Σάββατο, 11 Ιουλίου 2020

ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑ ΣΤΟΝ ΟΣΙΟ ΠΑΪΣΙΟ



Τον όσιο Παΐσιο (που εορτάζει στις 12 Ιουλίου) επισκέπτονταν άνθρωποι όλων των κοινωνικών τάξεων που περίμεναν από αυτόν είτε απλώς την ευλογία του είτε τη διορατική απάντησή του σε κάποιο πιεστικό τους πρόβλημα. Υπήρχαν όμως κι εκείνοι που επιθυμούσαν να τον συναντήσουν από απλή περιέργεια ή γιατί νόμιζαν ότι θα δουν κάποιον «φακίρη» που κάνει παράδοξα και θαυμαστά πράγματα, ώστε να παρακινηθούν να πιστέψουν. Στην τελευταία περίπτωση ο άγιος απαντούσε ως εξής:
«Αν ο Θεός ήθελε να πιστέψουν οι άνθρωποι με τα θαύματα, τότε αυτό θα ήταν πολύ εύκολο, γιατί με μια υπερφυσική ενέργεια, ορατή απ’ όλον τον κόσμο, θα τους έκανε όλους να πιστέψουν. Όμως ο Θεός θέλει να πιστεύει ο κόσμος και να Τον αγαπά για την υπερβολική Του καλωσύνη. Το υπερφυσικό γεγονός, το θαύμα, ο Θεός ποτέ δεν το κάνει, για να επιδείξει τη δύναμή Του και να κερδίσει έτσι οπαδούς κοντά Του. Τότε κάνει το θαύμα ο Θεός, όταν πρέπει να αναπληρώσει την ανθρώπινη αδυναμία. Αν π.χ. είμαστε στην έρημο κι είναι ανάγκη να σπάσουμε μία πέτρα, τότε κοιτάμε να βρούμε μία άλλη πέτρα με την οποία θα σπάσουμε αυτήν που θέλουμε. Αν όμως δεν υπάρχει, τότε θα παρακαλέσουμε τον Θεό κι Εκείνος θα κάνει το θαύμα Του. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε πως ό,τι γίνεται ανθρώπινα πρέπει να το κάνουμε με φυσικό τρόπο, εμείς, ταπεινά. Για ό,τι όμως δεν γίνεται «κατ’  άνθρωπον», τότε προσφεύγουμε στον Θεό. Άκουσε κι ένα άλλο παράδειγμα: Αν έχουμε μια ασθένεια και θέλουμε να θεραπευτούμε, πρέπει να πάμε σ’  έναν γιατρό. Κι αν εκείνος αδυνατεί και δεν μπορεί να μας γιατρέψει, τότε πρέπει να καταφύγουμε στον Θεό, για να κάνει το θαύμα Του» (Ιερομ. Χριστοδούλου, ο Γέρων Παῒσιος, σσ. 201-202).

Τι λέει λοιπόν ο άγιος; Το θαύμα δεν γίνεται από τον Θεό για να  «εξαναγκάσει» τους ανθρώπους να πιστέψουν. Αυτό θα ακύρωνε τον Θεό μας ως Θεό αγάπης που σέβεται την ανθρώπινη ελευθερία, έστω κι αν τούτο είναι κάτι που πολλοί ανεπίγνωστα επιθυμούν: «ας μου κάνει θαύμα ο Θεός κι εγώ θα πιστέψω». Δεν καταλαβαίνουν ότι η επιθυμία τους αυτή καθιστά τον Θεό «έρμαιο» της δικής τους θέλησης και «παιχνίδι»  στα χέρια τους – πρόκειται για τη στάση της απιστίας που διαπιστώνουμε στον ίδιο τον πονηρό διάβολο και τους σταυρωτές Του κάτω από τον Σταυρό: «Κατέβα από τον Σταυρό και θα πιστέψουμε ότι είσαι ο Υιός του Θεού»!
Το θαύμα το κάνει ο Θεός μέσα στο πλαίσιο της παντοδυναμίας Του, όταν πρώτον, υπάρχει η πίστη και η αγάπη σ’ Αυτόν. Η πίστη δηλαδή, έστω και λίγη, προηγείται και δεν έπεται του θαύματος. Κι αυτό γιατί, όπως επισημαίνει ο όσιος, η σχέση μας με τον Θεό είναι σχέση προσωπική, δηλαδή σχέση αγάπης – «Εγώ ειμι ο Ων» αποκάλυψε. Εκείνος που μας αγάπησε «έως τέλους» και μας πρόσφερε και την ίδια Του τη ζωή δείχνοντάς μας απόλυτη εμπιστοσύνη, ζητάει από εμάς αντίστοιχη στάση. Ας φανταστούμε το τι συμβαίνει μεταξύ δύο ερωτευμένων για παράδειγμα: η  εμπιστοσύνη μεταξύ τους θεωρείται το καθοριστικό στοιχείο της σχέσης τους. Κλονίζεται η πίστη μεταξύ τους; Χάνεται και η αγάπη, διαλύεται και η σχέση. Πολύ περισσότερο λοιπόν ισχύει τούτο στη σχέση μας με τον Θεό, όταν μάλιστα η αγάπη Εκείνου είναι απόλυτη και πάντοτε δεδομένη. Τι ζητάει Εκείνος; Όπως είπαμε, έστω και ένα minimum πίστης και αγάπης, δείγμα της ταπείνωσής μας. Τότε συγκινείται και μας ενισχύει, κάνοντας  και θαύμα. Διαφορετικά, ποτέ η επίμονη αμφισβήτηση του ανθρώπου δεν μπορεί να τεθεί ως βάση για την παρουσία του Θεού.
Και δεύτερον, όταν ο Θεός «έρχεται να αναπληρώσει την ανθρώπινη αδυναμία». Πράγματι, επανειλημμένως ο μεγάλος όσιος τόνιζε ότι ο άνθρωπος πρέπει να εξαντλήσει κάθε δική του δυνατότητα για να ζητήσει την επέμβαση του Θεού. Συνήθιζε μάλιστα να λέει ότι πίσω από τη «γρήγορη» καταφυγή στον Θεό για να κάνει θαύμα κρύβεται η τεμπελιά του ανθρώπου, ο οποίος αρνείται να αλλάξει την όποια βολή και τις συνήθειές του, περιπίπτοντας έτσι στον «εκπειρασμόν του Κυρίου». Κι απόδειξη της αλήθειας για τον όσιο της προτεραιότητας του ανθρωπίνως δυνατού είναι ότι αυτό περικλείει την ταπείνωση. Κι όπου ταπείνωση, εκεί υπάρχει κι ο (ταπεινός) Θεός.
Μήπως ο λόγος του αγίου Γέροντα πρέπει ιδιαιτέρως να εκτιμηθεί στην εποχή μας; Γιατί υπάρχουν αρκετοί αδελφοί που «διακωμωδούν» για παράδειγμα τα υγειονομικά μέτρα λόγω του κορονοϊού, επιλέγοντας την «τεμπελιά», κατά τον όσιο, της καταφυγής στη Θεία Πρόνοια και του θαύματος που θα κάνει ο Θεός για τους σώσει. Στην περίπτωση αυτή βεβαίως πρέπει να κατηγορηθεί και ο ίδιος ο Κύριος, γιατί τις περισσότερες  φορές επέλεγε το ταπεινό και το δύσκολο της ανθρώπινης ενέργειας κι όχι την καταφυγή στη θεία Του παντοδυναμία!  

ΜΗΝ ΑΠΟΡΗΣΟΥΜΕ...



Μην απορήσουμε π’ απόψε
μπορεί ν’ ακούσουμε βροντές
με αστραπές χιλιάδες τους μαύρους
ν’  αυλακώνουν ουρανούς.
Κι ούτε να πούμε το γιατί
που κι αύριο μπορεί
ο ήλιος μ’ αίμα να βαφτεί
κι η γη να ’χει με δάκρυα καεί.
Είναι που έκρινε ο Θεός πως
έπρεπε να σταυρωθεί και πάλι.
Συντετριμμένος ο Ιουστινιανός
ζητά συγγνώμη για κείνο το ίσως
 αλαζονικό «Νενίκηκά σε...»!

Πέμπτη, 9 Ιουλίου 2020

Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΓΚΡΑΤΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ «ΜΑΥΡΙΣΜΑ» ΤΩΝ ΔΑΙΜΟΝΩΝ



Μπορεί να μην είναι γνωστός στους πολλούς ο άγιος Παγκράτιος, όμως τυγχάνει αποστολικός Πατέρας, ισοστάσιος σχεδόν του αποστόλου Πέτρου κατά τον ιερό υμνογράφο του Θεοφάνη, αφού ο μέγας απόστολος τον χειραγώγησε στην πίστη του Χριστού και τον κατέστησε επίσκοπο, εξαποστέλλοντάς τον μάλιστα στη Δύση προκειμένου να φέρει το φως της αλήθειας σ’ αυτήν. Πρόκειται, κατά τον ποιητή, για δεύτερο ποτάμι, συνέχεια του πρώτου και μεγάλου, του αποστόλου Πέτρου, το οποίο «άρδευσε τις χερσωμένες καρδιές και αποξήρανε τα ποτάμια της ασέβειας» (ωδή δ΄).
Ο ευαγγελισμός των ανθρώπων βεβαίως αποτελεί στην πραγματικότητα έργο του ίδιου του Χριστού και του Πνεύματός Του που ενεργείται μέσω των αποστόλων και των αγίων Του. Ο ίδιος ο Κύριος δηλαδή έχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο για τη σωτηρία των ανθρώπων, οι δε απόστολοι και όλοι οι μετά από αυτούς απόστολοι συνιστούν όργανα Εκείνου που διακονούν το έργο Του. Κι αυτό είναι το μεγαλείο της χριστιανικής μας πίστεως: η σχέση μας με τον Θεό είναι άμεση και προσωπική με τον Ίδιο, ενώ οι απόστολοι και οι διάδοχοί τους επίσκοποι αποτελούν τα εχέγγυα της γνήσιας αυτής σχέσης μας προς Αυτόν, που σημαίνει ότι έχουμε κοινωνία με τον Χριστό και Θεό μας, όταν διατηρούμε κοινωνία με τους αποστόλους και τους διαδόχους τους.
Ο άγιος Θεοφάνης επιμένει στην παραπάνω αλήθεια, ότι δηλαδή ο άγιος άρδευσε τις χερσωμένες καρδιές και αποξήρανε τα ποτάμια της ασέβειας, και με την εξής όμορφη εικόνα:  «Ο βίος σου αστράπτοντας από τις θείες καλλονές, μαύρισε εντελώς (απημαύρωσε) τις ορμές όλων των δαιμόνων». Τι μας λέει ο υμνογράφος; Πρώτον, ότι ο άγιος Παγκράτιος ήταν θεοφώτιστος άνθρωπος. Η ζωή του πρωτίστως, και όχι μόνο τα λόγια του, άστραφτε από τη χάρη του Θεού, η οποία και μόνο ομορφαίνει τον άνθρωπο. Κι αυτό γιατί ο άγιος καθάρισε την καρδιά του από ό,τι  αμαρτωλό και έγινε «καταγώγιον» Χριστού, συνεπώς στο έργο του της κλήσεως των ανθρώπων σε μετάνοια ο Χριστός εργαζόταν μέσω αυτού.
Δεύτερον, ότι το έργο του αυτό δεν ήταν εύκολο. Ο Θεός επιτρέπει, για διαπαιδαγώγηση του ανθρώπου, τη δράση στον κόσμο των πονηρών πνευμάτων, τα οποία ορμούν για να κρατήσουν τους ανθρώπους μακριά από Εκείνον ώστε να μη σωθούν – ο διάβολος θέλει να έχει όλα τα πλάσματα του Θεού υποχείριά του και μέτοχα της δυστυχίας και της θλίψεώς του. Ο Θεός όμως μέσω των αγίων Του καλεί τους ανθρώπους σε μετάνοια και σχέση μαζί Του, αρκεί να υπάρχει η προϋπόθεση από αυτούς της καλής τους διάθεσης. Κι έχει δύναμη η κλήση μετανοίας, γιατί εκφράζεται από αυτούς που βιώνουν την πίστη, όταν μάλιστα η βίωση αυτή φτάνει στο απώγειό της με την προσφορά της ίδιας της ζωής του κήρυκα – σαν τον Κύριο που η Σταυρική Του θυσία πρωτίστως «κατήργησε τον το κράτος έχοντα του θανάτου, τουτέστι τον διάβολον». Οπότε το πιο ηχηρό κήρυγμα που κατατροπώνει τον διάβολο είναι ο μαρτυρικός θάνατος των αγίων.
Κι είναι σημαντική η επισήμανση του υμνογράφου. Δεν λέει ότι ο άγιος Παγκράτιος νίκησε απλώς τον διάβολο – όπως συμβαίνει σε άλλα σημεία της υμνογραφίας – αλλά σημειώνει τον «απημαύρωσε», τον έκανε εντελώς μαύρο, τον εξαφάνισε σε σημείο που να μην μπορεί κανείς ούτε και να τον δει. Κι αυτό γιατί; Διότι ήταν τέτοια η λάμψη της αγίας του ζωής και τόσο δυνατό το φως της διδαχής του ώστε δεν υπήρχε περίπτωση ούτε και σαν σκιά να ενεργήσουν οι πονηρές δυνάμεις. Ας μην προβούμε σε συγκρίσεις με τη δική μας εποχή: θα ήταν καταλυτικές ίσως εις βάρος μας. Διότι δεν ξέρουμε πόσο φως εκπέμπουμε και πόσο αμαυρώνουμε τον πονηρό! 

Τετάρτη, 8 Ιουλίου 2020

Η ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΚΑΙ Η ΔΟΞΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ



Η μεγαλωσύνη του αγίου μεγαλομάρτυρος Προκοπίου καταφαίνεται ευθύς ως έλθει κανείς σ’ επαφή με το συναξάρι του και ιδίως με την ακολουθία του. Δεν μιλάμε μόνο για τα βασανιστήρια που υπέστη από τη στιγμή που συνελήφθη λόγω της πίστεώς του στον Χριστό ούτε και για τη μεταστροφή στον Χριστό πολλών ειδωλολατρών, μεταξύ των οποίων και η ίδια η μητέρα του, λόγω των ρημάτων του και όσων συνέβησαν κατά τη διάρκεια του μαρτυρίου του. Κυρίως αναφερόμαστε στην κλήση που δέχτηκε από τον Κύριο μέσω του Σταυρού Του ώστε να γίνει χριστιανός. Και τούτο γιατί η κλήση του αυτή όχι μόνο θυμίζει κάτι από την κλήση του αποστόλου Παύλου, όταν ο ίδιος ο Κύριος επενέβη στη ζωή του και τον έκανε απόστολό Του – το κεντρικότερο στοιχείο της ζωής του οικουμενικού αποστόλου - αλλά θα έλεγε κανείς ότι σχεδόν παρακολουθεί την ίδια περίπτωση του Παύλου: και οι δύο κλήθηκαν από τον Κύριο την ώρα που καταδίωκαν χριστιανούς∙ και οι δύο ανταποκρίθηκαν και πρόσφεραν και τη ζωή τους για Εκείνον.  Γι’  αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι και στο συναξάρι του αγίου Προκοπίου, αλλά και στην εκκλησιαστική ακολουθία του πάμπολλες είναι οι φορές που ο υμνογράφος επανέρχεται στο θεμελιακό και αφετηριακό αυτό σημείο της ζωής του αγίου. «Θεόθεν» λοιπόν η κλήση του αγίου Προκοπίου, Νεανία πριν ονομαζομένου, κι αυτό γιατί ο Χριστός ως παντογνώστης και καρδιογνώστης γνώριζε την καλή του διάθεση και τη θετική ανταπόκρισή του στο δικό Του κάλεσμα.
Ο υμνογράφος βέβαια περιγράφοντας τα γεγονότα της ζωής του αγίου αναφέρεται και στα εξωτερικά συμβάντα αλλά και στην εσωτερική του ζωή. Κι αξίζει ακριβώς να προσεγγίσουμε λίγο περισσότερο δύο τροπάρια από την ωδή δ΄ του κανόνα του αγίου, γιατί μας αποκαλύπτουν την ανθρώπινη πλευρά του μεγαλομάρτυρα, με τα στοιχεία του φόβου που προφανώς βίωνε ενόψει του θανάτου του, αλλά και τη χαρισματική του δράση, η οποία ξεπερνούσε το επίπεδο των λόγων του και άγγιζε την όλη παρουσία του μέσα από τη φεγγοβολία κυρίως του προσώπου του.
«Ἐπιφαίνεται φρουρᾷ σοι ἐγκεκλεισμένῳ ὁ Λυτρωτής Προκόπιε, θάρσους ἐμπιπλῶν σε, φέγγει τε λαμπρύνων σε, καί κλῆσιν κατάλληλον σοῦ τῇ προκοπῇ παρεχόμενος» (Ο Λυτρωτής Χριστός, Προκόπιε, σου φανερώνεται όταν ήσουν κλεισμένος στη φυλακή, γεμίζοντάς σε από θάρρος και κάνοντάς σε λαμπρό από το φως Του και καλώντας σε με τρόπο που βοηθούσε στην προκοπή της ψυχής σου).
«Τό τῇ χάριτι τῇ θείᾳ λελαμπρυσμένον σοῦ κατιδόντες πρόσωπον, οἱ τῆς ἀπιστίας ζόφῳ καλυπτόμενοι, τό φέγγος τῆς πίστεως θείᾳ ἐπινεύσει κομίζονται» (Μόλις είδαν το πρόσωπό σου γεμάτο φως από τη θεία χάρη αυτοί που ήταν καλυμμένοι από το σκοτάδι της απιστίας, λαμβάνουν το φως της πίστεως με θεία ενέργεια).  
Τι επισημαίνει ο άγιος υμνογράφος; Στο πρώτο τροπάριο, όπως φαίνεται, δέχεται την εμφάνιση του Κυρίου, την ώρα που προφανώς άρχιζε μέσα του να «πειράζεται» από τον πειρασμό του φόβου. Κι είναι φυσικό και ανθρώπινο: σ’ έναν κόσμο πεσμένο στην αμαρτία και προσδιοριζόμενο συνεπώς από τον φόβο, ιδίως του θανάτου, (άλλωστε πίσω από κάθε φόβο ο φόβος του θανάτου υφίσταται), κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μάστιγα αυτή. Όταν ο ίδιος ο Κύριος φανερώνοντας την πραγματικότητα της ανθρώπινης φύσεώς Του δειλιάζει μπροστά στον Σταυρικό θάνατό Του, πόσο περισσότερο ισχύει τούτο για εμάς τους ανθρώπους;  Λοιπόν την κρίσιμη αυτήν ώρα όπου το σκότος του Άδου πάει να περισφίξει την καρδιά του αγίου, τού εμφανίζεται ο Κύριος. Και τι του κάνει; Τον απαλλάσσει από τον φόβο και τον γεμίζει από το φως της χάρης Του, προκειμένου να εισέλθει θριαμβευτικά στη Βασιλεία Του. Κι είναι τούτο μία από τις σπουδαιότερες αλήθειες της πίστεώς μας. Ο διαλυτικός για την ψυχή φόβος εξαφανίζεται μόνον όταν η χάρη του Θεού έλθει στο βάθος της. Χάρη Θεού και φόβος είναι αντιθετικές καταστάσεις, γι’ αυτό και μόλις ο άνθρωπος αισθανθεί να τον πλησιάζει το σημάδι αυτό της πειρασμικής παρουσίας η λύση είναι η στροφή προς τον Κύριο, ο Οποίος ανταποκρίνεται αμέσως στον δικό Του δούλο. «Φόβος οὐκ ἔστιν ἐν τῇ ἀγάπῃ - αποκαλύπτει ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος – ἀλλ’ ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τόν φόβον». Και τούτο γιατί «οὐκ ἔδωκεν ὁ Θεός ἡμῖν πνεῦμα δειλίας, ἀλλά δυνάμεως καί ἀγάπης καί σωφρονισμοῦ».
Στο δεύτερο τροπάριο ο υμνογράφος μάς καθοδηγεί σε άλλο επίπεδο της πνευματικής ζωής: όταν ο πιστός ζει την παρουσία του Χριστού, αλλοιωμένος από το φως της χάρης Του μεταγγίζει την ενέργεια της θείας αυτής παρουσίας και στους υπολοίπους ανθρώπους. Αρκεί βεβαίως να μην είναι αυτοί διαβρωμένοι πλήρως από την πονηρία. Διότι η διάβρωση αυτή διαστρεβλώνει σε τέτοιο σημείο την ψυχή του ανθρώπου, ώστε και η χάρη και το φως του Χριστού να εισπράττονται ως αύξηση του σκότους τους και περαιτέρω επανάσταση κατά του φιλανθρώπου Θεού μας. Όπως το λέει και ο απόστολος Παύλος: η παρουσία του χριστιανού για άλλους λειτουργεί ως οσμή ζωής, για άλλους ως οσμή θανάτου. Λοιπόν στην περίπτωση του αγίου μεγαλομάρτυρα η χάρη που εξέπεμπε το πρόσωπό του από την ενοίκηση σ’ αυτόν του Χριστού βρήκε καλό έδαφος: τη μητέρα του, τις συγκλητικές γυναίκες, πολλούς από τους στρατιώτες∙ και λειτούργησε σ’ αυτούς τόσο αποτελεσματικά, ώστε μεταστράφηκαν και μετανόησαν, πίστεψαν στον Χριστό, έδωσαν τη ζωή τους για χάρη Του. Και μας διδάσκει το γεγονός ότι και μόνον η ύπαρξη ενός γνήσιου πιστού, έστω και χωρίς τον λόγο του, αποτελεί ό,τι πιο άμεσο και καίριο για τις καρδιές των ανθρώπων ώστε να πιστέψουν και να σωθούν. Με άλλα λόγια ό,τι ζει ο πιστός, τη χάρη δηλαδή του Θεού, την μεταγγίζει και στους άλλους σε μία μόνη στιγμή. Η ευθύνη μας για τον κόσμο, εδώ αναδεικνύεται στο ανώτερο δυνατό.

Τρίτη, 7 Ιουλίου 2020

ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ ΝΕΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ "ΩΣ ΕΛΑΦΟΣ ΔΙΨΩΣΑ"


 
Κυκλοφόρησε ήδη το νέο βιβλίο των εκδόσεων "ἀκολουθεῖν" "Ὡς ἔλαφος διψῶσα", με υπότιτλο: Ἀσκητικές ἱστορίες.. παντός καιροῦ.
Παραθέτουμε τον Πρόλογο και τα Περιεχόμενα του βιβλίου.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Μία εἰκόνα παρμένη ἀπό τήν Ἁγία Γραφή δίνει τό στίγμα, νομίζουμε, τῶν κειμένων τοῦ ἀνά χεῖρας βιβλίου. Μία εἰκόνα πολύ εἰδυλλιακή, τῆς φύσης εἰκόνα, πού ἀναφέρεται στό ἐντυπωσιακό ἐλάφι, τό ὁποῖο ψάχνει ἐναγωνίως νά βρεῖ τήν πηγή τοῦ νεροῦ πού θά ξεδιψάσει τό καῦμα πού συχνά νιώθει. Γιατί τό ἐλάφι τρώγοντας τήν τροφή του, τό χορτάρι καί τά μικρά κλαδιά, κάποιες φορές μπορεῖ νά φάει καί κάτι δηλητηριῶδες, τό ὁποῖο τοῦ δημιουργεῖ τήν αἴσθηση τοῦ καψίματος, ὁπότε καί ἡ ἀναζήτηση τοῦ δροσεροῦ νεροῦ καθίσταται γι’ αὐτό παραπάνω ἀπό ἀναγκαία. 
Οἱ πρωταγωνιστές τῶν ἱστοριῶν, πραγματικοί ὡς ἐπί τό πλεῖστον, καθώς περιγράφονται εἴτε στό «Λειμωνάριον» τοῦ Ἰωάννου Μόσχου, μοναχοῦ τοῦ 6ου αἰ., εἴτε σέ βίους τῶν ἁγίων μας, ἔχουν αὐτό ἀκριβῶς τό χαρακτηριστικό: ἀναζητοῦν νά ξεδιψάσουν ἀπό τή μόνη πηγή πού πραγματικά ξεδιψάει τόν ἄνθρωπο καί πού εἶναι ὁ Κύριος Ἰησοῦ Χριστός. Εἶναι αὐτό πού ὁ Ἴδιος ὁ Κύριος ἐπανειλημμένως τόνισε καί βεβαίωσε, ὅτι δηλαδή «μᾶς δίνει τό ἀληθινό ζωντανό νερό, τό ὁποῖο ἄν τό πιεῖ ὁ ἄνθρωπος, ὄχι μόνο ξεδιψάει, ἀλλά γίνεται μέσα του πηγή πού ἀναβλύζει τήν αἰώνια ζωή». Λοιπόν, «ὁ διψῶν ἐρχέσθω πρός με καί πινέτω». Καί γίνεται τόσο πιό ἔντονη αὐτή ἡ ἀναζήτηση τοῦ νεροῦ τοῦ Χριστοῦ, ὅσο διαπιστώνει κανείς ὅτι στή ζωή αὐτή ὄχι μόνο δέν ὑπάρχει κάτι πού πράγματι, ἀληθινά καί βαθιά, νά γεμίσει τό κενό τῆς καρδιᾶς, ἀλλά ἐπιτείνεται αὐτό ἀπό τά δηλητηριώδη τσιμπήματα τῆς ἁμαρτίας.
Νομίζουμε ὅτι στά «ἐλάφια» αὐτά τῆς ἐρήμου, ἀλλά καί τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, μποροῦμε νά βροῦμε τόν τρόπο καί τόν δικό μας – νά ἀναζητοῦμε πάντοτε τόν Χριστό καί τήν αἴσθηση τῆς παρουσίας Του στήν ὕπαρξή μας, κάτι βεβαίως πού αὐτονοήτως προϋποθέτει τήν ἔνταξη στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας. Κι ἴσως ἡ μεγαλύτερη σημασία τοῦ βιβλίου αὐτοῦ ἔγκειται στό ὅτι μπορεῖ νά μᾶς παρακινήσει νά ἐγκύψουμε στά πατερικά μας κείμενα, στούς βίους τῶν ἁγίων μας, σ’ αὐτά πού ἀποτελοῦν τόν θησαυρό τῆς πίστεώς μας, γιατί τότε θά σημαίνει ὅτι βρήκαμε καί μεῖς τήν ἴδια τήν πηγή κι ὄχι μόνο κάποια ρυάκια της…
Θά πρέπει νά σημειώσουμε ὅτι τό βιβλίο αὐτό συμπληρώνει δύο ἄλλα παρόμοιου χαρακτήρα πού ἔχουν προηγηθεῖ: τό «Σέ λευκό καί μαῦρο» (ἐκδ. Ἀρχονταρίκι), καί τό «δι’ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ» (ἐκδ. Ἀκολουθεῖν). Κατά κάποιο τρόπο δημιουργεῖται μία τριλογία, ἡ ὁποία εἴτε μπορεῖ νά σταματήσει ἐδῶ ἀκριβῶς εἴτε νά δώσει τό ἔναυσμα γιά περαιτέρω καταγραφές. Ὁ χρόνος θά δείξει…
π. Γ. Δ.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Πρόλογος
1. ΓΙΑ ΜΙΑ ΧΟΥΦΤΑ ΦΑΚΕΣ
2. Η ΑΣΒΕΣΤΗ ΚΑΝΔΗΛΑ ΚΑΙ ΤΟ ΛΙΟΝΤΑΡΙ
3. ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΣΗΚΩΘΩ
4. Η… ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΑΙΣΘΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΗΣ ΗΓΟΥΜΕΝΗΣ
5. Η… ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΕΠΕΜΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ
6. Η ΠΛΟΥΣΙΟΦΑΝΤΑΣΜΕΝΗ…
7. ΚΑΡΔΙΑΝ ΚΑΘΑΡΑΝ…
8. Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΑΣΠΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΒΒΑ ΑΓΙΟΔΟΥΛΟΥ
9. ΠΥΡΙΝΗ ΠΡΟΣΕΥΧΗ
10. ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΟΥ ΓΟΥΔΑ
11. ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΗΣ… ΑΠΟΤΡΟΠΑΙΑΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ
12. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΤΟΥ ΚΑΛΟΓΕΡΟΥ
13. ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ ΠΟΥ ΑΝΕΒΛΥΣΕ
14. ΧΟΡΟΣ ΔΑΙΜΟΝΙΚΟΣ
15. Ο ΦΟΝΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ… ΕΓΙΝΕ
16. ΑΠΑΝΩΤΑ… ΘΑΥΜΑΤΑ!
17. ΤΑ ΧΑΣΤΟΥΚΙΑ ΤΩΝ… ΚΟΡΑΚΩΝ
18. ΟΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΑΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
19. ΣΤΗΝ ΚΑΦΕΤΕΡΙΑ…
20. ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΥ
21. ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΛΑΓΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ
22. ΣΗΜΑΔΙΑ… ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΟΚΟΠΗΣ
23. Ο ΦΥΛΑΚΑΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ
24. Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΡΕΤΗ
25. Ο ΕΥΓΝΩΜΩΝ ΛΗΣΤΗΣ
26. Ο ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
 
Το βιβλίο μπορεί κανείς να το προμηθευτεί από όλα τα κεντρικά βιβλιοπωλεία. (Σελ. 320, τιμή 10 ευρώ).

Ο ΑΓΙΟΣ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ



῾Ὁ ἅγιος μεγαλομάρτυς Προκόπιος, πού τόν ἑορτάζουμε σήμερα 8 ᾽Ιουλίου, ἔζησε κι αὐτός τήν ἐποχή τοῦ αὐτοκράτορα, πού δίωξε τούς Χριστιανούς, σκληρότερα ἀπό ὅλους τούς προκατόχους του, τοῦ Διοκλητιανοῦ. Ὑπῆρξε γόνος χριστιανοῦ πατέρα, ἀλλά εἰδωλολάτρισσας μητέρας, καί ἀνέβηκε μετά τόν θάνατο τοῦ πατέρα του, σέ μεγάλο ἀξίωμα, γενόμενος δούκας τῆς πόλεως τῶν ᾽Αλεξανδρέων. Παίρνοντας κάποτε ἐντολή ἀπό τόν αὐτοκράτορα νά διώξει τούς χριστιανούς, στόν δρόμο, ἄκουσε βροντερή φωνή, καλώντας τον μέ τ᾽ ὄνομά του – Νεανίας λεγόταν – πού τόν προέτρεπε νά σταματήσει τό διωγμό, ἄν δέν θέλει νά καταστραφεῖ. Ζητώντας ὁ Νεανίας τότε νά δεῖ σαφέστερα ᾽Εκεῖνον πού τοῦ μιλοῦσε, εἶδε ἕναν κρυστάλλινο Σταυρό καί ἄκουσε φωνή μέσα ἀπό Αὐτόν, πού τοῦ ἔλεγε ῾ἐγώ εἶμαι ὁ ἐσταυρωμένος Υἱός τοῦ Θεοῦ᾽. Θυμίζει βεβαίως ἡ ἐπέμβαση  αὐτή τοῦ Χριστοῦ στόν ἅγιο τήν ἐπέμβαση τοῦ ῎Ιδιου στόν ἀπόστολο Παῦλο (Σαῦλο τότε), ὁ ὁποῖος καί αὐτός κλήθηκε στό ἀποστολικό ἀξίωμα, τήν ὥρα πού δίωκε τούς χριστιανούς, γι᾽ αὐτό καί οἱ ὕμνοι τῆς ᾽Εκκλησίας μας διαρκῶς συγκρίνουν τόν Προκόπιο μέ τόν μεγάλο ἀπόστολο τῶν ᾽Εθνῶν. Μεταστράφηκε ἀμέσως στήν πίστη τοῦ Χριστοῦ καί διέταξε ὅταν γύρισε στή Σκυθόπολη, νά φτιάξουν ἕναν Σταυρό, κατά τόν τρόπο πού Τόν εἶδε, συγκείμενο ἀπό χρυσάφι καί ἀσήμι. Μετά μία νίκη του κατά τῶν Σαρακηνῶν, ἐπειδή ἀρνήθηκε νά θυσιάσει εὐχαριστήρια στά εἴδωλα, ἡ ἴδια ἡ μητέρα του τόν κατήγγειλε στόν Διοκλητιανό, γεγονός πού ἀπετέλεσε τήν ἔναρξη τῶν μαρτυρίων καί τῶν βασάνων του. Σέ ὅλα τά μαρτύρια, σκληρά καί ὑπέρ ἄνθρωπον, ἔμεινε στέρεος στήν πίστη, γι᾽ αὐτό καί ὁ Κύριος, ἀφοῦ τοῦ ἔδωσε τό ὄνομα Προκόπιος, τόν θεράπευσε ἀπό ὅ,τι ὑφίστατο καί μάλιστα σέ κάποια ἀπό αὐτά, θαυμαστά πράγματι, ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ ἐνήργησε, ὥστε νά μεταστραφεῖ στόν Χριστό καί ἡ μητέρα του, ὅπως καί δώδεκα συγκλητικές γυναῖκες, οἱ ὁποῖες ὅλες, ὁμολογώντας Χριστόν, μαρτύρησαν στό ὄνομά Του. Τελικῶς ὁ ἅγιος, παρέδωσε τήν ἁγία του ψυχή στά χέρια τοῦ Δημιουργοῦ του, ὅταν διατάχθηκε ἕνας στρατιώτης μέ ξίφος νά τοῦ κόψει τόν αὐχένα᾽.

Τό ὄνομά του Προκόπιος, δοσμένο ἀπό τόν ἴδιο τόν Χριστό, δηλώνει καί τήν μετέπειτα πιά πορεία του ὡς χριστιανοῦ: διαρκῶς  πρόκοπτε κατά Χριστόν. Κι εἶναι αὐτό πού ἀπαρχῆς τονίζουν γι᾽ αὐτόν καί τά τροπάρια τῶν αἴνων τοῦ ὄρθρου τῆς ἑορτῆς: ῾προκόπτων ἐν Θεῷ, πάντας πρέσβευε, ἀθλοφόρε, προκόπτειν ἐν αὐτῷ, μαρτύρων κλέος, μέγιστε Προκόπιε᾽.Δηλαδή, προκόπτοντας κατά Θεόν, πρέσβευε, ἀθλοφόρε, πού εἶσαι ἡ δόξα τῶν μαρτύρων, μέγιστε Προκόπιε, νά προκόπτουμε ὅλοι ἐμεῖς, στή σχέση μας μέ Αὐτόν.

Ἡ ἔννοια τῆς προκοπῆς εἶναι πολυποίκιλη, ἀλλά στίς ἡμέρες μας κατανοεῖται μονομερῶς. Προκοπή, γιά τούς πολλούς σήμερα, σημαίνει ἀπόκτηση πτυχίων, κατοχή θέσεων, ἀπόκτηση χρημάτων, μεγάλο καί θαυμαστό ὄνομα. Ἡ προκοπή, δηλαδή, συναρτᾶται πάντοτε μέ γήϊνους στόχους καί ὁριζόντιες μόνον ἐπιδιώξεις. Κι αὐτό βεβαίως εἶναι σύμπτωμα πνευματικῆς παρακμῆς, ἀφοῦ φαίνεται ὅτι ὁ Θεός ἔχει διαγραφεῖ ἀπό τή ζωή τῶν πολλῶν, ἤ, στήν καλύτερη περίπτωση, μπορεῖ νά ὑπάρχει, ἀλλά στό περιθώριο τῆς ζωῆς.

Ὁ ἅγιος Προκόπιος λοιπόν ἔρχεται μέ δύναμη, λόγω πρωτίστως τῆς ζωῆς του, ἀλλά καί τοῦ ὀνόματός του, νά μᾶς ὑπενθυμίσει ὅτι γιά τούς Χριστιανούς τουλάχιστον, ἡ προκοπή, χωρίς νά ἀρνεῖται κανείς σ᾽ ἕναν βαθμό καί τήν ὁριζόντια διάστασή της, ἔχει πρωτίστως σημασία πνευματική, δηλαδή ἀναγωγῆς στόν Θεό. Ὅπως τό σημειώνει καί ὁ ὑμνογράφος: ῾προκόπτειν πάντας (ἡμᾶς), ἐν θεαρέστοις ὁδοῖς καί θείαις πράξεσιν εὐαρεστοῦντας αὐτῷ (τῷ Θεῷ)᾽, δηλαδή: νά προκόπτουμε  ὅλοι ἐμεῖς, μέ τό νά εὐαρεστοῦμε τόν Θεό, τηρώντας τό θέλημά Του καί κάνοντας θεϊκές πράξεις. Προκομμένος, μέ ἄλλα λόγια, θεωρεῖται γιά τήν πίστη μας ἐκεῖνος πού αὐξάνεται πάντοτε ἐν Θεῷ, ἔστω κι ἄν κατά κόσμον δέν ἔχει πετύχει καί πολλά πράγματα. Καί μᾶλλον τά πράγματα πορεύονται ἀντιστρόφως ἀνάλογα: στόν βαθμό πού φαίνεται κανείς κατά κόσμον ἴσως ἀποτυχημένος, χωρίς νά ἔχει σπουδαῖες θέσεις, μεγάλες ἀπολαβές, τρανταχτό ὄνομα, τόσο περισσότερο εἶναι ἴσως προχωρημένος κατά Θεόν, ἀρκεῖ βεβαίως ἡ κατά κόσμον αὐτή ῾ἀποτυχία᾽ νά εἶναι ἐνσυνείδητη, καρπός δηλαδή ἐπιλογῆς, κατά τό ῾λάθε βιώσας᾽, καί ὄχι ἀποτέλεσμα ἀδιαφορίας καί τεμπελιᾶς.

 Ὅτι ἡ ἐπιλογή αὐτή -  ἡ προτεραιότητα νά εἶναι ἡ ἐν Θεῷ προκοπή καί ὄχι ἡ κατά κόσμον – θεωρεῖται  καί ἡ κατεξοχήν ἔξυπνη καί ἐπιτυχημένη, εἶναι περιττό καί νά ποῦμε, ἀφοῦ ἡ ζωή μας στόν κόσμο αὐτό εἶναι φθαρτή καί περιορισμένη καί ἀκολουθεῖ ἡ ἀτελεύτητη αἰωνιότητα, μέσα στούς κόλπους τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ μας.


Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2020

Ο ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΙ Ο ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ



Ο άγιος Ανδρέας αρχιεπίσκοπος Κρήτης (δεύτερο ήμισυ 7ου αι.-740) διακρινόταν για τη μόρφωσή του αλλά και για το λογοτεχνικό του χάρισμα. Άφησε στην Εκκλησία πολλά δογματικά συγγράμματα και  ομιλίες, κυρίως όμως «αρμονικά μελωδήματα» (Θεοφάνης), τα οποία τον ενέταξαν στους σπουδαίους υμνογράφους της Εκκλησίας, «καθώς προκαλεί ευχαρίστηση στις καρδιές με την υμνολόγηση της Αγίας Τριάδος, των ταγμάτων των αγίων και της αχράντου Παρθένου». Το λαμπρότερο όμως πόνημά του με το οποίο κατανύσσει τις καρδιές των ορθοδόξων πιστών κάθε χρόνο οδηγώντας τους σε μετάνοια είναι ο Μέγας Κανόνας του, ο οποίος ψαλλόμενος την πέμπτη εβδομάδα των νηστειών της Αγίας Σαρακοστής, αποτελεί μία σύνοψη όλης της θείας οικονομίας, Παλαιάς και Καινής Διαθήκης. Κατά τον υμνογράφο του Θεοφάνη το έργο αυτό σφραγίζει τον άγιο, γι’ αυτό στο συναξάρι του (4 Ιουλίου) σημειώνει: «Πέθανε και βρήκε μεγάλο στεφάνι των κόπων του ο ποιμένας της Κρήτης, του οποίου έργο ήταν ο Μέγας Κανών».
Από το εκτενές αυτό έργο (250 περίπου τροπάρια), που θα ήταν καλό να αποτελεί εντρύφημα των χριστιανών συχνά πυκνά κατά τη διάρκεια του έτους, επιλέγουμε ένα τροπάριο (από την γ΄ ωδή σε νεοελληνική απόδοση), που νομίζουμε ότι έχει ξεχωριστή σημασία και για την εποχή μας, την τόσο αλλοπρόσαλλη και  παράδοξη, καθώς πορεύεται δυστυχώς εκεί που συναντά το «τίποτε» ως απουσία νοήματος ζωής. Και δικαιολογημένα: πορευόμαστε οι άνθρωποι κατά το θέλημά μας και όχι κατά το θέλημα του Θεού.
«Άκουσες, ψυχή μου, για τον Αβραάμ που εξαρχής εγκατέλειψε την πατρική του γη και έγινε μετανάστης. (Λοιπόν) να μιμηθείς τη διάθεση και την προαίρεσή του».
Τον Αβραάμ προβάλλει ο άγιος ως πρότυπο προκειμένου να τον μιμηθεί και στη δική του ζωή. Τον Αβραάμ που η Αγία Γραφή συχνά (με αποκορύφωμα τον απόστολο Παύλο στην προς Ρωμαίους επιστολή: πρβλ. 4, 11εξ.) τον θεωρεί ως το κατεξοχήν υπόδειγμα αληθινής πίστεως στον Θεό. Γιατί; Διότι όλη η ζωή του υπήρξε ένα «ναι» στο θέλημα του Θεού, ο Οποίος μιλώντας μυστικά στην καρδιά του τον καλούσε να κάνει πράγματα πέρα από κάθε λογική και φυσική αίσθηση.
Στον υπόψη ύμνο ο Αβραάμ προβάλλεται ως πρότυπο για το πρώτο μεγάλο γεγονός αλλαγής της ζωής του: τον ξεριζωμό του· να φύγει και να γίνει μετανάστης, όχι γιατί τον ανάγκασε κάποια ιδιαίτερη δυσκολία, αλλά γιατί τον σπρώχνει μία εσωτερική φωνή, την οποία  εμπιστεύεται ως Θεού φωνή και η οποία τελικώς δεν τον απογοητεύει. Πώς όμως ο άγιος Ανδρέας καλεί την ψυχή του (αλλά και τη δική μας) ώστε να γίνουμε «μετανάστες» μιμούμενοι τον Αβραάμ; Τι σημαίνει να μεταναστεύει κανείς, προφανώς για να μπορεί να παραμένει χριστιανός;
Η απάντηση είναι απλή αλλά και δύσκολη. Απλή, γιατί ο χριστιανός, εν αντιθέσει όπως είπαμε προς ό,τι συμβαίνει στην κοινωνία που ζει, καλείται ανά πάσα στιγμή στη ζωή του να φεύγει από το δικό του θέλημα, το εγωιστικό και αμαρτωλό και θεμελιωμένο στα ψεκτά πάθη του, προκειμένου να βρίσκεται στο θέλημα του Θεού, πάνω στις εντολές του Χριστού,  σε κοινωνία δηλαδή με τον Ίδιο που είναι «η Οδός»!
Δύσκολη, γιατί η προσκόλληση του ανθρώπου στα πάθη και στον εγωισμό του – ακόμη και για τον βαπτισμένο πιστό που έχει λάβει τη δύναμη και τη χάρη απεμπλοκής από τα πάθη – είναι συχνά τόσο μεγάλη, ώστε πρέπει όντως να καταβάλει σκληρή προσπάθεια για να στραφεί προς τον Θεό και να ξεκινήσει τη σωτήρια και απαραίτητη «μετανάστευση». Κι εδώ έγκειται βεβαίως η πνευματική άσκηση και ο αγώνας κάθε χριστιανού, γεγονός που τον διαφοροποιεί ποιοτικά από κάθε άλλον συνάνθρωπό του.