«Ὁ Ἰακώβ ὠδύρετο τοῦ
Ἰωσήφ τήν στέρησιν καί ὁ γενναῖος ἐκάθητο ἅρματι ὡς βασιλεύς τιμώμενος˙ τῆς Αἰγυπτίας
γάρ τότε ταῖς ἡδοναῖς μή δουλεύσας, ἀντεδοξάζετο παρά τοῦ βλέποντος τάς τῶν ἀνθρώπων
καρδίας καί νέμοντος στέφος ἄφθαρτον» (Κοντάκιον ὄρθρου Μ. Δευτέρας).
(Ο Ιακώβ οδυρόταν για τη στέρηση του Ιωσήφ κι αυτός ο
γενναίος καθόταν σε άρμα τιμώμενος ως βασιλιάς. Κι αυτό γιατί, επειδή δεν
υποτάχθηκε στις ηδονές της Αιγυπτίας, δοξαζόταν από τον Θεό που βλέπει τις καρδιές
των ανθρώπων και προσφέρει το άφθαρτο στεφάνι).
Το κοντάκιο αναφέρεται σε ένα από τα δύο σημεία που η
Εκκλησία μας εορτάζει τη Μεγάλη Δευτέρα: το πρόσωπο του παγκάλου Ιωσήφ, υιού
του Πατριάρχου Ιακώβ, το οποίο προτυπώνει, προφητεύει δηλαδή χωρίς λόγια, τον
Κύριο Ιησού Χριστό – η ανεξικακία του και η ταπείνωσή του παραπέμπουν στον ίδιο
τον αρχηγό της πίστεως. Το άλλο εορταζόμενο γεγονός είναι η συκή που ο Κύριος
καταράστηκε λόγω της ακαρπίας της – σύμβολο της ακαρπίας της Ιουδαϊκής
Συναγωγής της εποχής Του και κατ’ επέκταση της ακαρπίας κάθε θεωρουμένου πιστού
στον Θεό διαχρονικά, που το τίμημα για την έλλειψη καρπών στη ζωή του, αρετών
δηλαδή, είναι ακριβώς η αποξήρανσή του ως αποκοπή από τον Θεό.
Εκείνο λοιπόν που ιδιαιτέρως θέλουμε να τονίσουμε είναι ο
πνευματικός νόμος που βλέπουμε να προβάλλεται από τον άγιο υμνογράφο, νόμος που
στηρίζεται και εξαγγέλλεται αδιάκοπα από τον ίδιο τον Ιησού Χριστό. Ποιος είναι
ο νόμος αυτός; Το γεγονός ότι αυτό που επιτελεί ο άνθρωπος, θετικά ή αρνητικά,
επιφέρει το ανάλογο αποτέλεσμα. Επιτελεί κανείς το αγαθό; Ο Κύριος θα επιβλέψει
επ’ αυτόν με ευμένεια δοξάζοντάς τον και προσφέροντάς του τον «άφθαρτον
στέφανον», δηλαδή την ίδια τη χάρη Του, την πλημμύρα στην ύπαρξή του της παρουσίας
Του. Αρνείται κανείς τον Θεό με την έννοια ότι στρέφεται εμπαθώς στην πονηρία
και την αμαρτία; Θα «εσπράξει» το ανάλογο: ο Κύριος θα αποστρέψει από αυτόν το
πρόσωπό Του, που θα πει ότι θα άρει τη χάρη Του, αφήνοντας τον άνθρωπο
εκτεθειμένο στις ενέργειες του Πονηρού, έρμαιο κυριολεκτικά στις φονικές
διαθέσεις εκείνου. Διότι ασφαλώς κανείς δεν μένει «ακάλυπτος» και «αδέσποτος»,
μόνος με τον εαυτό του. Ο άνθρωπος πάντοτε κάπου «δουλεύει». Οπότε είτε «δουλεύει»
στον Κύριο, συνεπώς εξυψώνεται σε υιό Του ευρισκόμενος μέσα στην ευλογημένη και
μακάρια αγκαλιά Του, ένα μαζί Του, είτε «δουλεύει» στα πάθη του και τον Πονηρό
που τα κινεί και τα εξάπτει, συνεπώς γίνεται δούλος του πιο ταραγμένου όντος
στη Δημιουργία, γευόμενος την κόλαση εκείνου ήδη από τη ζωή αυτή.
Το παράδειγμα είναι μοναδικό! Ο υιός του Ιακώβ Ιωσήφ
δέχεται τα «πυρά» της ζηλοφθονίας των αδελφών του – ουσιαστικά τον οδηγούν σε
θάνατο! Όμως άλλα είναι τα σχέδια του παντοκράτορος Θεού! Επιβλέποντας επ’
αυτόν λόγω της πίστεως και της ακακίας του τον οδηγεί στην Αίγυπτο, όπου εκεί
μέσα από διάφορα θαυμαστά γεγονότα φθάνει στο σημείο να γίνει ένας δεύτερος
βασιλιάς, τιμώμενος από όλους. Κομβικό σημείο της εκεί πορείας του είναι η
ένταξή του στο υπηρετικό προσωπικό ενός άρχοντα της Αιγύπτου. Κι εκεί δέχεται
τον «πειρασμό» στο πρόσωπο της γυναίκας του κυρίου του. Νέος αυτός, όμορφος και
με ψυχικά προσόντα γίνεται το αντικείμενο της ερωτικής διάθεσης της Αιγυπτίας
γυναίκας. Όμως μιλάμε για τον άνθρωπο του Θεού Ιωσήφ! Μεγαλωμένος με πίστη
μεγάλη και με ενάρετο βίο προβάλλει σθεναρή αντίσταση, λέγοντας ό,τι λένε
συνήθως μπροστά στις προκλήσεις της αμαρτίας όλοι οι άγιοι: «Πώς θα κάνω αυτό
που μου προτείνεις και να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου και Θεού μου;» Ο Ιωσήφ
ζει αδιάκοπα κάτω από το «φοβερόν όμμα» του Θεού του – οι λογισμοί του, τα
λόγια του και οι πράξεις του περνούν από την «κρισάρα» της πανταχού παρουσίας
του παντοκράτορος Κυρίου. Με καθαρή καρδιά έχει ενεργούσα τη χάρη του Θεού στην
καρδιά του – έστω και με έναν εξωτερικό θα έλεγε κανείς τρόπο, γιατί ακόμη δεν
είχε «σαρκωθεί» ο Υιός και Λόγος του Θεού. Προτιμά λοιπόν να «χάσει» το ευοίωνο
μέλλον που του ανοίγει η μοιχή γυναίκα, προκειμένου να διακρατήσει τη ζωντανή
παρουσία του Θεού του.
Ο άγιος υμνογράφος το περιγράφει με λιτό και συνάμα
μεγαλοπρεπή τρόπο: «Δευτέραν Εὔαν τήν Αἰγυπτίαν εὑρών ὁ δράκων, διά ρημάτων ἔσπευδε
κολακείας ὑποσκελίσαι τόν Ἰωσήφ˙ ἀλλ’ αυτός καταλιπών τόν χιτῶνα, ἔφυγε τήν ἁμαρτίαν
καί γυμνός οὐκ ἠσχύνετο, ὡς ὁ πρωτόπλαστος πρό τῆς παρακοῆς» (Βρήκε ο δράκος, ο
διάβολος δηλαδή, σαν δεύτερη Εύα την Αιγύπτια γυναίκα κι έσπευδε με λόγια
κολακευτικά να υποτάξει τον Ιωσήφ. Αυτός όμως αφήνοντας τον χιτώνα του ξέφυγε
από την αμαρτία. Κι ενώ ήταν γυμνός δεν ντρεπόταν, όπως (δεν ντρεπόταν λόγω της
χάρης του Θεού που ήταν ντυμένος) ο πρωτόπλαστος Αδάμ πριν την παρακοή του).
Αποφεύγει λοιπόν την αμαρτία ο Ιωσήφ, καθώς είναι
στραμμένος ολοκληρωτικά στον Θεό, κι ο
Θεός του προσφέρει ό,τι ανώτερο υφίσταται: τον ίδιο τον Εαυτό Του, τη χάρη Του,
τη δόξα Του! Ο πνευματικός νόμος στο απώγειό του! Αυτό δεν υποσχέθηκε ο Κύριος,
απαρχής της δημιουργίας, πολύ περισσότερο όταν σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος; «Τηρήστε
τις εντολές μου και θα σας φανερωθώ μέσα σας». «Τηρήστε τις εντολές μου και θα
γίνετε κατοικητήριο του Τριαδικού Θεού». Λοιπόν, η προέκταση είναι δεδομένη και
αποτελεί την πρόκληση πάντοτε του Θεού για όλους μας. Την ώρα που κι εμείς θα θελήσουμε με τη χάρη του Θεού να κρατήσουμε
καθαρή την καρδιά μας από πονηρούς λογισμούς, την ώρα που θα «δαγκώσουμε» τη
γλώσσα μας να μην απαντήσουμε σε υβριστικό απέναντί μας λόγο του όποιου
συνανθρώπου μας, την ώρα που θα ξεπεράσουμε την όποια κίνηση αδικίας απέναντι
στον πλησίον μας προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα δικά μας συμφέροντα, εκείνη
ακριβώς την ώρα ενεργοποιείται η χάρη του Θεού απέναντί μας – μας προσφέρει τη
δόξα Του και το στεφάνι Του. Ο Θεός μας περιμένει το «μηδαμινό» δικό μας για να
το πολλαπλασιάσει και να το κάνει «άπειρο». Έτσι δεν άγιασαν και όλοι οι άγιοί μας;
Το παράδειγμα όντως του αγίου Ιωσήφ του παγκάλου μας φέρνει μπροστά μας με καταπληκτική
αμεσότητα το πώς λειτουργεί η αγάπη του Θεού απέναντι στον άνθρωπο. Το «κλειδί»
της παρουσίας Του στην ύπαρξή μας βρίσκεται στα δικά μας χέρια!
