ΤΑ ΧΑΣΤΟΥΚΙΑ ΤΩΝ... ΚΟΡΑΚΩΝ!

Οἱ δύο φίλοι, ὁ Γιῶργος, ὁ μεγαλύτερος στήν ἡλικία, τριαντάρης περίπου, καί ὁ Νίκος, λίγο μικρότερος, εἶχαν φτάσει στό Ὄρος μετά ἀπό «πάλη» ἀρκετῶν μηνῶν. Ζύγιαζαν τά πράγματα ἀπό δῶ, τά μελετοῦσαν ἀπό ‘κεῖ, τελικά κατόρθωσαν νά βροῦν ἐκεῖνες τίς ἡμερομηνίες πού μπόρεσαν νά βολέψουν τό πρόγραμμα καί τίς δουλειές τους, καί, νά, πού βρέθηκαν τελικά στό πολυπόθητο γι’ αὐτούς Ἅγιον Ὄρος, τό ὁποῖο πρώτη φορά ἐπισκέπτονταν. Δέν ἦταν ἄσχετοι πρός τήν Ἐκκλησία καί τή χριστιανική πίστη. Προέρχονταν ἀπό χριστιανικές οἰκογένειες, οἱ ὁποῖες εἶχαν φροντίσει νά σταλάξουν μέσα τους ὅσο ἦταν δυνατόν τήν πίστη στόν Χριστό, τήν εὐλάβεια πρός τήν Ἐκκλησία καί τήν ἀγάπη πρός τούς ἁγίους.  Ὅταν μάλιστα ἀναφέρονταν στό Ἅγιον Ὄρος οἱ γονεῖς τῶν δύο παιδιῶν, οἱ εὐλαβεῖς αὐτοί ἄνθρωποι πάντοτε συγκινοῦνταν, σάν νά φτερούγιζε κάτι μέσα στήν καρδιά τους: εἶχαν ἐπισκεφτεῖ κι ἐκεῖνοι μαζί τό ἁγιασμένο Ὄρος παλαιότερα, οἱ δέ γυναῖκες τους εἶχαν μετάσχει στόν περίπλου τοῦ Ὄρους πού εἶχε προγραμματίσει ἡ ἐνορία τους.  Γι’ αὐτό καί ὅταν συναντοῦνταν οἱ φιλικές αὐτές οἰκογένειες, συχνά ἐρχόταν ὁ λόγος γιά τούς Γέροντες τοῦ Ὄρους, γιά τά πελώρια Μοναστήρια πού βρίσκονταν  μέσα σέ μιά ἀχλύ μυστηρίου, γιά τή φυσική ὀμορφιά πού μάγευε πιστούς καί ἄπιστους, ἀληθινούς προσκυνητές ἤ καί ἁπλούς «τουρίστες». 

Τά παιδιά ἄκουγαν τίς συζητήσεις αὐτές καί κατά τρόπο φυσικό τούς εἶχε δημιουργηθεῖ ἡ ἐπιθυμία νά πᾶνε κι αὐτοί στό Ὄρος, νά δοῦν καί νά ἀκούσουν καί οἱ ἴδιοι ὅ,τι οἱ πατέρες τους διηγοῦνταν, νά προσκυνήσουν σέ τόπους πού εἶχαν ἀσκητέψει καί εἶχαν ἁγιάσει ἀληθινοί ἄνθρωποι τοῦ Χριστοῦ. Τά χρόνια ὅμως περνοῦσαν καί ἡ ἐπιθυμία τους δέν εἶχε ἐκπληρωθεῖ. Πότε οἱ σπουδές τους, πότε οἱ διακοπές τους πού δέν ἤθελαν νά χάσουν, πότε καί κάποια ἀντίδραση πού κάποια στιγμή ἐμφιλοχώρησε μέσα τους, τούς ἔκαναν νά ἀργοποροῦν καί νά μεταθέτουν γιά ἄλλοτε αὐτό πού ἀπό τά μικράτα τους εἶχαν ὀνειρευτεῖ. 

Καί νά πού ἐκείνη τή χρονιά τά πράγματα «βολεύτηκαν». Τό ἀποφάσισαν, ὅταν μάλιστα καί κάποιοι φίλοι τους πού ἐπισκέφτηκαν τό Ὄρος τούς διηγήθηκαν μέ ἐνθουσιασμό τίς ἐμπειρίες τους, καί μάλιστα ὅταν τούς μίλησαν γιά τόν σπουδαῖο Γέροντα Ἰάκωβο πού γνώρισαν, σέ μιά μακρινή κάπως σκήτη τοῦ Ὄρους, ἀπό αὐτές πού κρύβουν πολλά ἁγιασμένα γεροντάκια πού δέν τούς δίνει κανείς σημασία, ὅταν κυριαρχεῖται ἀπό κοσμικά κριτήρια, ἀλλά πού ἔχουν καρδιά χρυσαφένια καί λιονταρίσια, καρδιά δηλαδή ἀληθινά σάρκινη, γεμάτη ἀγάπη καί πίστη Χριστοῦ, ἀλλά καί θέληση πού μόνο ὁ γρανιτένιος βράχος μπορεῖ νά παραβληθεῖ μαζί της. 

Τόν ἀνεζήτησαν, μέ βάση τίς πληροφορίες πού ἔλαβαν ἀπό τούς φίλους τους, τόν βρῆκαν, γοητεύτηκαν, μαλάκωσε ἡ καρδιά τους, θέλησαν νά ἀκουμπήσουν σ’ αὐτόν τούς προβληματισμούς καί τίς δυσκολίες τους. Ὁ Γέροντας μέ τήν πρώτη ματιά «διάβασε» τήν ψυχή τους κι εἶδε ὅτι οἱ νέοι αὐτοί ἄνθρωποι δέν παίζουν μέ τήν πνευματική ζωή. Ἦταν ἀληθινοί ἀναζητητές τοῦ μυστηρίου τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ, γι’ αὐτό καί εὔκολα κι αὐτός ἀνταποκρίθηκε. Τούς καλοδέχτηκε - ὅπως ἔκανε ἄλλωστε καί σέ ὅλους τούς προσκυνητές – καί κάτω ἀπό ἕναν γέρικο πλάτανο πού κοσμοῦσε τή μικρή αὐλή τοῦ κελιοῦ του, τούς ἔψησε καφεδάκι καί τούς τράταρε λουκούμι καί δροσερό νερό. 

Ἡ κουβέντα δέν ἄργησε νά λάβει τήν τροπή πού ἐπιθυμοῦσαν ὅλοι τους. Μετά τίς πρῶτες ἀναγνωριστικές φράσεις, τήν πρώτη γνωριμία τους, καί οἱ δύο νέοι αὐτοί ἄνθρωποι ἄρχισαν νά ρωτοῦν γιά πιό πνευματικά θέματα, γιά τίς δυσκολίες πού ἀντιμετώπιζαν στήν πνευματική ζωή, γιά τήν ἀπογοήτευσή τους ἀπό πολλούς ἀξιωματούχους τῆς Ἐκκλησίας, γιά τό κυνηγητό ἀπό τήν ἄλλη τοῦ καθημερινοῦ ἄρτου, πού τούς ἔκανε καί τούς δύο νά μήν ἔχουν κάπου προσανατολιστεῖ γιά τή σύμπηξη οἰκογένειας. Γιατί καί οἱ δύο τοῦ ἀνέφεραν ὅτι ἡ μοναχική ζωή τήν ὁποία ἀποδέχονται καί ἀγαποῦν, δέν εἶναι γι’ αὐτούς. Βλέπουν τούς καλογέρους ὡς ἥρωες μέ τήν ἀποταγή τοῦ κόσμου, ἀλλά οἱ ἴδιοι δέν μποροῦν νά σηκώσουν τό βάρος αὐτό. 

Ὁ Γέροντας τούς ἄκουγε ὑπομονετικά καί μέ καλοσύνη καί πότε κουνοῦσε τό κεφάλι του συμφωνώντας μέ τίς διαπιστώσεις τους, πότε ἔδινε κάποιες σύντομες ἀπαντήσεις, πότε ἐξέφραζε τήν ἔκπληξή του μέ κάτι περίεργο καί παράδοξο πού τοῦ ἔλεγαν. Τό κομποσχοίνι του ἀπό τήν ἄλλη γυρόφερνε στά ἁγιασμένα χέρια του κι ἦταν στιγμές πού κάποιο δάκρυ σάν νά λαμπύριζε στούς ὀφθαλμούς του, πού γρήγορα ὅμως σάν ντροπιασμένο μαζευόταν χωρίς νά πάρει τόν δρόμο του. Ἐκεῖ πού κοντοστάθηκε περισσότερο ἦταν στίς ἐπιφυλάξεις τῶν νέων γιά τούς πρῶτα φέροντες στήν Ἐκκλησία. Εἶδε ἀμέσως τόν κίνδυνο πού καραδοκοῦσε, τήν ἔκπτωση μέ «δεξιό» τρόπο σέ κατάκριση καί ἀποποίηση τῶν προσωπικῶν εὐθυνῶν. 

«Θέλει προσοχή τό θέμα αὐτό, παιδιά μου», εἶπε μέ σοβαρότητα. Βεβαίως οἱ ἐκκλησιαστικοί ἄρχοντές μας εἶναι ἐκεῖνοι πού ἔχουν τή μεγαλύτερη εὐθύνη γιά τίς ψυχές τῶν πιστῶν καί ὄχι μόνο, μά ὁ κάθε πιστός ἐξίσου μ’ αὐτούς ὡς μέλος Χριστοῦ εἶναι ὑπεύθυνος. Εἶναι πολύ εὔκολο νά μεταθέτουμε τά βάρη στούς ἄλλους καί νά ξεχνᾶμε ὅτι «ἕκαστος περί ἑαυτοῦ λόγον δώσει» στόν Κύριο. Ἄλλωστε μή ξεχνᾶμε ὅτι καί οἱ πρῶτοι στήν Ἐκκλησία, ἀπό πλευρᾶς ἀνθρώπινης ὁμιλῶ, εἶναι «σάρξ ἐκ τῆς σαρκός μας», ἔχουμε δηλαδή ὅ,τι τελικῶς ἴσως μᾶς ἀξίζει – τό σημειώνει καί ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ: «ὁ Κύριος δίνει τούς ἄρχοντες κατά τήν καρδίαν τοῦ λαοῦ». Ἄν θέλουμε λοιπόν πράγματι νά βοηθήσουμε τήν κατάσταση εἶναι ἀφενός νά προσευχόμαστε γιά τούς ταγούς μας, ἀφετέρου ὅσο μποροῦμε νά ἁγιάζουμε τόν ἑαυτό μας. Διότι ἁγιάζοντας τόν ἑαυτό μας διορθώνεται ἕνα κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας καί ἔτσι ὁ ἁγιασμός αὐτός μεταφέρεται καί στούς ἄλλους. Μήν ὑποτιμᾶμε τήν εὐθύνη τοῦ καθενός μας, ὅσο μικροί καί ταπεινοί κι ἄν φαινόμαστε ὅτι εἴμαστε. Ἄλλωστε ἡ ταπεινοσύνη ἤ ἡ μεγαλοσύνη τοῦ καθενός μετριέται «μέ τῆς καρδιᾶς τό πύρωμα» πού λέει κι ὁ ποιητής,  μέ τήν ἀγάπη πού ἔχει ὁ ἄνθρωπος πρός τόν Χριστό καί τόν συνάνθρωπο, καί ὄχι ἀπό τό ἔχει του καί τά κοσμικά προσόντα του. Ἀπό τήν ἄλλη, ὁ κάθε συνάνθρωπός μας, μικρός ἤ μεγάλος, μέ ἀξίωμα ἤ ὄχι, ἀποτελεῖ κομμάτι τοῦ ἴδιου τοῦ ἑαυτοῦ μας. «Ἀγαπήσεις τόν πλησίον σου ὡς σεαυτόν», προτρέπει ἀπαρχῆς ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄλλος δέν εἶναι ἄλλος. Εἴμαστε ἐμεῖς, γιατί ὡς μέλη Χριστοῦ ἐνταγμένοι μέσα σέ Ἐκεῖνον καί ἔχοντας τήν ἀγάπη Του περικλείουμε καί τόν ἄλλον μέσα στόν ἑαυτό μας, ὅπως ὁ Χριστός ὁ Ἴδιος μᾶς περικλείει κι Ἐκεῖνος μέσα Του. Αὐτό δέν εἶναι τό μυστήριο τῆς ἑνότητας τῶν ἀνθρώπων, κατά τό πρότυπο τῆς ἑνότητας τῆς ἴδιας τῆς Ἁγίας Τριάδος; «Ἵνα πάντες ἕν ὦσιν», εἶπε ὁ Κύριος, «καθώς καί ἡμεῖς, Πάτερ, ἕν ἐσμεν». 

Λοιπόν, ἄν ἀφεθοῦμε στίς κατακρίσεις τῶν ἄλλων, ἄν παρασυρθοῦμε στίς φαινομενικά σωστές ἀπογοητεύσεις καί ἀπογνώσεις μας, ἀρνούμαστε τόν λόγο τοῦ Κυρίου καί παίζουμε τό παιχνίδι τοῦ Πονηροῦ. Συνεπῶς, χάνουμε τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ καί τή χάρη Του στή ζωή μας, ἀφοῦ Ἐκεῖνος εἶναι μαζί μας, ὅταν κι ἐμεῖς προσπαθοῦμε μέ τή βοήθειά Του νά εἴμαστε ἐπάνω στίς ἅγιες ἐντολές Του. Κάθε λοιπόν παρέκκλιση τοῦ συνανθρώπου μας, κάθε ἁμαρτία του, πρέπει νά βιώνεται ἀπό τόν πιστό ὡς δική του παρέκκλιση, ὡς δική του ἁμαρτία, γιά τήν ὁποία θά πρέπει νά ἀναλάβει ἀγώνας μετανοίας. Τέτοιο πράγμα καί τέτοια προοπτική δέν ὑπάρχει πουθενά ἀλλοῦ στόν κόσμο, σέ καμία ἀπολύτως θρησκεία. Εἶναι ἡ μοναδικότητα τῆς χριστιανικῆς πίστης, τῆς μόνης σωτηριώδους ἀλήθειας γιά τόν ἄνθρωπο». 

Ὁ Γέρων Ἰάκωβος κοντοστάθηκε. Σάν νά ἔνιωσε ὅτι εἶπε πολλά, σταμάτησε κι ἔπιασε καί πάλι τόν γύρο τοῦ κομποσχοινιοῦ του. Θέλησε νά ἀποφορτίσει λίγο τήν ἀτμόσφαιρα καί προθυμοποιήθηκε νά γεμίσει καί πάλι τά ποτήρια τῶν προσκυνητῶν, οἱ ὁποῖοι τόν παρακολουθοῦσαν μέ μεγάλη εὐλάβεια καί θά ‘λεγε κανείς καί κατανυγμένοι. Τή σιωπή τήν ἔσπασε κάποιος θόρυβος πού ἀκούστηκε ἀπό τήν ἐξώθυρα τῆς μικρῆς αὐλῆς. Κάποιος ἄλλος προσκυνητής, μεσήλικας αὐτός, πλησίαζε καί βλέποντας τήν εἰδυλλιακή γι’ αὐτόν εἰκόνα – κάτω ἀπό τόν πλάτανο νά πίνουν καφεδάκι καί νά πίνουν δροσερό νερό – χαμογέλασε μέ ἀγαλλίαση. 

«Καλῶς τον», ἔσπευσε ὁ Γέροντας νά τόν καλωσορίσει. «Κόπιασε καί σύ στή συντροφιά μας. Ἔχουμε καφεδάκι καί ὡραῖο λουκούμι, κυρίως ὅμως δροσερό νερό μέσα στή ζέστη αὐτή τοῦ καλοκαιριοῦ». 

«Εὐλογεῖτε, Γέροντα», εἶπε ὁ νιοφερμένος, «λέγομαι Κώστας καί ἄν θέλετε, μπορεῖτε νά μέ δεχτεῖτε καί μέ μένα στήν παρέα σας».

«Πολύ εὐχαρίστως, ἀδελφέ μου», ἀπάντησε ὁ Γέροντας, καί ἔκανε τίς συστάσεις τῶν ἀδελφῶν, τρατάροντας ταυτόχρονα μέ νεανική σβελτάδα τόν ἄνθρωπο. «Ἕχουμε πιάσει κάποια θέματα τῆς πνευματικῆς ζωῆς πού ἀπασχολοῦν τούς νέους μας ἐδῶ, κι ἴσως ὁ Θεός σέ ἔστειλε νά σταματήσουμε λίγο νά ξεκουραστοῦνε κι αὐτοί. Τούς “ἔπηξα” πού λένε μέ τά λόγια μου», εἶπε ὁ Γέροντας - βλέποντας καί  τούς ἀδελφούς νά ἀντιδροῦν μέ τά χέρια τους στήν ἐκτίμηση αὐτή - κι ἕνα πλατύ χαμόγελο ζωγραφίστηκε στό σκαμμένο ἀπό τήν ἄσκηση πρόσωπό του. Ἡ μακριά λευκή γενιάδα του πῆρε λίγο νά κουνιέται ἀπό ἕνα ξαφνικό φύσημα τοῦ ἀέρα καί τά ράσα πού ἀνέμισαν ἀποκάλυψαν τό λιπόσαρκο κορμί του, καθώς κόλλησαν πάνω σ’ αὐτό. 

«Γέροντα, ἄν ἐπιτρέπεται, θά ἤθελα νά “πήξετε” καί ἐμένα», εἶπε ὁ καλόκαρδος ἀπ’ ὅ,τι φαινόταν ἄνθρωπος. «Γιατί οἱ περιστάσεις τῆς ζωῆς, τά προβλήματα τῆς δουλειᾶς – δόξα Σοι ὁ Θεός πού ἔχουμε ἀκόμη δουλειά – τά οἰκογενειακά προβλήματα, μᾶς καταβάλλουν καί συχνά ἡ κόπωση μᾶς κάνει νά μή θέλουμε κάποιες φορές νά πᾶμε ἀκόμη καί στήν Ἐκκλησία. Ἀλήθεια, Γέροντα, τί γίνεται σ’ αὐτές τίς περιπτώσεις; Δέν μᾶς δικαιολογεῖ ὁ Θεός βλέποντας τήν κούρασή μας, ψυχική καί σωματική, ὅταν προβληματιζόμαστε νά ἐκκλησιαστοῦμε, ἤ ὅταν μέσα στίς τόσες ἐργασίες φαίνεται νά βαριόμαστε καί τήν ἴδια τήν προσευχή»; 

Δέν βιάστηκε νά ἀπαντήσει ὁ Γερο-Ἰάκωβος. Παρότρυνε τόν κ. Κώστα νά πάρει τό κέρασμα – «εὐλογεῖτε» εἶπε ἐκεῖνος, παίρνοντας τό ποτήρι μέ τό νερό – κι ἔπαιξε γιά λίγο τό κομποσκοίνι του. Γυρόφερε τό βλέμμα του στή φύση, τά μάτια του καρφώθηκαν λίγες στιγμές στό πλατάνι, «χάϊδεψαν» ἔπειτα μέ ἀγαθότητα τούς προσκυνητές, κι εἶπε ἀργά ἀργά.

«Δέν ἔχεις πνευματικό, κ. Κώστα; Διότι ἀφοῦ εἶσαι ἄνθρωπος τῆς Ἐκκλησίας μέ πνευματικές ἀναζητήσεις, ὁπωσδήποτε πρέπει νά ἔχεις πνευματικό. Δέν μπορεῖ νά ὑπάρξει χριστιανός πού νά μήν ἔχει τόν πνευματικό ἐξομολόγο του, στόν ὁποῖο καί ἐξομολογεῖται τίς ἁμαρτίες του ἀλλά καί τίς πνευματικές ἀνησυχίες του. Λοιπόν, αὐτό εἶναι θέμα πού πρέπει ὁπωσδήποτε νά τό ἔχεις θέσει ὑπό τήν κρίση τοῦ πνευματικοῦ σου». 

«Ναί, εἶναι ἀλήθεια», εἶπε μαζεμένος ὁ κ. Κώστας κι ἔσκυψε λίγο ντροπιασμένος τό κεφάλι. «Ἀλλά θά ἤθελα καί τή δική σας γνώμη, Γέροντα». 

«Αὐτό πού μᾶς λέει ὁ πνευματικός, αὐτό καί εἶναι τό θέλημα τοῦ Θεοῦ γιά ἐμᾶς», εἶπε ὁ Γέροντας. «Ἀρκεῖ νά τόν ρωτοῦμε μετά ἀπό προσευχή καί μέ διάθεση μετανοίας. Ὅπως πολλές φορές ἔχουν πεῖ ἅγιοι Πατέρες μας, ὁ πρῶτος λόγος τοῦ πνευματικοῦ ὡς ἀπάντηση σέ πραγματικό πρόβλημά μας εἶναι καί ὁ λόγος τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Κι ἀσφαλῶς ἔχω τήν πεποίθηση ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ ὁ πνευματικός σας θά σᾶς συμβούλεψε νά μήν ἐγκαταλείπετε τήν προσευχή καί τόν ἐκκλησιασμό σας, ἔστω καί μέ κάποια θυσία ἀπό τήν ξεκούρασή σας». Κούνησε καταφατικά τό κεφάλι του ὁ μεσήλικας. «Παρ’ ὅλα αὐτά ἐγώ θά σᾶς ὑπενθυμίσω μία ἱστορία πού δίνει μέ μεγάλη ἐνάργεια τήν ἀπάντηση σ’ αὐτό πού μοῦ θέτετε, ἄν δέν ἔχουν ἀντίρρηση καί τά παλληκάρια ἐδῶ», ἔστρεψε σ’ αὐτά τό κεφάλι του ὁ Γέροντας. 

«Σᾶς παρακαλοῦμε νά συνεχίσετε», εἶπε ὁ νεαρότερος, ὁ Νίκος, «γιατί εἶναι θέμα πού ἀπασχολεῖ κι ἐμένα. Πολύ συχνά, παλεύω μέ τούς λογισμούς μου: νά πάω ἐκκλησία νά μήν πάω, γιατί βλέπω τίς διάφορες ἀπασχολήσεις μου, τήν κόπωσή μου, τήν ξεκούραση πού δικαιοῦμαι καί πού νομίζω ὅτι συμφωνεῖ σ’ αὐτό καί ὁ Θεός». 

«Λοιπόν, παιδιά μου, δέν ἔχω ἀντίρρηση νά σᾶς πῶ. Καταρχάς θά σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι στό θέμα αὐτό δίνει ἀπάντηση ὁ ἴδιος ὁ Κύριος, τότε πού βρέθηκε στό σπίτι τοῦ Λαζάρου προσκεκλημένος, καί οἱ ἀδελφές του τοῦ ἑτοίμασαν τραπέζι. Θυμᾶστε πῶς ἦρθε ἡ Μάρθα μέ παράπονο γιά νά Τοῦ πεῖ ὅτι τήν ἐγκατέλειψε ἡ ἀδελφή της Μαρία μόνη της στίς διάφορες ἐργασίες τοῦ σπιτιοῦ; «Μόνην με κατέλιπε διακονεῖν». Κι ὁ Κύριος, ἀσφαλῶς ἐπαινώντας ἀπό τή μιά τή Μάρθα γιά τήν ἐργατικότητά της, τελικῶς τή «μάλωσε», δίνοντας τόν σπουδαιότερο ἔπαινο στή Μαρία. «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνᾶς καί τυρβάζει περί πολλά. Ἑνός δέ ἐστι χρεία. Μαρία δέ τήν ἀγαθήν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπ’ αὐτῆς». Λοιπόν, ὡς πρός τό θέμα μας: κι ἐμεῖς πολλές φορές βάζουμε πολλά πράγματα στό πρόγραμμά μας, ἀπαραίτητα ὄντως ὅπως νομίζουμε, ἀλλά ἀνεπίγνωστα ἀφήνουμε κατά μέρος τήν προτεραιότητα πού πρέπει νά ὑπάρχει καί πού δέν εἶναι ἄλλη ἀπό τήν ἀγάπη μας πρός τόν Θεό. Κάθε φορά δηλαδή ἐκεῖνο πού πρέπει νά μᾶς συνέχει εἶναι ἄν ὁ Θεός ἀποτελεῖ τήν πρώτη ἀγάπη μας ἤ ὄχι. «Ζητεῖτε πρῶτον τήν Βασιλείαν τοῦ Θεοῦ» σημείωσε καί πάλι ὁ Κύριος, ὅπως καί τό συγκλονιστικό καί «σκληρό» θεωρούμενο ὅτι «ὁ φιλῶν ὁτιδήποτε στή ζωή αὐτή ὑπέρ ἐμέ, οὐκ ἔστι μου ἄξιος». Ἄν λοιπόν οἱ δουλειές μου, ἀκόμη καί ἡ ἴδια ἡ οἰκογένειά μου, μέ ἀπορροφοῦν τόσο ὥστε νά θεωρῶ λίγο δεύτερη τήν προσευχή καί τήν ἀναφορά στόν Κύριο, τότε μᾶλλον δέν θά ἔχω τήν εὐλογία τοῦ Θεοῦ. Κι ὅταν δέν ἔχουμε τήν εὐλογία καί τή χάρη τοῦ Θεοῦ, δυστυχῶς – κι αὐτό εἶναι τό τραγικότερο ὅλων – μᾶς παραλαμβάνει ἄλλος. Κι ὁ ἄλλος αὐτός εἶναι ὁ Πονηρός. Ποτέ, μή ξεχνᾶμε, δέν εἴμαστε μόνοι μας. Ἤ θά εἴμαστε μέ τόν Θεό ἤ θά ἐνεργεῖ καί θά ἐπιδρᾶ μέσα μας ὁ Πονηρός. «Ὁ μή ὤν μετ’ ἐμοῦ κατ’ ἐμοῦ ἐστι καί ὁ μή συνάγων μετ’ ἐμοῦ σκορπίζει», τονίζει γιά μία ἀκόμη φορά ὁ Κύριός μας. Δέν ὑπάρχει μέ ἄλλα λόγια κάποια ἐνδιάμεση στάση, κάπου νά εἶμαι οὐδέτερα, ὅσον ἀφορᾶ στά πνευματικά. Ἤ εἶμαι μέ τόν Χριστό ἤ εἶμαι μέ τόν Πονηρό καί τά πάθη μου. Ἤ ἀνεβαίνω ἤ κατεβαίνω». 

Σταμάτησε καί πάλι ὁ Γέροντας. Ἔσκυψε τό κεφάλι καί τά χείλη του ψιθύριζαν τήν εὐχή τοῦ Ἰησοῦ. Σιωπή εἶχε ἁπλωθεῖ παντοῦ. Τό μόνο πού ἀκουγόταν ἦταν τό ἐλαφρύ φύσημα τοῦ καλοκαιρινοῦ ἀέρα, πού θρόϊζε τά φύλλα τοῦ πλατανιοῦ πού φαίνονταν νά σιγοντάρουν κι  αὐτά τήν εὐχή μέ τόν Γέροντα. 

Ξαφνικά, ἀνασήκωσε τό κεφάλι του ὁ π. Ἰάκωβος. Σάν νά θυμήθηκε κάτι καί, ζητώντας συγγνώμη, πῆγε μέσα στό κελί του. Ἐπέστρεψε πολύ γρήγορα, κρατώντας στό χέρι του ἕνα μικρό βιβλίο. «Θά σᾶς διαβάσω», εἶπε, «μία μικρή ἱστορία πάνω σ’ αὐτό πού συζητᾶμε. Δίνει τήν ἀπάντηση ἄμεσα καί χωρίς περιστροφές. Δείχνει πῶς οἱ λογισμοί πού μᾶς προβληματίζουν συχνά γιά τό ἄν πρέπει νά προσευχηθοῦμε καί νά πᾶμε στήν Ἐκκλησία ἤ νά τό ἀφήσουμε γιά ἀργότερα, ἐπιλέγοντας ἕνα «πιεστικό» διακόνημά μας, τελικά εἶναι λογισμοί τοῦ Πονηροῦ. Ἡ ἱστορία μάλιστα πού εἶναι πραγματική διαδραματίστηκε στά Ἱεροσόλυμα τόν 6^ο μ.Χ. αἰώνα, πρωταγωνιστής της ἦταν ἕνας ἀδελφός χριστιανός, καταγράφηκε δέ ἀπό ἕναν ἅγιο μοναχό, τόν Ἰωάννη τόν Μόσχο, ὁ ὁποῖος τήν ἱστορία αὐτή μαζί καί μέ ἄλλες πνευματικοῦ χαρακτήρα τίς ἐξέδωσε ὑπό τόν τίτλο «Λειμωνάριον», Πνευματικό δηλαδή περιβόλι.  Καί γιά νά σᾶς ἐξάψω τή φαντασία, πρόκειται γιά ἱστορία πού πρωταγωνιστές ἐπίσης ἦταν δύο... κοράκια, τά ὁποῖα μάλιστα χειροδικοῦσαν! Μοίραζαν... χαστούκια!» 

«Χαστούκιζαν τά... κοράκια; Μιλᾶμε γιά τά κοράκια, τά πουλιά, ἔτσι δέν εἶναι, Γέροντα»; Ὁ Νίκος σάν νά μήν μποροῦσε νά πιστέψει αὐτό πού ἄκουγαν τά αὐτιά του!  

«Ἀκριβῶς, ὅπως σᾶς τά λέω. Τά κοράκια πού χαστούκιζαν ἕναν ἀδελφό χριστιανό, στήν ἅγια Πόλη τῆς Ἱερουσαλήμ, πολλά πολλά χρόνια βέβαια πρίν». 

«Ἀκούγεται πολύ παράξενο ἀλλά καί ἐνδιαφέρον αὐτό πού μᾶς λέτε, πάτερ Ἰάκωβε», εἶπε καί ὁ Γιῶργος. Πεῖτε μας ὁλόκληρη τήν ἱστορία γιά νά καταλάβουμε. Γιατί κοράκια πού χαστουκίζουν... ἀνθρώπους, πρώτη φορά ἀκοῦμε». 

Τέντωσαν ὅλοι τά αὐτιά τους μή χάσουν καί τήν παραμικρή λέξη. Ὁ κύριος Κώστας μάλιστα ἔγειρε περισσότερο πρός τή μεριά τοῦ Γέροντα, μέ ἀποτέλεσμα νά ρίξει καί τό ποτήρι μέ τό νερό. 

«Ἀκοῦστε λοιπόν τή διήγηση ὅπως τή μετέφερε ὁ ἀββάς Χριστοφόρος, Ρωμαῖος στήν καταγωγή καί μοναχός στό σπουδαῖο μοναστήρι τοῦ ὁσίου Σάββα, στήν ἔρημο τῆς ἁγίας Πόλης τῶν Ἱεροσολύμων. «Μιά μέρα ἀνέβηκα – διηγεῖται ὁ Γέρων Χριστοφόρος -  ἀπό τό μοναστήρι στήν ἁγία πόλη νά προσκυνήσω τόν ἅγιο Σταυρό. Καί ἀφοῦ προσκύνησα, καθώς ἔβγαινα, βλέπω ἕναν ἀδελφό στήν πύλη τῆς ἐσωτερικῆς αὐλῆς τοῦ ἁγίου Σταυροῦ μήτε νά μπαίνει μήτε νά βγαίνει καί δυό κοράκια νά πετοῦν ἀναιδῶς μπροστά στό πρόσωπό του καί νά τόν χαστουκίζουν μέ τά φτερά τους στό πρόσωπο∙ καί νά μήν τόν ἀφήνουν νά μπεῖ στόν ναό. Καί ἐπειδή κατάλαβα ὅτι αὐτοί εἶναι δαίμονες, τοῦ λέω: «Πές μου, ἀδελφέ, γιατί στάθηκες στή μέση τῆς πύλης καί δέν μπαίνεις;» Αὐτός τότε μοῦ εἶπε: «Συμπάθα με, κύριε ἀββά, ἔχω λογισμούς∙ ὁ μέν ἕνας μοῦ λέει: Μπές, προσκύνησε τόν τίμιο Σταυρό∙ ὁ ἄλλος ὅμως μέ ἀποτρέπει λέγοντας: Ὄχι, ἀλλά πήγαινε, κάνε τή δουλειά σου καί προσκυνᾶς ἄλλη φορά». Ἐγώ τότε, μόλις τό ἄκουσα, τόν ἔπιασα ἀπό τό χέρι καί τόν ἔμπασα στόν ναό∙ καί εὐθύς ἔφυγαν τά κοράκια ἀπ’ αὐτόν. Καί ἀφοῦ τόν ἔβαλα νά προσκυνήσει τόν τίμιο Σταυρό καί τόν Πανάγιο Τάφο, τόν ἀπόλυσα ἐν εἰρήνῃ». 

«Αὐτή εἶναι ἡ μικρή καί περίεργη ἱστορία», εἶπε ὁ Γέροντας Ἰάκωβος, κλείνοντας μέ σεβασμό τό βιβλίο καί φιλώντας το μέ τά δασιά μουστάκια του. «Γι’ αὐτό, παιδιά μου, σᾶς λέω ὅτι πρέπει νά παλεύουμε πάντοτε νά εἴμαστε στήν ἀγάπη τοῦ Χριστοῦ καί ὅλα τά ὑπόλοιπα νά εἶναι δεύτερα. Κι ἐσεῖς τώρα, ἄν κάτι ἄλλο δέν εἶναι πιεστικό γιά ἐσᾶς, ἐλᾶτε νά μέ βοηθήσετε στόν ἑσπερινό. Μέ τόσα πού εἴπαμε, πέρασε ἡ ὥρα καί πρέπει νά βάλουμε “Εὐλογητό”».  

Μέ μιᾶς ὅλοι σηκώθηκαν χωρίς δεύτερη σκέψη. Ἡ ἄμεση ἀνταπόκρισή τους ἦταν ἡ ἐπιβεβαίωση ὅτι τά λόγια τοῦ Γέροντα πιάσανε τόπο μέσα τους. Τό ‘δε ὁ Γερο-Ἰάκωβος, συγκινήθηκε κι εὐχήθηκε μέσα ἀπό τήν καρδιά του παρόμοια νά εἶναι ἡ ἀντίδρασή τους κι ὅταν φύγουν ἀπό τό Ἅγιον Ὄρος καί βρεθοῦνε στίς μεγάλες πόλεις, ἐκεῖ κυρίως πού ὁ ἄνθρωπος «ψήνεται» καθημερινά ὄχι τόσο ἀπό τόν καύσωνα τῆς ζέστης ὅσο ἀπό τόν «καύσωνα» τῶν πονηρῶν πειρασμῶν. 

Η ΑΓΙΑ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΣ ΜΑΡΙΝΑ

 

«Η αγία Μαρίνα καταγόταν από κάποια κώμη της Πισιδίας, στα μέρη της Αντιόχειας. ΄Ηταν μονογενής θυγατέρα του Αιδεσίου, ενός ιερέα των ειδώλων, ο οποίος, όταν πέθανε η γυναίκα του, παρέδωσε την κόρη του, ηλικίας τότε δώδεκα ετών, σε μία γυναίκα να την μεγαλώσει. Η Μαρίνα είχε διδαχτεί στην κώμη που ζούσε τη χριστιανική πίστη, και γι’ αυτό παρακαλούσε τον Θεό να αξιωθεί να γίνει χριστιανή, κάτι που πραγματοποιήθηκε, και μάλιστα σε σημείο που δεκαπέντε ετών ποθούσε να δώσει και τη ζωή της για τον Χριστό. Ο ηγεμόνας λοιπόν Ολύμβριος, που έμαθε για την πίστη της, έστειλε να τη συλλάβουν και την έβαλε στη φυλακή. Μετά από κάποιες ημέρες διέταξε να την βγάλουν και να την οδηγήσουν ενώπιον του βήματός του, ενώ όταν την είδε, έμεινε έκπληκτος από την ωραιότητά της. Ρώτησε λοιπόν το όνομά της και την καταγωγή της και η αγία «Μαρίνα, είπε, λέγομαι, γέννημα και θρέμμα της Πισιδίας και είμαι χριστιανή». Επειδή δεν δέχτηκε να αρνηθεί τον Χριστό, διέταξε ο ηγεμόνας να την ξαπλώσουν και να την δείρουν σκληρά με ραβδιά, τόσο που το αίμα της κοκκίνησε το χώμα. ΄Επειτα πρόσταξε να την ανασηκώσουν και να ξύσουν για πολύ το σώμα της, οπότε μετά οδηγήθηκε και πάλι στη φυλακή. Εκεί έγινε μεγάλος σεισμός, που τραντάχτηκε πολύ η φυλακή, και να, από κάπου φάνηκε ένας δράκοντας, με μεγάλο ήχο στο σύρσιμό του, που φαινόταν ότι θέλει να ρίξει φωτιά γύρω από τη μάρτυρα. Εκείνη φοβήθηκε πολύ κι έγινε έντρομη, γι’ αυτό παρακαλούσε τον Θεό να την βοηθήσει, με αποτέλεσμα το φοβερότατο εκείνο ερπετό να φαίνεται με τη μορφή ενός μαύρου σκυλιού. Η αγία τότε το άρπαξε από τις τρίχες κι αφού πήρε μια πέτρα, το κτύπησε στο κεφάλι και στην πλάτη, μέχρις ότου ψόφησε. Μετά από αυτό, οδηγείται σε νέα εξέταση, όπου την έβαλαν να καεί σε λαμπάδες φωτιάς κι έπειτα να ριχτεί σε σκεύος γεμάτο από νερό, που κάλυπτε το κεφάλι της. Διαφυλάχτηκε όμως αβλαβής από όλα αυτά, γεγονός που οδήγησε πολλούς στην πίστη του Χριστού, οι οποίοι δέχτηκαν τον δι’ αποτομής της κεφαλής τους θάνατο. Τότε οργίστηκε πολύ ο ηγεμόνας, ο οποίος διέταξε με ξίφος να κόψουν την τιμία κεφαλή της».

 

Το ιδιάζον στο μαρτύριο της αγίας Μαρίνας είναι το γεγονός ότι, ενώ σε όλα τα βασανιστήρια που πέρασε, φάνηκε γενναία και ατρόμητη, δείλιασε και μάλιστα φοβήθηκε πολύ, μέχρι σημείο τρόμου, όταν απειλήθηκε από τον δράκοντα, το τεράστιο ερπετό. Η αγία επομένως βρέθηκε αντιμέτωπη με μία αδυναμία της, σαν να μειώθηκε εκείνη τη στιγμή του μεγάλου φόβου της η πίστη της στην πρόνοια και την παντοδυναμία του Θεού, που σημαίνει ότι το συναξάρι της μας αποκαλύπτει μία ώρα οδυνηρού πειρασμού της. Δεν πρέπει να δούμε το γεγονός ανεξάρτητα από το σχέδιο του Θεού γι’ αυτήν – υπάρχει άλλωστε κάτι στη ζωή μας, έξω από την πρόνοια Εκείνου, αφού κατά τον Κύριο «  και αι τρίχες της κεφαλής ημών ηριθμημέναί εισι»; - σχέδιο που επιτρέπει στον διάβολο να την πειράξει. Διότι προφανώς ο δράκων αυτός δεν σύρθηκε εκεί τυχαία. Πρέπει να εννοήσουμε ότι πίσω από την απειλητική παρουσία του βρισκόταν ο ίδιος ο πονηρός, κι αυτό κατά παραχώρηση ασφαλώς του Θεού, ο Οποίος μέσα από τους πειρασμούς οδηγεί τους αγίους σε ανώτερο πνευματικό επίπεδο και φανερώνει την αγιότητά τους. Κι είναι τούτο – η παρουσία του πονηρού που προκαλεί φόβο – κάτι που επιβεβαιώνεται διαρκώς από τους Πατέρες της Εκκλησίας, οι οποίοι σημειώνουν ότι πίσω από κάθε φόβο και ταραχή, είναι ο διάβολος. «Ει τι βλέπεις, ει τι ακούεις, ει τι λογίζη, καν μικρόν ταραχθής, των δαιμόνων εστί τούτο» (Βίβλος Βαρσανουφίου και Ιωάννου).

Αυτή είναι η τακτική του διαβόλου: να προκαλεί φόβο, γιατί στην κατάσταση αυτή είναι πιο εύκολο ο άνθρωπος, με μειωμένη ψυχική δύναμη, να υποταχθεί στα άνομα και σκοτεινά σχέδιά του. Αλλά με την αγία βλέπουμε και την ορθή και ενδεδειγμένη για την πειρασμική αυτή στιγμή αντίδραση: η έντονη προσευχή στον Θεό. Στο πρόσωπο της αγίας, μαθαίνουμε ν’ αντιμετωπίζουμε τους πειρασμούς και τις δύσκολες ώρες της πνευματικής ζωής: να «βλέπουμε» την παρουσία του Θεού, να θεωρούμε τα «φόβητρά» μας κάτω από την παντοδύναμη και πανάγαθη σκέπη Του. Όπως σε ανάλογη περίπτωση έκανε και ο άγιος ψαλμωδός: «προορώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διαπαντός, ότι εκ δεξιών μού εστιν, ίνα μη σαλευθώ». Όπως, ακόμη περισσότερο, έκανε ο ίδιος ο Κύριος, που τη στιγμή της «δειλίας» Του, ενόψει του Γολγοθά, «γενόμενος εν αγωνία, εκτενέστερον προσηύχετο». Και τι γίνεται τότε; Ό,τι συνέβη και στην αγία Μαρίνα: «ο φοβερώτατος δράκων διεδείκνυτο ως κυνός μέλανος μορφήν». Ο φοβερός δράκων, το τεράστιο ερπετό, φάνηκε με τη μορφή ενός (μικρού) μαύρου σκυλιού – δείγμα και τούτο της δαιμονικής παρουσίας - επομένως φάνηκε έτσι, που ήταν πολύ εύκολο ν’ αντιμετωπιστεί και μάλιστα δραστικά.
 

Πολλοί φόβοι και μάλιστα πολλές φοβίες, παράλογοι και επιτεταμένοι δηλαδή φόβοι, αναπτύσσονται στη ζωή μας, οι οποίοι μας ταλαιπωρούν και πάνε να διαλύσουν συχνά τον ιστό της ψυχοσωματικής μας υπόστασης. Πίσω από κάθε φόβο και φοβία, έχουν επισημάνει οι ασχολούμενοι με τον άνθρωπο και τον ψυχισμό του, υφίσταται κρυμμένος ο φόβος του θανάτου. Οι χριστιανοί όμως γνωρίζουμε ότι δεν παύει σ’ αυτές τις περιπτώσεις να δρα και το πονηρό στοιχείο, που χαρά του έχει ακριβώς την υποταγή και την καταστροφή του ανθρώπου. Μα τη λύση μάς τη δίνουν οι άγιοί μας, με την πείρα τους στην πνευματική ζωή: η αναφορά στον Θεό, η θεώρηση του εαυτού μας μέσα στην ιερή παρουσία Του. Κάθε τι που φαντάζει τεράστιο και αξεπέραστο ενώπιόν μας, και γι’ αυτό προκαλεί φόβο και τρόμο, γίνεται, εν Θεώ κοιταγμένο, μικρό και «κάτω» από εμάς, άρα αντιμετωπίσιμο. Το παράδειγμα της αγίας Μαρίνας με τον δράκοντα είναι εξαιρετικά ενδεικτικό, άρα θα πρέπει να μη φεύγει εύκολα από τη σκέψη μας.

 

ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΟ ΘΑΥΜΑ

Τόν ὅσιο Παΐσιο, εἶναι γνωστό, ἐπισκέπτονταν ἄνθρωποι ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων καί ὅλων τῶν μορφωτικῶν ἐπιπέδων. Ὅλοι περίμεναν κάτι ἀπό αὐτόν· εἴτε ἁπλῶς τήν εὐλογία του εἴτε τη διορατική ἀπάντησή του σέ κάποιο πιεστικό γι’ αὐτούς πρόβλημα. Ὑπῆρχαν ὅμως καί ἐκεῖνοι πού ἐπιθυμοῦσαν νά τόν συναντήσουν ἀπό ἁπλή περιέργεια ἤ γιατί νόμιζαν ὅτι θά δοῦν κάποιον «φακίρη», πού κάνει παράδοξα καί θαυμαστά πράγματα. Μιά τέτοια περίπτωση θά δοῦμε παρακάτω, ὅταν μιά ὁμάδα νεαρῶν παιδιῶν ἀνέβηκε στό Ἅγιον Ὄρος γιά νά συναντήσει τόν Γέροντα καί νά δεῖ κάποιο «θαῦμα». Ἡ στάση τοῦ Γέροντα θά βοηθήσει καί ἐμᾶς νά τοποθετηθοῦμε καλύτερα στό τί εἶναι τό θαῦμα στόν χριστιανισμό καί ποιά ἡ θέση του στή ζωή μας.

«Κάποια μέρα ἐπισκέφθηκαν τόν Γέροντα κάποιοι νεαροί, πού δέν ζοῦσαν κοντά στήν Ἐκκλησία· εἶχαν ἀκούσει ὅμως γιά τόν Γέροντα καί ἀπό περιέργεια ἦρθαν νά τόν δοῦν. Ὁ Γέροντας τούς κέρασε τό καθιερωμένο νερό καί λουκούμι καί κάθησε, γιά νά τούς ἀκούσει τί ἤθελαν. Οἱ νεαροί τότε τοῦ εἶπαν:

- Γέροντα, θέλουμε νά κάνεις ἐδῶ, μπροστά στά μάτια μας, ἕνα θαῦμα, γιά νά πιστέψουμε κι ἐμεῖς στόν Θεό.

Κι ὁ Γέροντας τούς ἀπάντησε:

- Περιμένετε λίγο.

Μπῆκε μέσα στό κελί του κι ἔφερε ἕνα μαχαίρι καί εἶπε στά παιδιά χαριεντιζόμενος:

- Καθῆστε, παιδιά, στή σειρά. Θά σᾶς κόψω τά κεφάλια καί μετά θά τά κολλήσω μέ θαυματουργικό τρόπο! Μόνο, ἀπομακρυνθεῖτε ὁ ἕνας ἀπό τόν ἄλλον, γιά νά μή τά μπερδέψω μετά!

Οἱ νεαροί ἀμέσως ἀντέδρασαν κι εἶπαν:

- Ὄχι! Σέ μᾶς κανένα ἄλλο θαῦμα νά κάνεις!

Τότε ὁ Γέροντας κάθησε κοντά τους καί τούς εἶπε τά ἑξῆς:

- Ἄν ὁ Θεός ἤθελε νά πιστέψουν οἱ ἄνθρωποι μέ τά θαύματα, τότε αὐτό θά ἦταν πολύ εὔκολο, γιατί μέ μιά ὑπερφυσική ἐνέργεια, ὁρατή ἀπ’ ὅλο τόν κόσμο, θά τούς ἔκανε ὅλους νά πιστέψουν. Ὅμως ὁ Θεός δέν θέλει νά πιστεύει ὁ κόσμος ἀπό θαυμασμό στήν ὑπερφυσική Του δύναμη, ἀλλά θέλει νά πιστεύει καί νά Τόν ἀγαπᾶ γιά τήν ὑπερβολική Του καλωσύνη.

Τό ὑπερφυσικό γεγονός, τό θαῦμα, ὁ Θεός ποτέ δέν τό κάνει, γιά νά ἐπιδείξει τή δύναμή Του καί νά κερδίσει ἔτσι ὀπαδούς κοντά Του. Τότε κάνει τό θαῦμα ὁ Θεός, ὅταν πρέπει νά ἀναπληρώσει τήν ἀνθρώπινη ἀδυναμία. Σᾶς λέω ἕνα παράδειγμα, γιά νά καταλάβετε τί ἐννοῶ. Ἄν π.χ. εἴμαστε στήν ἔρημο κι εἶναι ἀνάγκη νά σπάσουμε μία πέτρα, τότε κοιτᾶμε νά βροῦμε μία ἄλλη πέτρα μέ τήν ὁποία θά σπάσουμε αὐτήν πού θέλουμε. Ἄν ὅμως δέν ὑπάρχει, τότε θά παρακαλέσουμε τόν Θεό κι Ἐκεῖνος θά κάνει τό θαῦμα Του. Πρέπει, λοιπόν, νά γνωρίζουμε πώς ὅ,τι γίνεται ἀνθρώπινα πρέπει νά τό κάνουμε μέ φυσικό τρόπο, ἐμεῖς, ταπεινά. Γιά ὅ,τι ὅμως δέν γίνεται “κατ’ ἄνθρωπον”, τότε προσφεύγουμε στόν Θεό.

Ἄκουσε κι ἕνα ἄλλο παράδειγμα: Ἄν ἔχουμε μιά ἀσθένεια καί θέλουμε νά θεραπευθοῦμε, πρέπει νά πᾶμε σ’ ἕνα γιατρό. Κι ἄν ἐκεῖνος ἀδυνατεῖ καί δέν μπορεῖ νά μᾶς γιατρέψει, τότε πρέπει νά καταφύγουμε στόν Θεό, γιά νά κάνει τό θαῦμα Του».

(Ἱερομ. Χριστοδούλου, ὁ Γέρων Παΐσιος, σσ. 201-202).

 

1. Τό θαῦμα δέν προκαλεῖ πίστη.

Ἡ ἀπαίτηση τῶν νεαρῶν – «νά κάνεις ἐδῶ, μπροστά στά μάτια μας, ἕνα θαῦμα, γιά νά πιστέψουμε κι ἐμεῖς στόν Θεό» - εἶναι ἡ στάση πολλῶν συνανθρώπων μας ὡς πρός αὐτό πού λέγεται θαῦμα. Ἔχουν τήν ἐντύπωση ὅτι θά πιστέψουν στόν Θεό, ἄν Ἐκεῖνος, ὁρατά μπροστά τους, προβεῖ σέ κάποια ὑπερφυσική ἐνέργεια. Τήν πίστη στόν Θεό ἔτσι τήν ἐκλαμβάνουν ὡς κάτι τό ἀναγκαστικό: ὡς λογική ἀπαίτηση, διότι τούς ἔχουν πείσει οἱ αἰσθήσεις τους. Στήν πραγματικότητα πρόκειται γιά στάση ἐγωισμοῦ, ἀφοῦ καί στό θέμα τῆς πίστεως στόν Θεό ἐκεῖνοι θέλουν νά ἔχουν τόν ἔλεγχο τῶν πραγμάτων. Μέ ἁπλά λόγια ἡ ἀπαίτηση γιά θαῦμα προκειμένου νά πιστέψω, σημαίνει ὅτι ἐγώ θέλω νά κανονίζω καί τίς ἐνέργειες ἀκόμη τοῦ Θεοῦ.

Τό αἴτημα τῶν νεαρῶν, καί ὅλων ἐκείνων πού κυμαίνονται στό ἴδιο μῆκος κύματος, δέν είναι πρωτόγνωρο. Στή ζωή τοῦ Χριστοῦ καταρχάς τό συναντᾶμε μέ ὀξύτητα στόν δεύτερο πειρασμό Του στήν ἔρημο ἀπό τόν διάβολο. «Ρίξε τόν Ἑαυτό σου ἀπό τόν ναό κάτω, ἄν εἶσαι υἱός τοῦ Θεοῦ», τοῦ προτείνει ὁ πονηρός. «Θά ‘ρθουν ἄγγελοι νά σέ σώσουν, ὅπως ἔχει γραφεῖ». Κι ἡ ἀπάντηση τοῦ Κυρίου εἶναι ἀποστομωτική. «Δέν θά βάλεις σέ δοκιμασία καί πειρασμό τόν Θεό». Τοῦ ζητοῦσε ὁ διάβολος νά κάνει ἕνα θαῦμα· νά προβεῖ σέ μιά προκλητική ἐνέργεια, πού θά ξάφνιαζε τόν εὑρισκόμενο στόν ναό λαό καί θά τόν ὁδηγοῦσε νά κλίνει γόνυ ἱκεσίας μπροστά στόν φοβερό καί παντοδύναμο Θεό. Μά τοῦτο θά ἦταν ἄρνηση τῆς ἀποστολῆς τοῦ Χριστοῦ. Ἡ πίστη στόν Θεό δέν θά ἦταν καρπός ἐλεύθερης ἀπόφασης τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλά κάτι τό ἀναγκαστικό. Ὁ Χριστός θά παρουσιαζόταν ὡς δυνάστης καί τύραννος· ὄχι ὡς Πατέρας καί φίλος τοῦ ἀνθρώπου.

Τό ἴδιο συνέβη ἀργότερα, ὅταν ὁ Κύριος εἶχε ἀνεβεῖ στόν σταυρό. Ἐσταυρωμένος, ἀντιμετωπίζει καί πάλι τόν ἴδιο πειρασμό ἀπό τόν παρευρισκόμενο ὄχλο: «Ἄν εἶσαι υἱός τοῦ Θεοῦ, κατέβα ἀπό τόν σταυρό, γιά νά σέ πιστέψουμε». Καί στό σημεῖο αὐτό, τό θαῦμα προβάλλεται ὡς προϋπόθεση τῆς πίστης. Ἡ στάση τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἀπορριπτική.

2. Τό θαῦμα προϋποθέτει τήν πίστη.

Γιά τόν Θεό θά ἦταν πολύ εὔκολο νά προκαλέσει τήν πίστη τοῦ ἀνθρώπου. Εἴτε μ’ ἕνα συνταρακτικό γεγονός, μπροστά στά μάτια του, εἴτε μέ ἀπόφασή Του πού θά ἄλλαζε κατ’ ἀνάγκην τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου, μποροῦσε νά τούς κάνει ὅλους πιστούς καί ὀπαδούς Του. Μά, ὅπως ἐξηγήσαμε παραπάνω, αὐτό θά σήμαινε ἀλλαγή καί τοῦ Θεοῦ. Θά ἀρνιόταν ὁ Θεός ἐκεῖνο πού ἀποτελεῖ τή ζωή Του: τήν ἀγάπη. «Ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί» διακηρύσσει σέ ὅλους τούς τόνους ἡ Ἁγία Γραφή καί «ἀρνήσασθαι ἑαυτόν οὐ δύναται». Διότι εἶναι ὁ μόνος πιστός.

Ἔτσι ὁ Θεός ὡς ἀγάπη σέβεται τόν ἄνθρωπο, ἔστω κι ἄν εἶναι δημιούργημά Του, πολύ περισσότερο δέν θέλει νά ἐκβιάσει τήν ἐλευθερία του, τήν ὁποία ὁ Ἴδιος ἄλλωστε ὡς δωρεά τοῦ κατ’ εἰκόνα ἔδωσε σ’ αὐτόν. Αὐτό σημαίνει ὅτι ὁ Παντοδύναμος αὐτοπεριορίζεται, καλώντας τόν ἄνθρωπο, τόν ὁποῖο ὑπεραγαπᾶ, νά ἀνταποκριθεῖ στήν ἀγάπη Του καί ἐλεύθερα νά Τόν πιστέψει καί νά Τόν ἀκολουθήσει. Τότε λοιπόν ἔχει ἀξία ἡ πίστη τοῦ ἀνθρώπου, ὅταν εἶναι καρπός τῆς ἐλεύθερης ἐπιλογῆς του καί τῆς διαθέσεώς του νά ἀγαπήσει κι αὐτός τόν Θεό. «Ὁ Θεός δέν θέλει νά πιστεύει ὁ κόσμος ἀπό θαυμασμό στήν ὑπερφυσική Του δύναμη, ἀλλά θέλει νά πιστεύει καί νά Τόν ἀγαπᾶ γιά τήν ὑπερβολική Του καλωσύνη»,  κατά τήν ἔκφραση τοῦ ὁσίου Παϊσίου.

Μέ ἄλλα λόγια ἐκεῖνο πού ἐπιθυμεῖ ὁ Θεός εἶναι ἡ καρδιά τοῦ ἀνθρώπου. «Υἱέ μου, δός μοι σήν καρδίαν». Αὐτήν ἐπιζητεῖ νά Τοῦ δώσει ὁ ἄνθρωπος, γιά νά τήν κάνει κατοικητήριο καί μοναστήρι Του. Ἐντέλει ὁ Θεός ζητεῖ τόν ἄνθρωπο, ὥστε μέ τήν ἐλεύθερη ἀνταπόκρισή του νά τόν κάνει ἕνα μαζί Του. «Ὁ τηρῶν τάς ἀντολάς μου ἐκεῖνός ἐστιν ὁ ἀγαπῶν με·  ὁ δέ ἀγαπῶν με ἀγαπηθήσεται ὑπό τοῦ πατρός μου καί πρός αὐτόν ἐλευσόμεθα καί μονήν παρ’ αὐτῷ ποιήσομεν» (Πρβλ. Ἰω. 14, 23).

Ὅταν ἐλεύθερα λοιπόν πιστέψει ὁ ἄνθρωπος στόν Θεό καί ἀνταποκριθεῖ στήν κλήση τῆς ἀγάπης Του, τότε διανοίγονται τά μάτια τῆς ψυχῆς του, γιά νά βλέπει παντοῦ τά θαυμάσια τοῦ Θεοῦ. Δέν θά δεῖ μόνον κάποιο θαῦμα - ἕνα ὑπερφυσικό γεγονός - ὡς ἰδιαίτερη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ, ἀλλά ὅλη ἡ ζωή του θά εἶναι στήν πραγματικότητα μιά θέα τοῦ μεγαλείου καί τῆς δόξας τοῦ Θεοῦ. Γιά παράδειγμα:

- κοιτώντας τή φύση θά «βλέπει» τήν παρουσία τοῦ Θεοῦ καί στό παραμικρό χορταράκι τοῦ ἀγροῦ, καί στό πραμικρό σκουληκάκι, πέρα ἀπό τό ἄπειρο τοῦ μακροκόσμου. «Οἱ οὐρανοί διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δέ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τό στερέωμα»·

- κοιτώντας τόν ἑαυτό του θά νιώθει ὅτι ναί μέν εἶναι ἁμαρτωλός, χειρότερος ἴσως ὅλων, μά χαριτώθηκε ἀπό Ἐκεῖνον μέ τό βάπτισμα καί ἔγινε μέλος Χριστοῦ καί ναός τοῦ Πνεύματός Του.

Μ’ ἕνα λόγο ὁ πραγματικά πιστός χριστιανός ζεῖ σ’ ἕνα διαρκές θαῦμα· δέν προσδοκᾶ τό ξεχωριστό θαῦμα γιά νά πιστέψει. Ἀλλά κι ἄν κάπου κλονιστεῖ, ἄν ἡ πίστη του παρουσιάσει κάποια ρωγμή, ἤ ἄν παρουσιαστεῖ πρόβλημα ἀνυπέρβλητο γιά τίς δυνάμεις του, πράγματι θά δεῖ καί τήν ἰδιαίτερη ἐπέμβαση τοῦ Θεοῦ, πού θά θελήσει καί μ’ ἕνα θαῦμα νά τόν δυναμώσει καί νά τόν στηρίξει. «Τότε κάνει τό θαῦμα ὁ Θεός, ὅταν πρέπει νά ἀναπληρώσει τήν ἀνθρώπινη ἀδυναμία».

Τελικά, δέν θά πρέπει νά ξεχνᾶμε ὅτι ὁ ἴδιος ὁ Κύριός μας δέν ἐπιτέλεσε ποτέ κανένα θαῦμα, ὅταν ἔβλεπε ἀπιστία στόν ἄνθρωπο. «Καί οὐκ ἐποίησε ἐκεῖ δυνάμεις πολλάς διά τήν ἀπιστίαν αὐτῶν» (Ματθ. 13, 58). Τό θαῦμα Του ἦταν πάντα ἡ ἀνταπόκριση καί ἡ ἐπιβράβευσή Του στήν ἤδη ὑπάρχουσα ἀπέναντί Του πίστη τοῦ ἀνθρώπου.

3. Τό θαῦμα: διαφορετικός τρόπος ἐνέργειας τοῦ Θεοῦ.

Μετά τά παραπάνω, μποροῦμε πιό εὔκολα νά κατανοήσουμε πῶς ἐκλαμβάνει τό θαῦμα ἡ Ἐκκλησία μας. Δέν τό ἐκλαμβάνει ἁπλῶς ὡς προσωρινή κατάλυση τῶν φυσικῶν νόμων, ὅπως συνήθως ἀκούγεται. Κυρίως τό κατανοεῖ ὡς διαφορετικό τρόπο ἐνέργειας τοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεός δηλαδή πού διακρατεῖ τό σύμπαν μέ τίς ἄκτιστες ἐνέργειές Του – οἱ φυσικοί λεγόμενοι νόμοι εἶναι ἡ πιστότητα τῆς ἐνέργειας τοῦ Θεοῦ: Ἐκεῖνος δρᾶ πάντοτε μέ τόν ἴδιο τρόπο - ὁ Ἴδιος ἐπιλέγει μερικές φορές, ὅταν κρίνει ὅτι εἶναι ἡ κατάλληλη ὥρα γιά κάποιον πιστό Του, νά ἐνεργήσει μέ διαφορετικό τρόπο. Δέν καταλύονται λοιπόν οἱ φυσικοί νόμοι· μᾶλλον ἀλλάζει τρόπο δράσεως ὁ Θεός. Καί σκοπός τῆς ἀλλαγῆς αὐτῆς εἶναι, ὅπως δείξαμε, ἡ ἐνίσχυση τῆς ἀδυναμίας τοῦ καλοπροαίρετου πιστοῦ.

4. Τά «θαύματα» τοῦ διαβόλου.

Μέ τήν κατανόηση τοῦ θαύματος ὡς ἰδιαίτερης ἐπέμβασης τοῦ Θεοῦ στήν πίστη τοῦ ἀνθρώπου, δίνεται ἡ εὐκαιρία νά ποῦμε καί γιά τά λεγόμενα «θαύματα» τοῦ διαβόλου καί τῶν ὀργάνων του. Καί ὁ διάβολος, κατά παραχώρηση Θεοῦ, κάνει «θαύματα». Ἐπιτρέπει δηλαδή ὁ Θεός στό πλανεμένο πιά αὐτό δημιούργημά Του - ὁ διάβολος ὡς γνωστόν εἶναι ξεπεσμένος ἄγγελος πού διακρατεῖται καί αὐτός ἀπό τόν Θεό, ἐνῶ τόν χρησιμοποιεῖ γιά τήν ἐξυπηρέτηση τοῦ σχεδίου Του γιά τή σωτηρία τοῦ κόσμου – νά ἐπιτελεῖ ὁρισμένα παράδοξα καί «ὑπερφυσικά» πράγματα: μεταμορφώσεις σέ ἀνθρώπινα σχήματα, σέ εἶδος ἀγγέλων, σέ φωτεινά σημεῖα, σέ τερατόμορφα ζῶα· ἀκόμη «θεραπεῖες» ἀσθενειῶν μέ προσωρινό χαρακτήρα· «προφητεύματα» κλπ., μέ σκοπό νά προκληθεῖ ὁ ἄνθρωπος καί νά ἀποκαλύψει τό καλοπροαίρετο ἤ μή τῆς διαθέσεώς του.

Μέ τά «θαύματα» αὐτά δηλαδή φαίνεται καθαρά ποιός εἶναι ὁ ἀληθινά πιστός στόν Θεό, ὁ ὁποῖος ἀπορρίπτει ὅλα τά «ἐκπληκτικά» ὡς δαιμονιώδη, καί ποιός ὁ κίβδηλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἕτοιμος νά γονατίσει μπροστά στόν διάβολο, γιατί «εἶδε» ὑπερφυσικά σημεῖα. Κι ἐκεῖνο πού ἀποτελεῖ κριτήριο γιά τόν πιστό προκειμένου νά διακρίνει τό θαῦμα τοῦ Θεοῦ ἀπό τό «θαῦμα» τοῦ διαβόλου εἶναι ἀφενός ὁ ἐκκλησιαστικός ἤ μή χαρακτήρας τοῦ θαύματος: ἄν κρατάει τόν ἄνθρωπο μέσα στήν ἐκκλησία, καί ἀφετέρου ἀπό τό τί τοῦ προκαλεῖ μέσα του: τό ἐκ Θεοῦ θαῦμα ἐνισχύει τήν πίστη στόν Θεό καί δημιουργεῖ κλίμα ταπείνωσης καί ἀγάπης· τό ἐκ τοῦ διαβόλου ἀπομακρύνει ἀπό τήν πίστη καί δημιουργεῖ ὑπερηφάνεια καί θλίψη.