της και τα Εισόδιά της στον Ναό ήδη επιβεβαιώνεται αυτό που στο λεγόμενο Πρωτευαγγέλιο είχε πει ο Δημιουργός στους πρωτοπλάστους, ότι μέσα από μία γυναίκα θα έλθει Εκείνος που θα συντρίψει τον πονηρό διάβολο και θα επαναφέρει τους ανθρώπους στην αρχαία και όχι μόνον μακαριότητα.

Και η μακαριότητα αυτή με την Παναγία μας πράγματι υφίσταται και είναι γεγονός. Γιατί γέννησε Εκείνον, τον Ιησού Χριστό, που είναι η πηγή της Χαράς, γι’ αυτό και κάθε τι που σχετίζεται και με την Παναγία εξίσου διαλαλεί κάθε χαρμοσύνη και γηθοσύνη. «Μητέρες», φωνάζει ο άγιος υμνογράφος, «πετώντας από πάνω σας κάθε λύπη, ακολουθήστε χαρμονικά και με ύμνους Εκείνην που θα γίνει Μητέρα του Θεού και πρόξενος της χαράς του κόσμου» - ό,τι φώναξε με δάκρυα χαράς και ο αρχιερέας Ζαχαρίας καθώς υποδεχόταν τη μικρή Μαριάμ: «Ήγγικεν η προσδοκία των θλιβομένων», έφτασε Αυτή που περίμεναν όλοι οι θλιμμένοι. Κι εννοείται ότι μαζί με τις Μητέρες αυτές συνακολουθούμε και όλοι οι πιστοί, γιατί τα γεγονότα της θείας οικονομίας δεν είναι για μία εποχή, αλλά για κάθε εποχή και για κάθε τόπο, όπου υπάρχει πιστός άνθρωπος. Οπότε, «Χαίρετε λαοί και αγαλλιάσθε».

3

«Ήγγικεν λοιπόν η προσδοκία των θλιβομένων». Έφτασε Αυτή που αποτελούσε το όραμα της ανθρωπότητας για την αποκατάστασή της μετά την πτώση της στην αμαρτία: να τα ξαναβρεί με τον Θεό της – η εκπλήρωση της προφητείας, όπως αναφέραμε, του «πρωτευαγγελίου». Κι είναι αλήθεια πως η Εκκλησίας μας δεν παύει να προβάλλει αδιάκοπα την πραγματικότητα αυτήν σε καθημερινή βάση. Γιατί δεν δημιουργηθήκαμε για να κλαίμε, αλλά για να μετέχουμε εσαεί στη μακαριότητα και τη χαρά του Τριαδικού Θεού μας. Αλλά αμαρτήσαμε στο πρόσωπο των προπατόρων μας και η αμαρτία μας αυτή μάς καταπόντισε και μας καταποντίζει, διαρκώς ενεργούμενη, και μας κάνει να σερνόμαστε με σκυμμένο το κεφάλι μη μπορώντας κυριολεκτικά να πάρουμε ανάσα. Η αμαρτία ως ο πολυποίκιλος εγωισμός μας που διαστρέφει την αληθινή αγάπη δεν είναι η αιτία όλων των δεινών της ανθρωπότητας διαχρονικά και παγκόσμια και η αιτία που ταλαιπωρούμαστε και βασανιζόμαστε στον κόσμο τούτο;

Λοιπόν η Παναγία μας είναι το κεντρικό πρόσωπο μέσω της Οποίας ήλθε η ίαση. Γιατί γέννησε Εκείνον που σήκωσε τα δεινά μας και τα αμαρτήματά μας, που πόνεσε και έπαθε για χάρη μας και μας άνοιξε και πάλι τον κλεισμένο Παράδεισο ως εύρεση και πάλι της χαράς. «Τω μώλωπι Αυτού ημείς πάντες ιάθημεν». «Τω πάθει Σου, Χριστέ, παθών ηλευθερώθημεν». Ποιος δεν έχει προσευχηθεί και δεν έχει υμνολογήσει μαζί με όλους τους πιστούς την αλήθεια αυτή μέσα στην πιο αγαπημένη ακολουθία της Εκκλησία, τους Χαιρετισμούς; Όπως για παράδειγμα με τον χαιρετισμό που μιλάει για τη χαρά αυτήν. «Χαίρε, δι’ ης η χαρά εκλάμψει». Μπορεί η Ίδια να πόνεσε αφόρητα και η οδύνη για τον θάνατο του Υιού της να ήταν υπέρμετρη – είναι συγκλονιστικοί οι ύμνοι που μιλάνε για τον αβάσταχτο αυτόν πόνο της Παναγίας, κατά την προφητική ρήση του αγίου και δικαίου Συμεών του θεοδόχου: «και σου την καρδίαν διελεύσεται ρομφαία» – όμως ακόμη και εκείνη τη στιγμή στο βάθος της καρδιάς της υμνολογεί τη λύτρωση που έρχεται ως χαρά με το Πάθος του Υιού και Θεού της. «Ο μεν κόσμος αγάλλεται δεχόμενος την λύτρωσιν, τα δε σπλάγχνα μου φλέγονται ορώσης σου την Σταύρωσιν».

Κι αυτό θα πει ότι όπου δεν υπάρχει Χριστός και Παναγία, εκεί δεν υπάρχει αληθινή χαρά, έστω και αν παρουσιάζονται στοιχεία που φαίνονται ότι την «αποκαλύπτουν»: διασκεδάσεις, γέλια, απολαύσεις. Ο καθένας όμως από την εμπειρία και τις γνώσεις του γνωρίζει ότι τα εξωτερικά αυτά σημάδια «λαμπρότητας» του βίου δεν συνιστούν την αληθινή χαρά. Γιατί λειτουργούν στην επιφάνεια, αφήνοντας ανέγγιχτο το βάθος του ανθρώπου που δεν είναι άλλο από τον νου και την καρδιά του. Στην καρδιά «παίζεται» η αληθινή ζωή, εκεί ανάλογα με το είδος της πλήρωσης και του περιεχομένου της, καλό ή κακό, υπάρχει η χαρά ή η θλίψη. Απόδειξη: τα μεγαλύτερα ποσοστά αυτοκτονιών βρίσκονται εκεί που δεν υπάρχει πρόβλημα φτώχειας και οι άνθρωποι ζουν μέσα σε πλούτη και ανέσεις! Γι’ αυτό και ο ασπασμός και ο χαιρετισμός του Κυρίου ήταν, κυρίως μετά την Ανάστασή Του, το «χαίρετε». Γι’ αυτό και απόστολος Παύλος προέτρεπε: «χαίρετε, και πάλιν ερώ χαίρετε», γι’ αυτό και ο ίδιος σημείωνε πως μετά τον ερχομό του Ιησού Χριστού αυτό πια είναι το θέλημα του Θεού: «Πάντοτε χαίρετε… Τούτο γαρ θέλημα Θεού εις υμάς».

4

 Είπαμε και προηγουμένως ότι ο πιστός λαός μας την Παναγία μας τη «λάτρεψε», την αγάπησε δηλαδή βαθιά και εξέφρασε και εκφράζει την αγάπη αυτή με ποικίλους τρόπους και ενέργειες. Όμως υπάρχει πάντοτε η έγνοια της Εκκλησίας μας να περνάει από «κρισάρα» θα λέγαμε την αγάπη και τον σεβασμό αυτόν, ώστε να μη μένει μόνον σε επίπεδο λόγων, πολύ περισσότερο να μην εκτρέπεται η αγάπη και ο σεβασμός αυτός σε φολκλορικά μόνον επίπεδα που καταλήγουν συνήθως σε μία λαϊκού τύπου θρησκευτικότητα με αρνητικό πρόσημο. Θέλουμε να πούμε ότι η τιμή προς την Παναγία μας αν δεν πηγάζει από το βάθος της καρδιάς μας, που σημαίνει να έχει αγγίξει την καρδιά αυτήν και να την έχει κατανύξει, ίσως δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία. Γιατί θα μοιάζει με αυτό που με οξύ τρόπο κατέκριναν οι άγιοι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, (αλλά και οι θεόπνευστοι συγγραφείς της Καινής κι έπειτα όλη η Πατερική παράδοση), οι οποίοι την επιφανειακή ρηχή θρησκευτικότητα την παρουσίαζαν, μιλώντας στο όνομα του Θεού: «τάδε λέγει Κύριος», ως βρόμικη κατάσταση από την οποία Κύριος ο Θεός αποστρέφει με αποτροπιασμό το πρόσωπό Του! «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, ενώ η καρδιά του πόρρω απέχει απ’  εμού!»

Γι’ αυτό και συχνά ακούμε από την υμνολογική εκκλησιαστική παράδοση τον τρόπο προσέγγισης της μεγάλης Μάνας, όπως στο εν συνεχεία Θεοτοκίο: «Τήν Ἁγνήν ἁγνεύοντι τιμήσωμεν νοΐ˙ καλλονήν τήν τοῦ Ἰακώβ τοῖς ἐνθέοις πράξεσι καλλυνόμενοι, εὐσεβῶς ὑμνήσωμεν, ὡς Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν» (Θεοτοκίον ε΄ ωδής Τριωδίου).

(Την Αγνή Παρθένο Μαριάμ ας την τιμήσουμε με αγνό νου. Αυτήν που είναι η καλλονή του Ιακώβ ας την υμνολογήσουμε ευσεβώς με τις ένθεες πράξεις μας ως Μητέρα του Θεού μας). 

Να την τιμήσουμε και να την υμνολογήσουμε την Παναγία μας βεβαίως,  λέει ο άγιος υμνογράφος Ιωσήφ, όχι με τα λόγια μας πρωτίστως, όσο κυρίως με όλη τη ζωή μας. Την αγνότητα του νου μας δηλαδή και τις ένθεες πράξεις μας. Έτσι μόνο Την αναγνωρίζουμε ορθά ως Μητέρα του Θεού μας, που σημαίνει ότι έτσι αντιστοίχως αναγνωρίζουμε και ως Κύριο Θεό μας τον Ιησού Χριστό. Και τι σημαίνει αγνός νους και ένθεες πράξεις; Ασφαλώς καθαρή καρδιά και ζωή σύμφωνη με τις άγιες εντολές του Κυρίου. Η καρδιά ή ο νους αλλιώς, κατά την  Παράδοση της Εκκλησίας, συνιστά το κέντρο της ψυχοσωματικής ύπαρξης του ανθρώπου, συνεπώς η ποιότητα του κέντρου αυτού καθορίζει και αν ο Θεός θα βρει τόπο καταπαύσεως μέσα σ’ αυτό ή όχι. «Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία ότι αυτοί τον Θεόν όψονται» είπε ο Κύριος. Η δε καρδιά καθαρίζεται κατά  αναλογία της τηρήσεως και εφαρμογής των εντολών του Κυρίου, όταν παράλληλα βεβαίως υφίσταται η εν επιγνώσει και με πόθο Θεού κοινωνία του αγίου σώματος και του αγίου αίματός Του. Χριστιανός που χάριτι Θεού βρίσκεται αδιάκοπα στην πορεία αυτή της Οδού του Κυρίου, εκεί δηλαδή που παραπέμπουν πάντοτε οι εντολές Του, διαπιστώνει εμπειρικά την καθαρότητα που επέρχεται στην καρδιά του από το φως του Θεού που αρχίζει και λάμπει σ’ αυτήν, γεγονός που σιγά σιγά αντανακλάται και στο ίδιο το σώμα του.

Λοιπόν, κατά τον άγιο υμνογράφο: Την Παναγία Μητέρα, η Οποία ήταν η κατεξοχήν Αγνή και Καθαρή και ζούσε με απόλυτη υπακοή στις εντολές του Θεού, μπορεί να την τιμήσει και να την υμνήσει μόνον εκείνος που βρίσκεται στη συγκεκριμένη αντίστοιχη μ’ Αυτήν πορεία ζωής, ο αγωνιζόμενος  για την κάθαρση της καρδιάς του. Αν δεν υπάρχει ο πνευματικός αυτός αγώνας, τότε τα όποια λόγια και οι όποιοι ύμνοι προς την Παναγία δεν γίνονται αποδεκτά από Αυτήν, συνεπώς και από τον Υιό και Θεό της, και μάλλον αμαυρώνουν τον άνθρωπο που τα εκφράζει, όπως, να το πούμε και πάλι, το λέει και ο μεγαλοφωνότατος προφήτης Ησαΐας, μέσα από το στόμα του οποίου ομιλεί ο Παντοκράτωρ Κύριος: «Δεν θέλω τις προσευχές και τις θυσίες σας. Όταν τις προσφέρετε αποστρέφω το πρόσωπό Μου. Γιατί τα χέρια σας στάζουν αίμα από τις αδικίες σας. Μετανοήστε και καθαρίστε τις καρδιές σας από τις πονηρίες σας και τότε ελάτε να συνομιλήσουμε!»

Ο άγιος υμνογράφος μάς προσφέρει εδώ το βασικό κριτήριο για να καταλαβαίνουμε και τον εαυτό μας αλλά και πολλούς συνανθρώπους μας, οι οποίοι καπηλεύονται το όνομα του Κυρίου αλλά και της Παναγίας μας. Πολλοί βαυκαλίζονται με την ιδέα ότι τους ομιλεί ο Κύριος και η Θεοτόκος, οπότε απαιτούν την υπακοή στον λόγο τους. Αλλά ο  δ ι κ ό ς  τους λόγος προβάλλεται και όχι του Θεού και της Παναγίας. Το παράδειγμα που μας υπενθυμίζει ο άγιος Σωφρόνιος ο Αθωνίτης από τη ζωή του Γέροντά του μεγάλου οσίου Σιλουανού του εν Άθω είναι πράγματι συγκλονιστικό. Το καταγράφουμε όπως ο ίδιος το είπε:

«Ένας μοναχός που ζούσε περίπου σαράντα χρόνια στη Μονή του Αγίου Παντελεήμονος έρχεται στον Σιλουανό και του διηγείται ότι είχε μία ευλογημένη επίσκεψη από την Παναγία. Ο Γέροντας του είπε:

- Πάτερ μου, αυτό είναι αδύνατον.

- Γιατί;

- Διότι η Παναγία ήταν πολύ υπάκουη στη θέληση του Θεού, ενώ εσείς δεν κάνετε υπακοή. Αφού υπάρχει αυτή η διαφορά, δεν είναι δυνατόν να έχετε δει την Αγία Παρθένο».

Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

ΚΥΡΙΑΚΗ Θ΄ ΛΟΥΚΑ

«Εἶπε δέ αὐτῶ ὁ Θεός: Ἄφρον…» (Λουκ. 12,

ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ προβάλλει το αρνητικό κακέκτυπο του αληθινού ανθρώπου: τον άφρονα πλούσιο, τον άνθρωπο που η μόνη έγνοια του ήταν πώς να έχει και να κατέχει τα υλικά του αγαθά, πώς να αυξάνει τα γεννήματά του, σε βαθμό τέτοιο, που τελικώς να δυστυχεί μέσα στην υποτιθέμενη «ευτυχία» του - η καρποφορία των χωραφιών του τον κάνει να γεμίζει από άγχος και στενοχώρια. Μέχρις ότου εμφανίζεται από το «πουθενά» ο παράγων Θεός, για να βάλει τέλος στους προβληματισμούς και τις λύσεις του: «σήμερα θα πεθάνεις! Ζητάνε την ψυχή σου!» Κι ο  θάνατος έρχεται ως το όριο που φωτίζει την ποιότητα της όλης προγενέστερης ζωής του, που του ανοίγει τα μάτια για να δει ότι τελικώς όλα τα χρόνια που πέρασαν ήταν ενώπιον του Θεού μία ανοησία. «Τότε του είπε ο Θεός: ανόητε!»

1. ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ενός ανθρώπου, που θα μπορούσε κανείς να αμφισβητήσει το περιεχόμενό της. Ποιος άνθρωπος μπορεί να κατέχει το αλάθητο; «Ο νόμος του ανθρωπίνου μυαλού είναι η πλάνη» σημειώνουν οι άγιοι Πατέρες μας. Ούτε πρόκειται για μία κρίση,  που μπορεί να κινείται στο επίπεδο της κατάκρισης, καρπού ζηλοφθονίας και εμπάθειας. Μία τέτοια εμπαθής κρίση δεν επιτρέπεται από τον ίδιο τον νόμο του Θεού, διότι υφαρπάζει δικαίωμα που ανήκει μόνον σ’  Εκείνον. Ο ίδιος ο Κύριος το επισημαίνει: «Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε». «Εάν δε κάποιος χαρακτηρίσει τον αδελφό του «ανόητο» είναι ένοχος ενώπιον της κρίσεως του Θεού».

Εδώ, στο περιστατικό που περιγράφει ο Κύριος για τον πλούσιο, έχουμε την κρίση του ίδιου του Θεού, δηλαδή Εκείνου  που η κρίση Του είναι απολύτως δίκαιη, διότι «γυμνά και τετραχηλισμένα τα πάντα ενώπιόν Του»,  συνεπώς ανοίγει τα μάτια του ανθρώπου, ώστε να δει κι αυτός το αποτέλεσμα των επιλογών και των συμπεριφορών της ζωής του. Κι είναι η μόνη αληθινή κρίση, διότι πηγάζει από Εκείνον που η αγάπη Του προς τα πλάσματά Του είναι άπειρη και συνεπώς έχει πάντοτε γνήσιο ενδιαφέρον γι’ αυτά. Μόνον εκείνος που αγαπά μπορεί και να κρίνει ορθά, πέρα από στρεβλώσεις των εμπαθών κινημάτων της καρδιάς  του. Όπως το λέει και πάλι ο Κύριος: «Μη κρίνετε κατ’  όψιν, αλλά την δικαίαν κρίσιν κρίνατε». Και δικαία κρίση είναι αυτή που πηγάζει από καρδιά που αγαπά. Η άπειρη αγάπη λοιπόν του Θεού αποδεικνύει και την αληθινότητα της κρίσεώς Του.

2. Κι ακόμη περισσότερο: η κρίση αυτή του Θεού, όπως φαίνεται στο περιστατικό της παραβολής, ηχεί πολύ πένθιμα, σαν καμπάνα που σημαίνει τον θάνατο κάποιου, διότι όχι μόνον είναι αληθινή, αλλά και τελεσίδικη και αμετάκλητη: λέγεται την ώρα του θανάτου, που ο άνθρωπος δεν έχει άλλο περιθώριο αλλαγής του. Ο θάνατος συνιστά το απόλυτο όριο, μετά το οποίο ο άνθρωπος απλώς κρίνεται για όλο το περιεχόμενο της ζωής του, για ό,τι έπραξε, για ό,τι είπε, για ό,τι σκέφτηκε ακόμη. «Απόκειται τοις ανθρώποις άπαξ αποθανείν, και μετά τούτο κρίσις» κατά τον απόστολο. Ό,τι διάφορες φιλοσοφίες και θρησκείες έχουν διδάξει περί μεταλλαγής του ανθρώπου, περί μετενσάρκωσης ή μετεμψύχωσής του σε άλλες καταστάσεις, μέσα στον κόσμο τούτο, αποτελούν φληναφήματα και ανοησίες, που προέρχονται από τον σκοτισμένο λόγω της αμαρτίας και των παθών νου του ανθρώπου. Η αλήθεια που απεκάλυψε ο Κύριος είναι κρυστάλλινη: ο άνθρωπος με τον θάνατό του κρίνεται από τον Θεό, κατά μερικό πρώτα τρόπο, λόγω της συνέχειας μόνο της ψυχής του, κι έπειτα, κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, θα κριθεί και γενικά, διότι τότε με την Παρουσία αυτή του Κυρίου θα αναστηθεί και το σώμα του, ώστε ενωμένο με την ψυχή να σταθεί ενώπιον του φοβερού βήματός Του. Η γενική αυτή όμως κρίση δεν θα είναι διαφορετική από την πρώτη. Απλώς θα είναι επιτεταμένη, διότι θα συνυπάρχει μαζί με την ψυχή και το σώμα. Και βεβαίως η κρίση αυτή οδηγεί  είτε στην αιώνια ζωή είτε στην αιώνια κόλαση, με την έννοια του πώς «εισπράττει» ο άνθρωπος τη μία και ενιαία αγάπη του Θεού προς όλους: είτε θετικά, αν φεύγει από τη ζωή αυτή εν μετανοία, είτε αρνητικά, αν φεύγει εναντιωμένος προς τον Θεό ή με αδιαφορία προς Αυτόν.

3. Ποια ήταν τα γνωρίσματα της ζωής του άφρονος πλουσίου, που οδήγησαν στον χαρακτηρισμό του ως άφρονος και ανοήτου; Πότε συνεπώς κάποιος ζει ανόητα, κατά την κρίση του ίδιου του Θεού;

(α) Όχι ασφαλώς επειδή «ευφόρησεν η χώρα του». Η ευφορία αυτή των χωραφιών του υπήρξε μία ευλογία που του δόθηκε από τον Θεό – δεν φαίνεται να κοπίασε γι’ αυτήν ο πλούσιος∙ ο Θεός απλώς επέτρεψε να συμβεί, προφανώς για να του δώσει ευκαιρία να ανοιχτεί στον συνάνθρωπο.  Αλλά εκείνος πώς την αντιμετώπισε; Μ’ έναν απόλυτα εγωιστικό τρόπο. Πέντε «μου» της προσωπικής αντωνυμίας μετράμε στον προβληματισμό του: «πού συνάξω τους καρπούς μου;..Καθελώ μου τας αποθήκας…και συνάξω εκεί πάντα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και ερώ τη ψυχή μου». Τα πάντα περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό του. Δεν υπάρχει ίχνος προβληματισμού για τον οποιονδήποτε συνάνθρωπό του, έστω και συγγενή του. Έτσι η αφροσύνη του ήταν ο εγωιστικός τρόπος σκέψεως και ζωής του.

 (β) Αυτός ο εγωισμός του, ως νοσηρή στροφή μόνον στον εαυτό του, δεν περιέχει ίχνος αναφοράς και προς τον Θεό. Συνήθως, ακόμη και σε ασχέτους προς την πίστη του Θεού ανθρώπους, σε στιγμές ευτυχίας τους ακούμε και ένα «δόξα τω Θεώ». Εδώ, δεν υπάρχει τίποτε τέτοιο: καμία δοξολογική ενατένιση του Θεού, για κάτι που εξώφθαλμα σχετιζόταν μ’  Εκείνον: είπαμε ότι η ευφορία της γης του  δεν είχε να κάνει με καμία από τις δικές του προσπάθειες. Ήταν μία δωρεά του Θεού. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η αφροσύνη του δεν έχει αποκλείσει μόνον τον συνάνθρωπο, αλλά και τον ίδιο τον Θεό, τον χορηγό του πλούτου του. Κι είναι τούτο πράγματι που επισημαίνει ο λόγος του Θεού: «είπεν άφρων εν τη καρδία αυτού∙ ουκ έστιν Θεός». Μπορεί θεωρητικά να μην ακούγεται στην παραβολή η αθεΐα του πλουσίου, διαπρυσίως όμως καταγγέλλεται αυτή στο επίπεδο της ζωής του. Κι αυτό είναι το πιο καθοριστικό.

(γ) Η διαγραφή του Θεού και του ανθρώπου όμως φέρνει άγχος. Αντί ο πλουτισμός να του δίνει χαρά – ως ευκαιρία, είπαμε, προσφοράς χαράς σε άλλους – του προσθέτει θλίψη και στενοχώρια. Αλλά πάντοτε αυτό είναι το τίμημα του επιλέγοντος τον εγωιστικό, δηλαδή τον αμαρτωλό,  τρόπο ζωής. Το σημειώνει ο απόστολος Παύλος: «θλίψις και στενοχωρία παντί τω εργαζομένω το κακόν». Ο άφρων πλούσιος, δηλαδή, ήδη από τη ζωή αυτή ζούσε με στοιχεία κόλασης. Η πορεία του ήταν προδιαγεγραμμένη, εφόσον δεν έδειχνε σημεία μετάνοιας. Κι επιπλέον: το άγχος του για το «έχει» του, σαν να  του «έκλεβε» και το μυαλό του:  τον έκανε να αδυνατεί να σκεφτεί το αυτονόητο, ότι δηλαδή τα γεννήματά του, κλεισμένα σε αποθήκες, θα σάπιζαν. Συνήθως ο εγωιστής άνθρωπος χάνει και την όποια «εξυπνάδα» του.

(δ) Η αφροσύνη του όμως έγκειται και στην ψευδαίσθηση της αληθινής ζωής. Ο πλούσιος δεν ελάμβανε υπόψη του το πιο βέβαιο γεγονός της ζωής: την ύπαρξη του θανάτου. Ο προβληματισμός του, βλέπουμε, κινείται σε επίπεδο σχεδόν «αιωνιότητας» γι’ αυτόν της παρούσας ζωής. «Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά, κείμενα εις έτη πολλά». Πράγματι, θα μπορούσαμε να πούμε ότι κυριολεκτικά «πετάει στα σύννεφα». Το φαντασιακό επίπεδο είναι ο χώρος της ζωής του. Γι’  αυτό και η «προσγείωση» έρχεται τόσο απότομα και «ανώμαλα» γι’ αυτόν.

4. Τα κύρια αυτά στοιχεία της αφροσύνης του πλουσίου που οδηγούν σ’ ένα τέλος τραγικό – όχι μόνον έρχεται ο θάνατος, αλλά έρχεται με μία συνοδεία «δυνάμεων» ξένων προς τον Θεό: «την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου», άρα δείχνουν και την αιώνια συνέχεια εκτός Θεού – μας οδηγούν εκ του αντιθέτου στην επισήμανση των στοιχείων που επαινούνται από τον Θεό και μπορούν να χαρακτηριστούν ως εμφροσύνη και σωφροσύνη. Πρόκειται για τον «πλουτισμόν κατά Θεόν», που λέει ο Κύριος στην κατακλείδα της παραβολής, ο οποίος κάνει τον άνθρωπο που τον έχει να βρίσκεται με τον Θεό και να χαίρεται αενάως τη χαρά της παρουσίας Του. Πώς λοιπόν πρέπει να ζει ο άνθρωπος, ώστε στο τέλος του να ακούσει με χαρά ότι ευαρέστησε τον Θεό; Μα, ασφαλώς, πρώτον, να στέκεται καλά έναντι του συνανθρώπου του, δηλαδή με ανιδιοτελή αγάπη και ειλικρινές ενδιαφέρον, έστω κι αν τούτο μπορεί να σημαίνει και θυσία γι’ αυτόν. Το παράδειγμα του καλού Σαμαρείτη της ομώνυμης παραβολής εν προκειμένω συνιστά καθοδηγητικό στοιχείο επ’ αυτού. Δεύτερον, να πιστεύει και να αγαπά τον Θεό. Για τον σώφρονα άνθρωπο, ο Θεός δεν είναι αμελητέα ή ανύπαρκτη κατάσταση, αλλά το κέντρο της ζωής του. Προτεραιότητά του συνεπώς είναι το πώς θα θεμελιώνει αδιάκοπα τη ζωή του, τις σκέψεις του, τα λόγια του, τη συμπεριφορά του, στο θέλημα Εκείνου. Με αποτέλεσμα να νιώθει ως το παιδί στην αγκαλιά του Πατέρα του. Ο σώφρων άνθρωπος, έτσι, τρίτον,  δεν ζει με άγχη και ανασφάλειες, αλλά η πάντα νουν υπερέχουσα ειρήνη του Χριστού βραβεύει τον νου και την καρδιά του. Και βεβαίως, τέλος, ο σώφρων, στον οποίο ευαρεστείται ο Θεός, έχει συναίσθηση της προσωρινότητας και της φθαρτότητάς του. «Καθ’  ημέραν αποθνήσκει», όπως λέει και ο απόστολος, με την έννοια ότι δεν τρέμει τον θάνατο, αλλά τον προσδοκά με χαρά, γνωρίζοντας ότι ο ίδιος ο Θεός θα παραλάβει την ψυχή του και όχι κάποιοι που το μόνο που επιζητούν είναι η δυστυχία του.

ΤΙ ΑΡΑΓΕ ΕΠΙΘΥΜΟΥΜΕ ΝΑ ΑΚΟΥΣΟΥΜΕ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ στο τέλος της ζωής μας ως κριτική γι’ αυτήν από τον Θεό; «Άφρων» ή «σώφρων και έμφρων;» Το ερώτημα μεταφράζεται: θησαυρίζουμε για τον εαυτό μας ή πλουτίζουμε κατά Θεόν; Κι είναι τούτο η καθημερινή και αδιάκοπη πρόκληση επιλογής μας σε κάθε κίνηση της ύπαρξής μας. Στη μία περίπτωση, το κέντρο βάρους είναι ο κόσμος με τη φθαρτότητά του και τη διαρκή ταραχή του, υπό την κυριαρχία του διαβόλου, του άρχοντος του κόσμου τούτου. Στην άλλη, το κέντρο βάρους είναι ο Θεός και το άγιο θέλημά Του, με όλες τις χαρές και τη δόξα που συνοδεύουν την παρουσία Του. Ο Χριστιανός βεβαίως δεν προβληματίζεται: επιλέγει πάντοτε το θέλημα του Θεού. Επιλέγει δηλαδή όχι μόνον το αιώνιο, αλλά και του κόσμου τούτου αληθινό συμφέρον του.

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

ΕΤΟΙΜΑΣΟΥ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΚΑΤΟΙΚΗΤΗΡΙΟ!

Από τους ωραιότερους στίχους της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου), της προσφοράς και αφιέρωσης της τριετούς Μαριάμ δηλαδή από τους γονείς της Ιωακείμ και Άννα στον Κύριο μέσα στον Ναό, είναι εκείνοι  που αναφέρονται στην αγία Άννα, όταν κατευοδώνει τη μικρή κόρη της με τα λόγια που δείχνουν το νόημα της εκεί πια ζωής και παρουσίας της. «Άπιθι, τέκνον – λέει η μάνα στην κόρη – τω Δοτήρι γενήθητι και ανάθημα και ευώδες θυμίαμα. Είσελθε εις τα άδυτα και γνώθι μυστήρια, και ετοιμάζου γενέσθαι του Ιησού οικητήριον τερπνόν και ωραίον, του παρέχοντος τω κόσμω το μέγα έλεος» (απόστιχο εσπερινού). Δηλαδή: Πήγαινε, παιδί μου, γίνε για τον Δοτήρα Θεό και προσφορά και αφιέρωμα, αλλά και ευωδιαστό θυμίαμα. Μπες μέσα στ’ άδυτα των Αγίων του Ναού και γνώρισε τα μυστήρια του Θεού, κι ετοιμάσου να γίνεις κατοικητήριο του Ιησού, τερπνό και ωραίο, του Ιησού που παρέχει ως Θεός στον κόσμο το μέγα έλεος.

Γιατί στεκόμαστε ιδιαιτέρως στους συγκεκριμένους στίχους; Διότι:

1. Τονίζουν τον σκοπό των Εισοδίων της Θεοτόκου στον Ναό. Εισέρχεται όχι απλώς γιατί έπρεπε να εκπληρωθεί κάποιο τάμα των γονιών της ή για να προφυλαχτεί από την κακότητα του κόσμου λόγω της αδυναμίας των γονιών αυτών από τα γηρατειά τους, αλλά για να περάσει το προβλεπόμενο διάστημα της ζωής της μέσα στον οίκο Κυρίου, προκειμένου να ετοιμαστεί για το συγκλονιστικότερο και πέραν κάθε ανθρωπίνης αντίληψης και σύλληψης μυστήριο: να γίνει η μητέρα του Θεού ως ανθρώπου – ο Ευαγγελισμός της έχει ακριβώς την αρχή της (πέραν βεβαίως της Γεννήσεώς της) στο συγκεκριμένο γεγονός. Ο αρχάγγελος Γαβριήλ που θα ευαγγελιστεί αργότερα τη σάρκωση του Θεού, ο ίδιος την τρέφει μέσα στα άγια των αγίων.

Και 2. Καθορίζεται από τα λόγια της αγίας Άννας η μέθοδος και ο τρόπος της ετοιμασίας της Μαριάμ: θα γίνεις η Παναγία η μητέρα του Θεού, όταν θα γίνεις όχι μόνο το αφιέρωμα και η προσφορά για Εκείνον, αλλά και το ευωδιαστό λιβάνι. Κι έχουν ιδιαίτερη σημασία τα λόγια αυτά της μητέρας Άννας, γιατί και στην Παλαιά Διαθήκη βεβαίως, αλλά και μετέπειτα σε όλη τη χριστιανική ιστορία, μπορεί κάποιος να προσφέρει πράγματα ή και τον ίδιο τον εαυτό του στον Θεό, αλλ’  όχι με τον σωστό τρόπο. Πόσες φορές δεν ακούμε τον αυστηρό λόγο των Προφητών, οι οποίοι στηλίτευαν τις προσφορές και τα αφιερώματα των Ιουδαίων, γιατί προσφέρονταν όχι με καθαρή καρδιά; «Αποστρέφω το πρόσωπό μου από τις προσφορές σας – λέει αίφνης Κύριος ο Θεός στους Ιουδαίους διά του προφήτου Ησαῒου – γιατί τα χέρια σας στάζουν από το αίμα των αδικιών σας κατά των συνανθρώπων σας». Και πιο πίσω βεβαίως θυμάται κανείς το τραγικό λόγω της συνέχειάς του περιστατικό των προσφορών και αναθημάτων στον Θεό των αδελφών Κάιν και Άβελ: πρόσφεραν και οι δύο στον Κύριο, μα ευλογήθηκε από Εκείνον μόνον ο Άβελ. Γιατί του Κάιν οι προσφορές ήταν τα περισσεύματα των καρπών του και όχι οι απαρχές. Κι από τη μετέπειτα χριστιανική ιστορία είναι αρκετή η μνημόνευση των λόγων του ίδιου του Κυρίου, όταν επισημαίνει ότι το δίλεπτο της χήρας συνιστά τη μεγαλύτερη προσφορά, γιατί προέρχεται από το υστέρημα της αγάπης και όχι από ένα τυχόν περίσσευμα. Ή ακόμη τραγικότερα το «παράδοξο» όπως ακούγεται λόγιο του αποστόλου Παύλου, ο οποίος στον ύμνο της αγάπης του αποκαλύπτει: «και εάν παραδώ το σώμα μου ίνα καυθήσωμαι, αγάπην δε μη έχω, ουδέν ωφελούμαι». Μαρτύριο(!) χωρίς αντίκρυσμα κι ωφέλεια!

Λοιπόν η κάθε προσφορά στον Θεό είναι όντως προσφορά αποδεκτή από Αυτόν, όταν γίνεται με τον σωστό τρόπο, δηλαδή προσφέρεται από καρδιά που αγαπά τον Θεό, κάτι που συνιστά όντως λιβάνι ευωδιαστό για τον Κύριο. Κι είναι ακριβώς αυτό που αποτελεί και το νόημα της συγκεκριμένης εορτής των Εισοδίων για εμάς τους πιστούς. Με το δεδομένο ότι σκοπό έχουμε ως χριστιανοί να σαρκώνουμε τον Κύριο στην ύπαρξή μας, να γινόμαστε δηλαδή Παναγίες, απαιτείται όχι μόνο η προσφορά του εαυτού μας διά του αγίου βαπτίσματος και των λοιπών «αγωνισμάτων» και ασκήσεών μας, αλλά και η σωστή και ορθή προσφορά αυτή. Είμαστε δηλαδή χριστιανοί όχι γιατί απλώς βρεθήκαμε βαπτισμένοι στην Εκκλησία κι ούτε γιατί επιτελούμε ορισμένα τυπικά καθήκοντα, όπως του εκκλησιασμού μας, της νηστείας μας, κάποιων ελεημοσυνών μας – το στοιχείο του «αναθήματός» μας – αλλά γιατί η όλη βιοτή μας είναι τέτοια που ο Κύριος την αισθάνεται ως ευωδιαστό λιβάνι ενώπιόν Του. Κι αυτό σημαίνει, όπως αναφέραμε, καθαρή καρδιά και αδιάκοπη επαγρύπνηση να βρισκόμαστε πάνω στις άγιες εντολές Του. Τότε το χαρμόσυνο στοιχείο που περικλείει η εορτή, γίνεται χαρμοσύνη κι ευφροσύνη και για εμάς.

Η ΕΝ ΤΩ ΝΑΩ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

«Η εν τω Ναώ είσοδος της Θεομήτορος έφερε εορτή για τους ευσεβείς  θαυμαστή και παγκόσμια, έχοντας αφορμή το παρακάτω γεγονός. Η πανσέβαστη Άννα, καθώς περνούσε τη ζωή της χωρίς παιδιά, παρακαλούσε, μαζί με τον σώφρονα Ιωακείμ, με νηστείες και δεήσεις, τον Κύριο της φύσεως, να τους λυπηθεί και τους  χαρίσει ένα παιδί, υποσχόμενη, αν ικανοποιηθεί το αίτημά της, το παιδί που θα γεννούσε να το αναθέσει αμέσως σ’  Εκείνον. Πράγματι, αφού γέννησε αυτήν που έφερε τη σωτηρία του κόσμου, τη συμφιλίωση του Θεού  προς τους ανθρώπους και την αιτία της ανάπλασης και της ανάστασης και της θέωσης του πεσμένου στην αμαρτία Αδάμ, δηλαδή την Παναγία Θεοτόκο Μαρία, αυτήν λοιπόν, κατά τον τρίτο χρόνο μετά την παράδοξη γέννησή της, σύμφωνα με την υπόσχεση που είχαν δώσει στον Θεό, την οδηγούν στο Ιερό και την παραδίδουν στους ιερείς. Οι ιερείς την παρέλαβαν και σαν να υπηρετούσαν τη βούληση του Θεού -  Εκείνου που επρόκειτο μετά από λίγο να γεννηθεί από αυτήν, με σκοπό τη διόρθωση και τη σωτηρία του παντός – την βάζουν στο ενδότατο του ναού, για να ζει εκεί η ίδια μόνη για δώδεκα ολόκληρα χρόνια, εκεί δηλαδή που έχει νομοθετηθεί  να εισέρχεται μία φορά τον χρόνο ο αρχιερέας. Η Μαρία ζώντας σ’  αυτό το άδυτο διά παντός και τρεφόμενη  παράδοξα με τροφή ουράνια από άγγελο, έμεινε στο ιερό αυτό μέχρι τον θείο Ευαγγελισμό της και μέχρι να ακουστούν τα θεϊκά μηνύματα που δίδασκαν ότι ο Θεός ευδόκησε να σαρκωθεί από φιλανθρωπία και να σώσει τον κόσμο που χανόταν από την αμαρτία. Εδώ λοιπόν κατοικούσε και ζούσε, οπότε αξιώθηκε να της εμφανιστεί ο Θεός και να δέχεται αδιάλειπτα τροφή ουράνια, μέσω αγγέλου που υπηρετούσε αυτήν την αποστολή, όπως είπαμε, εις δόξαν Θεού, ω η δόξα εις τους αιώνας. Αμήν».

Πολλοί είναι οι υμνογράφοι  της Θεομητορικής αυτής εορτής, της οποίας το γεγονός  δεν καταγράφεται καθόλου  στην Καινή Διαθήκη. Το περιστατικό της εν τω Ναώ εισόδου της υπάρχει στα Απόκρυφα λεγόμενα ευαγγέλια, όπως συμβαίνει και με άλλες εορτές της Παναγίας, σε κείμενα δηλαδή που η Εκκλησία μας δεν τα θεώρησε έγκυρα, λόγω ενυπαρχουσών σ’ αυτά αιρέσεων ή και μυθοπλασιών. Μέσα σ’ αυτά όμως υπάρχουν και αληθινά γεγονότα, που η Εκκλησία μας δεν διστάζει να τα ανασύρει και να τα εορτάσει, διαβλέποντας όχι μόνον την αλήθεια τους, αλλά και την ωφελιμότητά τους. Κι είναι τούτο ένα στοιχείο που φανερώνει την απόλυτη αυτοσυνειδησία της Εκκλησίας, ως «στύλου και εδραιώματος της αληθείας», αυτοσυνειδησίας τέτοιας που της δίνει το δικαίωμα και την άνεση να επιλέγει ό,τι θεωρεί αληθινό και καλό, έστω κι αν τούτο προέρχεται από μη θεωρούμενα  κανονικά κείμενα.

Ένα πρώτο στοιχείο που τονίζουν οι υμνογράφοι της εορτής είναι ότι τα ίδια τα Εισόδια της Θεοτόκου, όπως και τα γεγονότα πριν από αυτά, σαν την Γέννησή της, αλλά και τελικώς κάθε τι που σχετίζεται με την Παναγία, έχουν τον χαρακτήρα του παράδοξου και του ανερμήνευτου για τα ανθρώπινα δεδομένα. «Ω των υπέρ έννοιαν θαυμάτων σου, Πανάχραντε! Ξένη σου η γέννησις υπάρχει∙ ξένος ο τρόπος ο της αυξήσεως∙ ξένα και παράδοξα τα σα πάντα, Θεονύμφευτε, και βροτοίς ανερμήνευτα». Αιτία γι’ αυτό είναι το γεγονός ότι η Παναγία υπήρξε η κατεξοχήν Κεχαριτωμένη από τον Θεό, το δοχείο του αγίου Πνεύματος, λοιπόν σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής της βρισκόταν υπό την άμεση επίβλεψη του Θεού. Δεν είναι τυχαίο ότι Αυτήν ήδη προκατήγγειλε ο λόγος του Θεού, σύμφωνα με το λεγόμενο Πρωτευαγγέλιο – την πρώτη υπόσχεση του Θεού περί του ερχομού Του στον κόσμο μέσω μιας γυναίκας, μετά την πτώση των πρωτοπλάστων στην αμαρτία – Αυτήν διαρκώς προφήτευαν οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, επαναβεβαιώνοντας το Πρωτευαγγέλιο, Αυτήν δόξαζαν οι άγιοι Απόστολοι, Αυτήν είχαν ως καύχημά τους όλοι οι μάρτυρες του Χριστού, Αυτήν επικαλούμαστε και εμείς ως πρέσβειρα της σωτηρίας μας.   «…την προεκλεχθείσαν εκ πασών των γενεών εις κατοικητήριον του παντάνακτος Χριστού και Θεού των όλων». «Συ των Προφητών το κήρυγμα, Αποστόλων δόξα και Μαρτύρων καύχημα, και πάντων των γηγενών η ανακαίνισις, Παρθένε Μήτηρ Θεού».

Η όλη ακολουθία της εορτής είναι φυσικό να προβάλλει την αγιότητα της Παναγίας – αγιότητα υπέρ τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, αφού ήταν «εκλελεγμένη…υπέρ άπασαν την κτίσιν, την ορατήν και την νοουμένην» - αλλά επικεντρώνει ιδιαιτέρως στο ίδιο το γεγονός της εις τον Ναόν Εισόδου της. Η γενική εκτίμηση είναι ότι η Παναγία εισέρχεται τριετής στα Άγια των Αγίων, ήδη υπάρχουσα η ίδια Αγία των Αγίων. «Αγία των Αγίων υπάρχουσα, σεμνή, εν Ναώ ηγάπησας αγίω κατοικείν». Είναι μάλιστα σπουδαίας έμπνευσης οι στίχοι του υμνογράφου, που διακηρύσσουν την ωριμότητα της μικρής Παναγίας: «Η τριετίζουσα τω σώματι και πολυετής εν τω πνεύματι»∙  «νηπιάζουσα σαρκί και τελεία τη ψυχή». Και δεν πρέπει να μας παραξενεύει τούτο: «όπου γαρ βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις». Φαντάζει παράλογο εκείνη που είχε επιλεγεί για το σημαντικότερο έργο στην ανθρωπότητα: να γίνει μητέρα του Θεού ως ανθρώπου, να μην έχει τη χάρη της ωριμότητας ήδη από νηπιακή ηλικία. Μόνον ένας που προσεγγίζει τα της πίστεως με κριτήριο την ξερή  λογική του, θα μπορούσε να ισχυριστεί κάτι τέτοιο. Αλλά μία τέτοια προσέγγιση απέχει ένα βήμα από την αίρεση, μάλλον συνιστά ήδη αίρεση: η στάση μας απέναντι στην Παναγία φανερώνει τη στάση μας και έναντι του Χριστού. Το δόγμα, για παράδειγμα, ότι η Παναγία μας είναι «Θεοτόκος», αποτελεί συνέπεια της πίστεως περί του Ιησού Χριστού, ως Θεού και ανθρώπου. Και το αντίστροφο.

Με την εν τω Ναώ είσοδο της Παναγίας, σκοπός της οποίας είναι η προετοιμασία της για να γίνει Μητέρα του Θεού («ετοιμάζου γενέσθαι του Ιησού οικητήριον»),  κατανοεί κανείς κι αυτό που επισημαίνουν οι υμνογράφοι ως συνέπεια: την κατάργηση της σκιάς του Μωσαϊκού Νόμου, διότι έρχεται διά της Παναγίας η αλήθεια, ο ενανθρωπήσας Θεός. «Ο του γράμματος παρέδραμε, εξέλιπε νόμος καθάπερ σκιά».   Είναι πολύ ωραίο το τροπάριο που λέει ότι η θυγατέρα του Θεού, όπως την χαρακτηρίζει ο Δαυίδ,  γίνεται, με το θέλημα Εκείνου, μητέρα Του. «Δαυίδ ο προπάτωρ σε ύμνησε πάλαι, Παρθένε Θεόνυμφε, θυγατέρα λέγων σε του Βασιλέως Χριστού∙ ον και τεκούσα μητρικώς βρέφος εθήλασας». (Ο προπάτορας Δαυίδ σε ύμνησε από παλιά, Παρθένε θεόνυμφε, καλώντας σε θυγατέρα του βασιλιά Χριστού. Αυτόν και Τον γέννησες και Τον θήλασες μητρικά ως βρέφος).  Κι είναι εξίσου πανέμορφος ο στίχος του συναξαρίου, που διαπιστώνει τη διακονία σ’  αυτό του αρχαγγέλου Γαβριήλ: αυτός που την έτρεφε στον Ναό, ο ίδιος σε λίγο θα την χαιρετίσει, μεταφέροντάς της το ευαγγέλιο: θα γίνει μητέρα Θεού. «Ένδον τρέφει σε Γαβριήλ ναού, Κόρη, ήξει δε μικρόν και το Χαίρε σοι λέξων».

Η διατροφή της από τον αρχάγγελο Γαβριήλ, μέσα στα Άγια των Αγίων, δεν είναι, κατά τον υμνογράφο, χωρίς συμβολισμό. Παραπέμπει σε Εκείνον που θα φέρει σε λίγα χρόνια στον κόσμο και που είναι ο αληθινός άρτος «ο εκ του ουρανού καταβάς». «Επουρανίω τραφείσα, Παρθένε, άρτω πιστώς, εν τω Ναώ Κυρίου, απεκύησας κόσμω ζωής άρτον τον Λόγον». Και βεβαίως δεν είναι χωρίς συμβολισμό, χωρίς «αρχετυπική» διάσταση, και το γεγονός αυτό, αλλά και όλη η εν τω Ναώ ζωή της: η αδιάλειπτη προσευχή της, η συνομιλία της με αγγέλους, η μελέτη του Νόμου και των Προφητών, η εν τω Ναώ εκεί διακονία της. Πράγματα δηλαδή που συνιστούν μία «ησυχαστική» ζωή, με άλλα λόγια η Παναγία δικαίως θεωρείται το πρότυπο όλων των μεγάλων Ησυχαστών και πραγματικών θεολόγων  της Εκκλησίας μας.

Ο πλούτος της υμνολογίας της Θεομητορικής αυτής εορτής θα μας πήγαινε σε μεγάλο μάκρος. Διότι υπάρχουν εξαίσιοι ύμνοι όχι μόνον για την ένδον του Ναού ζωή της Παναγίας, αλλά και για την μετά λαμπάδων πορεία της μέχρι το Ναό, πορεία «μετά Παρθένων και Μητέρων», αφού εκείνη υπήρξε και τα δύο, όπως και για ό,τι διαμείφθηκε ως διάλογος στην πύλη του Ναού μεταξύ των γονέων της και του ιερέα Ζαχαρία. Παραλείποντας όλα αυτά, απλώς θα φέρουμε στην επιφάνεια έναν στίχο, που νομίζουμε ότι αυτός και μόνο δείχνει τη σημασία όλου αυτού του τεραστίου πνευματικού μεγέθους που ακούει στο όνομα «Παναγία». Πρόκειται για την εκτίμηση του ιερέα Ζαχαρία, καθώς βλέπει να προσάγεται στον Ναό η μικρή Μαριάμ. Ο Ζαχαρίας λοιπόν «βοά γηθοσύνως: ήγγικεν η προσδοκία των θλιβομένων». Η Παναγία συνιστά εκείνη που μας λυτρώνει από τη θλίψη. Δεδομένου μάλιστα ότι δεν υπάρχει άνθρωπος επί της γης που να μη βιώνει τη θλίψη, ήδη από την εποχή της πτώσεώς του στην αμαρτία, η Παναγία είναι το πολυτιμότερο αγαθό που έχουμε, εκείνη που θα έλεγε κανείς είναι «ο θησαυρός της Πανδώρας». Η ελπίδα. Κι αυτό γιατί δι’ αυτής ήλθε στον κόσμο «η Χαρά του κόσμου», ο Χριστός. Και μόνον αυτό μας φτάνει. Στην όποια θλίψη και δυσκολία μας η ενατένιση προς Εκείνην ήδη έχει ξεκινήσει και τη λύση και τον ερχομό της χαράς. Λοιπόν «χαίρετε λαοί και αγαλλιάσθε».

Ο ΟΣΙΟΣ ΠΑΤΗΡ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΔΕΚΑΠΟΛΙΤΗΣ

«Ο όσιος Γρηγόριος ήταν από τη Δεκάπολη της Ισαυρίας, υιός του Σεργίου και της Μακαρίας, κατά τους χρόνους των δυσσεβών εικονομάχων. Στα οκτώ του χρόνια αρχίζει την εκπαίδευση στα ιερά γράμματα. Κι όταν τελείωσε αυτές τις σπουδές, περνούσε όλον τον καιρό του στις Εκκλησίες. Στην κορύφωση της εφηβείας του οι γονείς του άρχισαν να τον ετοιμάζουν για γάμο. Αυτός όμως έφυγε κρυφά, και μάλιστα λόγω της επικρατούσας τότε αίρεσης των εικονομάχων, περιερχόταν από τόπου σε τόπο, κατασπαζόμενος τους μάρτυρες και θησαυρίζοντας για τον εαυτό του την ωφέλεια που προέκυπτε από τη συνάντησή του με αυτούς. Ζώντας με μεγάλη εγκράτεια  και σκληραγωγία, πάλεψε με πολλές επιθέσεις και μάλιστα των δαιμόνων, γι’  αυτό και αναδείχτηκε σε μεγάλο θαυματουργό. Ο Γρηγόριος πήγε και στην Ασία και έφθασε και στο Βυζάντιο, έχοντας την επιθυμία να πετύχει τη μαρτυρική ομολογία του για τον Χριστό. Από εκεί απέπλευσε προς τη Ρώμη, κι αφού γύρισε όλη τη Δύση και κατέπληξε πολλούς με τα θαύματα και τα σημεία  που επιτελούσε, ξαναγύρισε στο Βυζάντιο. Έπειτα προχώρησε προς το μέρος του Ολύμπου και ανέβηκε πάνω στο όρος. Και τόσο αποξηράθηκε το σώμα του εκεί από την άσκηση, ώστε αυτοί που τον γνώριζαν, τον αναγνώριζαν μόνον από τη φωνή. Πάλι λοιπόν κατέβηκε από το όρος και ήλθε στη Θεσσαλονίκη. Κι από εκεί πήγε στο Βυζάντιο, οπότε αφού βρήκε φυλακισμένο για χάρη των αγίων εικόνων τον Συμεών τον ομολογητή και θεοφόρο και τον ικέτεψε επί πολύ και τον προσκύνησε, εκοιμήθη εν ειρήνη, θεραπεύοντας προηγουμένως πολλά και διάφορα νοσήματα των ανθρώπων».

Ο άγιος Ιωσήφ ο υμνογράφος χρησιμοποιεί πολλές εικόνες και ποιητικά σχήματα προκειμένου να προβάλει την οσιότητα εκ παιδός του Γρηγορίου. Η κατά Χριστόν ζωή του μοιάζει, σημειώνει, με εκείνο το κατάκαρπο αμπέλι, από το οποίο βγαίνει ένα πολύ ωραίο κρασί, που όταν το πίνει ο πιστός, ευφραίνει την καρδιά του. Αλλού ο άγιος Ιωσήφ επισημαίνει ότι ασκητής από νεαρό παλληκάρι ο όσιος Γρηγόριος απέφυγε μεν να οδηγηθεί σε γάμο, όμως τελικώς συζεύχθηκε, έκανε τέκνα, κι αυτά τα τέκνα του τον ανέδειξαν σε τέκνο του Θεού. Τι εννοεί; Συζεύχθηκε, λέει, την αγνότητα κι έκανε τέκνα με αυτήν τις αρετές. «Μνηστεύτηκες, μακάριε, και πήρες ως σύζυγο την αγνότητα, από την οποία σου γεννήθηκαν τέκνα όλες οι αρετές. Κι αυτές σε κατέστησαν τέκνο Θεού». Πράγματι, οι Πατέρες της Εκκλησίας μας επισημαίνουν ότι η κατά Χριστόν αγνότητα είναι ο πιο εύκολος δρόμος που οδηγεί χωρίς παρεκκλίσεις τον πιστό στον Ουρανό.

Ο εκκλησιαστικός μας ποιητής δανείζεται λόγια του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, που με τη σειρά του κι αυτός χρησιμοποιεί το παράδειγμα του πατριάρχη της Παλαιάς Διαθήκης Μωυσή, για να παρουσιάσει τον όσιο ως ανελθόντα στο όρος των αρετών και συνεπώς εισελθόντα στο «φωτεινό σκοτάδι», «τον γνόφον της θεωρίας» του Θεού. Ο Μωυσής ανήλθε στο όρος Σινά και «είδε» τον Θεό. Ο άγιος Γρηγόριος Θεολόγος ανέβηκε κι αυτός στο πνευματικό Σινά και μυήθηκε στα του Πνεύματος του Θεού. Το ίδιο και ο όσιος Γρηγόριος ο Δεκαπολίτης: με την άσκηση των αρετών έφθασε κι αυτός στη θεωρία του Θεού. «Ανέβηκες στο όρος των αρετών, όσιε, μπήκες στον γνόφο της θεωρίας, και κατανόησες, όσο μπόρεσες, τον ακατανόητο ως προς τη φύση Του Θεό. Έτσι, πάτερ, έγινες γεμάτος από φωτισμό».

Σε όλη αυτήν τη διαδικασία της διά των αρετών ανόδου του οσίου στη θέα του Θεού, ο υμνογράφος καταγράφει θεοπτικές εμπειρίες του οσίου ασκητή. Γνωρίζουμε από την ασκητική παράδοση των οσίων μας ότι όσο κανείς ασκείται «νομίμως», δηλαδή μέσα σε εκκλησιαστικά πλαίσια, με ταπείνωση και αγάπη, τόσο και ο Θεός αποκαλύπτεται και ενισχύει τον ασκούμενο. Έτσι και ο όσιος Γρηγόριος: δέχτηκε φως σαν τον απόστολο Παύλο, όσο ασκείτο μέσα σ’  ένα σπήλαιο («πάλαι σε σπηλαίω ενδιαιτώμενον, φέγγει κατήστραψεν επουρανίω ως Παύλον»)∙ στον ύπνο του κάποια φορά του εμφανίστηκε άγγελος, δίδοντάς του φλογίνη μάχαιρα, για να βγάλει τα πάθη από την καρδιά του («νυκτός γαρ καθεύδοντι, επιφανείς σοι άγγελος, μάχαιραν φλογίνην επιδίδωσι πάθη εκτέμνουσαν καρδίας»)∙ άκουσε αγγελική υμνωδία, ενώ ακόμη ήταν στο θνητό του σώμα («αγγελικής ακήκοας υμνωδίας, Γρηγόριε, έτι ενδημών εν τω θνητώ σου σώματι»)∙ δέχτηκε επίσκεψη της ίδιας της Υπεραγίας Θεοτόκου, που τον ενίσχυσε, όταν υφίστατο δαιμονικές προσβολές («η ουράνιος πύλη, η του Χριστού άχραντος Μήτηρ, προσβολαίς σε δαιμόνων περικυκλούμενον, πάτερ, επτέρωσε και δυνατόν εν ισχύι κατ’  αυτών ειργάσατο»).

Είπαμε όμως ότι ο όσιος Γρηγόριος αφιερώθηκε από νεαρή ηλικία στον Θεό. Στράφηκε ολοκληρωτικά σ’ Εκείνον και με αυτή τη στροφή του, με τον έρωτά του για τον Θεό,  μπόρεσε με τη βοήθειά Του να ξεπεράσει τη νεανική πύρωση της σάρκας. «Με τον θείο έρωτα μάρανες εντελώς τους έρωτες της σάρκας». Γι’  αυτό και στην εποχή μας θεωρείται κατεξοχήν επίκαιρη η προβολή του. Σε μια εποχή δηλαδή σαν τη δική μας, που οι σαρκικοί έρωτες και οι προκλήσεις των επιγείων ηδονών είναι στην καθημερινή διάταξη, το παράδειγμα του οσίου Γρηγορίου είναι πολύ βοηθητικό. Κι αυτός υπήρξε νέος. Κι αυτός δέχτηκε ποικίλους πειρασμούς, πάνω μάλιστα στα θέματα των ηδονών του σώματος. Μπόρεσε όμως να αναδειχτεί νικητής, γιατί κατάλαβε αυτό που ως μέθοδος ήταν γνωστό ήδη από την αρχαιότητα: «ήλω ήλον εκκρούειν». Το καρφί το κτυπά κανείς με το καρφί. Δηλαδή, η σαρκική ηδονή αντιμετωπίζεται όταν στη θέση της βάλλει κανείς την πνευματική ηδονή. Ο μη έννομος, ο εκτός του θελήματος του Θεού σαρκικός έρωτας, αντιμετωπίζεται, όταν μπει στη θέση του ο θεϊκός έρωτας. Αυτό απαιτεί βεβαίως γενναιότητα ψυχής, αλλά είναι ο μόνος δρόμος που οδηγεί, ειδικά τον νέο, στη λήψη του αγίου Πνεύματος. «Κυριάρχησες στις ηδονές του σώματος, με γενναιότητα νου, από νεαρή, πάτερ, ηλικία, κι έγινες όργανο του αγίου Πνεύματος, δεχόμενος στην καρδιά σου με λαμπρό τρόπο τις ενέργειές Του και γινόμενος γι’  αυτό θεοειδής».

Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Ο ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΣ ΒΑΡΛΑΑΜ

«Ο μάρτυς Βαρλαάμ ήταν από την Αντιόχεια της Συρίας. Γέροντας στην ηλικία, λόγω της ομολογίας της πίστεώς του στον Χριστό, οδηγήθηκε στον άρχοντα. Και επειδή δεν πείστηκε να θυσιάσει στα είδωλα, τον κτύπησαν με βούρδουλα και του ξερίζωσαν τα νύχια. Έπειτα τον οδήγησαν στον βωμό και του άπλωσαν με βία το χέρι, βάζοντας πάνω του φωτιά και λιβάνι. Διότι νόμισε ο άρχοντας ότι αν ρίψει τους άνθρακες μαζί με το λιβάνι στον βωμό, θα φανεί ότι προσφέρει θυσία στους θεούς. Αυτός όμως στεκόταν ανυποχώρητος και ακίνητος -  δείχνοντας έτσι ότι το δεξί του χέρι έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον χαλκό και το σίδερο – έως ότου η φωτιά έφαγε τη σάρκα του και έπεσε στη γη, τρυπώντας το χέρι του. Έτσι προτίμησε να καεί το χέρι του, παρά, έστω και ελάχιστα σαλευμένο, να φανεί ότι έριξε λιβάνι στον βωμό. Μετά από αυτά η ψυχή του παρατίθεται στα χέρια του Θεού με γενναίο και στέρεο φρόνημα. Τον μάρτυρα αυτόν και ο θείος Χρυσόστομος και ο μέγας Βασίλειος τον τίμησαν με εγκώμια».

Αν οι νεώτεροι χριστιανοί δεν γνωρίζουμε ιδιαιτέρως τον άγιο μάρτυρα Βαρλαάμ, τον γνωρίζει όμως πολύ καλά η αγία χορεία των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Δεν είναι  τυχαίο ότι αφιέρωσαν γι’ αυτόν λόγους και εγκώμια όχι απλοί εκκλησιαστικοί συγγραφείς και συναξαριστές, αλλά οικουμενικοί Πατέρες και Διδάσκαλοι του διαμετρήματος του Μεγάλου Βασιλείου και του αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου. Τι σημαίνει αυτό; Ότι εκείνοι με τον φωτισμό του αγίου Πνεύματος που είχαν και τη βαθύτητα της σκέψης τους, διέκριναν ότι τέτοιες προσωπικότητες σαν του αγίου Βαρλαάμ δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητες. Πρέπει να προβάλλονται, ώστε να συνιστούν παραδείγματα και καθοδηγητικά φωτεινά σημάδια στο στερέωμα της Εκκλησίας. Και δικαίως: ο άγιος Βαρλαάμ αποδείχτηκε, κατά τον άγιο υμνογράφο, «πιο στέρεος και από ανδριάντα και πιο δυνατός από χαλκό και πιο ισχυρός από σίδερο». Κι αυτό γιατί το φρόνημα της ψυχής και της διανοίας του υπήρξε «στέρεο και δυνατό και ανυποχώρητο» - ό,τι τονίζαμε και για τον άγιο Πλάτωνα: μπορεί το σώμα να διαλύεται, αν η ψυχή όμως διατηρείται δυνατή, νικητής τότε παραμένει ο άνθρωπος. «Ό,τι συνέδεε τη σάρκα και η αρμονία των μελών διαλυόταν. Αλλά η δύναμη της ψυχής σου διατηρείτο σταθερή».

Θα πίστευε κανείς ότι η δύναμη της ψυχής του αγίου βρισκόταν σε σώμα νεανικό. Τέτοιο ακατάβλητο φρόνημα συνήθως έχουν οι νέοι. Τι έκπληξη όμως, να βλέπει κανείς αυτό το φρόνημα σε ένα γέροντα άνθρωπο! Ο άγιος Βαρλαάμ, κατά το συναξάρι, «γέρων ων την ηλικίαν δια την εις Χριστόν ομολογίαν προσήχθη τω άρχοντι». Ό,τι υπέστη το υπέστη σε ηλικία που άλλοι τρέμουν και να βαδίσουν. Κι αυτός στεκόταν αγέρωχος, «ανένδοτος, άτρεπτος», με φωτιά στο χέρι του που του έκαιγε τη σάρκα. Ο ηρωισμός του έτσι φαίνεται να πολλαπλασιάζεται. Πώς μας θυμίζει τον αγαπημένο άγιο, αποστολικό Πατέρα και επίσκοπο Σμύρνης, Πολύκαρπο, που σε ηλικία ογδόντα έξι χρόνων συλλαμβάνεται και αυτός και ρίχνεται στη φωτιά. Και εκείνον μεν η φωτιά τον σεβάστηκε και έκανε καμάρα γύρω του, ενώ τον Βαρλαάμ  η φωτιά τον έκανε ίδιο λιβανωτό στον Κύριο. «Κρατώντας τη φωτιά μαζί με το λιβάνι, Βαρλαάμ, φάνηκες ευωδιαστό λιβάνι για τον Κύριο». Πιστεύουμε ότι και οι δύο τότε γέροντες, την ώρα δηλαδή του μαρτυρίου τους, τώρα δε νέοι στη Βασιλεία του Θεού, παρίστανται μαζί δίπλα στον Κύριο, «παραστάται δεξιοί», «φορούντες πορφύραν, βεβαμμένην αίματι μαρτυρικώ».

Δύο σημεία από τους ύμνους της ακολουθίας του αγίου Βαρλαάμ αξίζουν επίσης ιδιαιτέρως να επισημανθούν: πρώτον, το απλωμένο και τρυπημένο από τη φωτιά χέρι του αγίου. Ο υμνογράφος το θεωρεί ως μέσον δυνάμεως του Θεού, με το οποίο αφενός ραπίζονται τα πρόσωπα των δαιμόνων, αφετέρου προκαλούνται οι καρδιές των πιστών και οι χορείες των αγγέλων να σκιρτήσουν από χαρά και ευφροσύνη.  «Ραπιζέσθω, λέει, δεξιά πυρουμένη τα πρόσωπα των δαιμόνων, των πιστών δε καρδίαι σκιρτάτωσαν, και των Ασωμάτων αι χορείαι φαιδρώς ευφραινέσθωσαν». Δεύτερον, η προτροπή του υμνογράφου στους ζωγράφους της Εκκλησίας. Καλούνται οι καλοί ζωγράφοι, οι αγιογράφοι, να λαμπρύνουν τον άγιο με την τέχνη της εικόνας, πιστεύοντας βαθιά ότι ο εγχαρασσόμενος τελικώς είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο αγωνοθέτης! «Σηκωθείτε τώρα  οι καλοί ζωγράφοι του μάρτυρα, κάντε λαμπρή την εικόνα του με την τέχνη σας, γιατί προφανώς εγχαράζετε σ’ αυτόν τον αγωνοθέτη Κύριο». Στο πρόσωπο του κάθε μάρτυρα όπως και του κάθε αγίου η Εκκλησία μας τελικώς δεν βλέπει τον ίδιο τον Κύριο; Ο άγιος δεν είναι Εκείνος «εν ετέρα μορφή»; Μακάρι η πίστη και η αγάπη προς τον Χριστό του αγίου Βαρλαάμ να χαραχτεί και στις δικές μας τις καρδιές. Θα είναι ο  πιο «ευπρεπής ωραϊσμός» που θα μπορούσαμε ποτέ να έχουμε.