ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΑΙΝΗΣΙΜΟΥ: ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΔΕΣΠΟΙΝΗΣ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΘΕΟΜΗΤΟΡΟΣ, ΤΗΣ ΖΩΗΦΟΡΟΥ ΠΗΓΗΣ. ΕΤΙ ΔΕ ΚΑΙ ΜΝΕΙΑΝ ΠΟΙΟΥΜΕΘΑ ΤΩΝ ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΤΕΛΕΣΘΕΝΤΩΝ ΥΠΕΡΦΥΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑ ΤΗΣ ΘΕΟΜΗΤΟΡΟΣ

῾Ο ναός αυτός (στο Μπαλουκλί της Κωνσταντινούπολης) καταρχάς συστήθηκε από τον βασιλιά Λέοντα τον μεγάλο, ο οποίος έχει ονομαστεί και Μακέλλης. Ήταν καλός και επιεικέστατος άνθρωπος, λόγω της συγκαταβατικότητάς του, και πριν γίνει βασιλιάς, όταν ακόμη ήταν ιδιώτης, ευρισκόμενος κάπου εκεί που είναι ο ναός, βρήκε έναν  τυφλό άνδρα που παρέπαιε και τον καθοδηγούσε. Όταν λοιπόν πλησίασαν στον τόπο, καταλαμβάνεται ο τυφλός από πολύ μεγάλη δίψα και παρακαλούσε τον Λέοντα να του δώσει νερό. Αυτός  πράγματι μπήκε σε μία πυκνή συστάδα δένδρων και αναζητούσε νερό. Ο τόπος τότε ήταν κατάφυτος από διάφορα δένδρα. Επειδή λοιπόν δεν εύρισκε το νερό εκεί, επέστρεφε σκυθρωπός. Καθώς όμως γύριζε άκουσε από ψηλά φωνή να του λέει: ῾Λέων, δεν χρειάζεται να αγωνιάς. Το νερό είναι κοντά᾽. Γύρισε λοιπόν πάλι πίσω ο Λέων και αναζητούσε. Κι αφού έψαξε πολύ, πάλι άκουσε την ίδια φωνή: ῾Λέων βασιλιά, μπές βαθύτερα στο σκεπαστό μέρος των δένδρων κι αφού πάρεις το θολό νερό με τα χέρια σου, θεράπευσε τη δίψα του τυφλού. Χρίσε και τα τυφλά μάτια του και θα γνωρίσεις αμέσως ποια είμαι εγώ, που κατοικώ στον χώρο αυτό από παλιά᾽. Έκανε λοιπόν όπως του είπε η φωνή και αμέσως ο τυφλός απέκτησε το φως του. Κατά την πρόρρηση μάλιστα της Θεομήτορος, όταν έγινε ο Λέων βασιλιάς, έκτισε τον ναό της Πηγής, όπως φαίνεται σήμερα.

Άρχισαν δε να γίνονται πάμπολλα θαύματα στον Ναό αυτό, οπότε μετά από αρκετά χρόνια ο Ιουστινιανός, ο μέγιστος αυτοκράτωρ των Ρωμαίων, ο οποίος ταλαιπωρείτο από δυσουρία, βρήκε την ιατρεία του κι αυτός από εδώ, γι᾽αυτό εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του στη Μητέρα του Λόγου ανήγειρε μέγιστο ναό.  Ο ναός αυτός, επειδή έπαθε ρωγμές από διαφόρους σεισμούς, επιδιορθώθηκε από τον Βασίλειο τον Μακεδόνα και τον υιό του Λέοντα τον σοφό, επί της βασιλείας των οποίων η Πηγή ενήργησε πλείστα θαύματα. Θεραπεύτηκαν αποστήματα και δυσουρίες, μύρια πάθη καρκίνων, αιμόρροιες διάφορες βασιλισσών και άλλων γυναικών, διάφοροι πυρετοί και άλλες πληγές. Και στειρώσεις η Πηγή διέλυσε: Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος για παράδειγμα, που γεννήθηκε από τη βασίλισσα Ζωή, υπήρξε δώρημα της Πηγής αυτής. Και νεκρό ανέστησε η Πηγή: Ο άνθρωπος  ήταν από τη Θεσσαλία. Όταν κατέβαινε με πλοίο στην Πηγή, πέθανε καθ᾽οδόν. Πεθαίνοντας δε και πνέων τα λοίσθια παρήγγειλε στους ναύτες να τον οδηγήσουν προς τον Ναό της Πηγής, να χύσουν επάνω του τρεις κάδους από τον νερό που πήγαζε εκεί, και να τον θάψουν. Έγινε τούτο, οπότε ο νεκρός, όταν επιχύθηκε το νερό, σηκώθηκε πάνω υγιής.

Μετά από αρκετούς χρόνους, φάνηκε η Θεοτόκος και κράτησε τον μεγάλο αυτόν ναό που επρόκειτο να πέσει, έως ότου το πλήθος που είχε μαζευτεί να φύγει έξω. Το αγιασμένο αυτό νερό, όταν το ήπιανε, έδιωξε διαφόρους δαίμονες, ενώ απέλυσε και φυλακισμένους από τη φυλακή. Θεράπευσε και τη λιθίαση του βασιλιά Λέοντα του σοφού. Και τον πολύ μεγάλο πυρετό της γυναίκας του Θεοφανώς  τον έσβησε, τον δε αδελφόν του, τον πατριάρχη Στέφανο, τον απελευθέρωσε από διάθεση πυρετού που τον ταλαιπωρούσε. Έκανε καλά και την ακοή που μειωνόταν του πατριάρχη Ιεροσολύμων Ιωάννη. Θεραπεύει σφοδρότατο πυρετό και του πατρικίου Ταρασίου και της μητέρας του Μαγιστρίσσης. Και πρόσφερε την ίαση του υιού του Στυλιανού από δυσουρίαση. Λύτρωσε και κάποια γυναίκα Σχίζαινα από δυσεντερία. Ο δε βασιλιάς Ρωμανός ο Λεκαπηνός, και τη λύση και τη δέση της γαστέρας του θεραπεύει με το νερό, το ίδιο και η γυναίκα του. Στη Χαλδία, τον μοναχό Πέπερη και τον μαθητή του τους θεραπεύει η Θεομήτωρ με την επίκλησή της. Το ίδιο και τον μοναχό Ματθαίο και τον Μελέτιο, που διαβλήθηκαν προς τον βασιλιά. Πατρικίους δε και Πρωτοσπαθαρίους, και άλλους μύριους που θεραπεύτηκαν  ποιος θα διηγηθεί; Έτυχε θεραπείας και στο ισχύο ο επί του θυμιάματος Στέφανος.

Και ποια γλώσσα μπορεί να διηγηθεί όσα το αγιασμένο αυτό νερό ενέργησε και ακόμη ενεργεί; Τα θαύματα, που και εμείς στους χρόνους μας τα είδαμε, υπερβαίνουν τις σταγόνες της βροχής και το πλήθος των άστρων και των φύλλων. Φαγέδαινα και γάγγραινα και διατρήσεις και θανάσιμες πληγές άλλες και άνθρακες και λέπρα και ακρωτηριασμούς κατά τρόπο υπερφυή θεράπευσε. Κι ακόμη, έκανε καλά και όγκους γυναικών και, το σπουδαιότερο, θεράπευσε τα πάθη της ψυχής. Και πληγές των οφθαλμών και λευκώματα θεράπευσε επίσης, όπως και το νόσημα της  υδρωπικίασης του Βαράγγου Ιωάννη και τις μεγάλες πληγές του άλλου Βαράγγου έκανε καλά. Έδωσε την ίαση επίσης σε δερματολογικό πρόβλημα του ιερομονάχου Μάρκου, όπως και στη μεγάλη δύσπνοια επί δεκαπέντε έτη και στη λιθίαση του μοναχού Μακαρίου. Και άλλα πλείστα θαύματα, που ο λόγος πια είναι αδύνατο και να αριθμήσει, έγιναν, γίνονται και δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουν᾽.

Υμνογράφος της ακολουθίας για τη Ζωοδόχο Πηγή της Θεοτόκου, για τον Ναό της Παναγίας με το σπουδαίο αγίασμά της στο Μπαλουκλί στην Κωνσταντινοπούπολη,  είναι ο άγιος Νικηφόρος Κάλλιστος ο Ξανθόπουλος. Ο άγιος δεν βρίσκει λόγια προκειμένου να οριοθετήσει έστω και λίγο αυτό που γίνεται στο αγίασμα τούτο επί εκατονταετίες, την πλημμύρα των ιάσεων, τις ευεργεσίες, τα άπειρα θαύματα. Επιστρατεύει λοιπόν εικόνες από τον φυσικό κόσμο και από την Αγία Γραφή για να δώσει τις σωστές αναλογίες:  ο Ναός εκεί της Θεοτόκου είναι ένας νοητός ωκεανός, κάτι που υπερβαίνει τον ίδιο τον Νείλο ποταμό από πλευράς προσφοράς χάρης Θεού, είναι μία δεύτερη κολυμβήθρα Σιλωάμ, είναι μία δεύτερη πέτρα που πηγάζει το ιαματικό ύδωρ, μία συνέχεια του Ιορδάνη ποταμού, ένα άλλο μάννα που καλύπτει τις ανάγκες αυτού που ζητάει τη σωτηρία. Πρόκειται για θεϊκό ύδωρ, για αμβροσία και νέκταρ. Με τα ίδια λόγια του υμνογράφου: ῾Χαίροις η ζωηφόρος Πηγή...ωκεανέ νοητέ, τα Νειλώα ρείθρα υπερβαίνουσα, τη χύσει της χάριτος· Σιλωάμ άλλος δεύτερος, ύδωρ πηγάζων ως εκ πέτρας παράδοξον· Ιορδάνου τε δεξαμένη ενέργειαν, μάννα σωτηριώδες τε, εναργώς το γινόμενον, προς του ζητούντος την χρείαν᾽ . ῾Ύδωρ το θείον, την αμβροσίαν του νέκταρος᾽ (απόστιχα εσπερινού).

Και δεν πρόκειται βεβαίως μόνο για θαύματα που σχετίζονται με την ίαση των σωματικών ασθενειών των ανθρώπων. Το ιαματικό νερό της Θεοτόκου θεραπεύει και τα ψυχικά αρρωστήματα, τα πάθη των ανθρώπων, ώστε δι᾽αυτού ο άνθρωπος να βρίσκει τον Θεό και να γίνεται υγιής κατ᾽ άμφω, ψυχικά και σωματικά. Άλλωστε η προσφορά της χάρης του Θεού μέσω του ύδατος εκεί αποσκοπεί: στην αληθινή αποκατάσταση των ανθρώπων, δηλαδή στην ψυχική υγεία του. Διότι τι νόημα έχει η σωματική υγεία μόνο, αν δεν συνοδεύεται και με την ψυχική της διάσταση; Μόνη της η σωματική υγεία πολλές φορές αποβαίνει καταστρεπτική για τον άνθρωπο, διότι τον σπρώχνει στην αύξηση των αμαρτιών του. Η Ζωοδόχος Πηγή λοιπόν θεράπευε διττώς τον άνθρωπο  ῾ρέοντας με τρόπο άφθονο σε όλους που έχουν ανάγκη την υγεία των ψυχών και την υγεία του σώματος, με το νερό της χάρης᾽ (῾προρρέουσαν άπασιν αφθόνως τοις χρήζουσι, την ρώσιν των ψυχών και την υγείαν του σώματος, ύδατι της χάριτος᾽) (στιχηρό εσπερινού). ῾Πόσο μεγάλα είναι τα μεγαλεία σου, Πηγή, που προσφέρεις σε όλους! Διότι όχι μόνο έδιωξες μακριά τις δύσκολες αρρώστιες από αυτούς που προσέρχονται σε Εσένα με πόθο, αλλά και ξεπλένεις τα πάθη των ψυχών᾽ (῾Βαβαί των μεγαλείων, ων τοις πάσιν επιρέεις! Ου μόνον γαρ νοσήματα χαλεπά απήλασας, των προσιόντων μετά πόθου, αλλά και τα των ψυχών πάθη εκπλύνεις᾽) (Δοξαστικό εσπερινού). Γι᾽αυτό και επειδή ῾κάνει καλά τις ψυχές το νερό της Παρθένου, ας τρέξουμε στην Κόρη εμείς που ταλαιπωρούμαστε από τους ρύπους των παθών και ας τους ξεπλύνουμε᾽ (῾Ρώννυσι τας ψυχάς το ύδωρ της Παρθένου· οι των παθών εν ρύποις προσδράμωμεν τη Κόρη, και τούτους αποπλύνωμεν᾽) (αίνοι).

Αιτία βεβαίως για την πλημμύρα αυτής της χάρης του Θεού από το αγίασμα τούτο είναι, σε πρώτη φάση, κατά τον υμνογράφο, η ίδια η Παναγία μας. Αυτή λειτουργεί ως μάννα ουράνιο και Πηγή ένθεη του Παραδείσου, της οποίας η ροή  και η χάρη καλύπτει ολόκληρη τη γη. ῾Με πολύ προσφυή τρόπο σε ονομάζω, Δέσποινα, ουράνιο μάννα και ένθεη Πηγή του Παραδείσου. Διότι η ροή και η χάρη της Πηγής σου διέτρεξε και τα τέσσερα μέρη της γης, καλύπτοντάς τα κάθε φορά με τεράστια θαύματα᾽ (῾Μάννα σε ουράνιον και Παραδείσου, Παρθένε, την Πηγήν την ένθεον, ονομάζω Δέσποινα προσφυέστατα· της γαρ γης έδραμεν η ροή και χάρις της Πηγής σου τετραμέρειαν, αυτήν καλύπτουσα ξένοις τεραστίοις εκάστοτε᾽) (στιχηρό εσπερινού). Και με μία εξαίσια εικόνα ο άγιος υμνογράφος δίνει το στίγμα της θεραπευτικής δύναμης της Πηγής: ῾Εσείς που ζητάτε την υγεία, τρέξτε προς την Πηγή. Διότι η Παρθένος Κόρη βρίσκεται μέσα στο Νερό᾽ (῾Οι ρώσιν ζητούντες, προσδράμετε εν τη Πηγή· η γαρ Κόρη Παρθένος ενοικεί τω ύδατι᾽) (ωδή θ´).

Θα αδικούσε όμως ο άγιος υμνογράφος και το αγίασμα, κυρίως όμως την ίδια την Παναγία μας, αν θεωρούσε ότι η βασική αιτία της προσφοράς της χάρης ήταν η Παναγία. Μάλλον θα αλλοίωνε τη θεολογία της Εκκλησίας μας και θα διέστρεφε τη σχετική διδασκαλία της περί των τρόπων προσφοράς της σωτηρίας στους ανθρώπους. Για τον υμνογράφο μας λοιπόν η Παναγία μας γίνεται το όργανο του Κυρίου, προκειμένου Αυτός με την αγάπη Του να προσφέρει την ψυχική και σωματική ίαση στους ανθρώπους. Ο Χριστός δηλαδή είναι Εκείνος που ιάται τους ανθρώπους – χωρίς καμμία μάλιστα διάκριση, αφού ῾σε όλους τους πιστούς προσφέρει την ίαση, είτε είναι βασιλείς είτε απλοί πολίτες και φτωχοί, άρχοντες, πτωχοί, πλούσιοι᾽ (῾Όλοις νέμεις ίασιν πιστοίς, βασιλεύσι, δημόταις, και πένησιν, άρχουσι, πτωχοίς, πλουσίοις κοινώς᾽) (ωδή γ´) -  η δε Παναγία Μητέρα Του γίνεται το αγιασμένο όργανό Του, μέσα από τη συγκεκριμένη Πηγή. ῾Παράξενα και παράδοξα ο Δεσπότης των Ουρανών τέλεσε πάνω σου καταρχάς, Πανάμωμε. Διότι Εκείνος με φανερό τρόπο έσταξε, σαν βροχή, στη μήτρα σου, Θεόνυμφε, αναδεικνύοντάς σε Πηγή, που παρέχει κάθε αγαθό᾽ (῾Ξένα και παράδοξα των Ουρανών ο Δεσπότης επί σοι τετέλεκε καταρχάς, Πανάμωμε· και γαρ άνωθεν εμφανώς έσταξεν, υετός καθάπερ, εν τη μήτρα σου, Θεόνυμφε, Πηγήν δεικνύων σε, σύμπαν αγαθόν αναβλυστάνουσαν᾽ (στιχηρό εσπερινού). ῾Με εξαίσιους ύμνους, πιστοί, ας υμνήσουμε την επουράνια νεφέλη, η οποία έβρεξε την ουράνια σταγόνα στη γη αρρεύστως, δηλαδή τον ζωοδότη Χριστό᾽ (῾Ύμνοις εν εξαισίοις, πιστοί, την επουράνιον νεφέλην υμνήσωμεν, σταγόνα την ουρανίαν, τον ζωοδότην Χριστόν, επί γην αρρεύστως υετίζουσαν᾽) (απόστιχο εσπερινού). ῾Χαίρε, Μαρία, χαίρε. Διότι ο δημιουργός των όλων κατέβηκε σαφώς σαν σταγόνα πάνω σου, και σε ανέδειξε, Θεόνυμφε, αθάνατη Πηγή᾽ (῾Χαίρε, Μαρία, χαίρε. Ο γαρ των όλων ποιητής επί σοι ώσπερ σταγών κατέβη σαφώς, Πηγήν σε αθάνατον αναδείξας, Θεόνυμφε᾽) (ωδή α´).

Ο ΑΓΙΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ

῾Ο πανεύφημος απόστολος Μάρκος κήρυξε τον Χριστό σε όλη την Αίγυπτο και τη Λιβύη και τη Βαρβαρική και την Πεντάπολη, κατά τους χρόνους του Καίσαρα Τιβερίου. Συνέγραψε δε  και το κατ᾽αυτόν άγιο Ευαγγέλιο, καθώς του το εξήγησε ο απόστολος Πέτρος. Όταν βρέθηκε στην Κυρήνη της Πενταπόλεως, έκανε πολλά θαύματα. Έπειτα πήγε στην κατά τον Φάρο Αλεξάνδρεια και από εκεί στην Πεντάπολη, θαυματουργώντας παντού και κατακοσμώντας τις Εκκλησίες του Χριστού με χειροτονίες επισκόπων και λοιπών κληρικών.

Ύστερα δε αφού ήλθε και πάλι στην Αλεξάνδρεια και βρήκε κάποιους από τους αδελφούς στα παράλια του Βουκόλου, έμεινε μαζί τους, ευαγγελιζόμενος και κηρύττοντας τον λόγο του Θεού. Εκεί επιτέθηκαν σ᾽αυτόν οι προσκυνητές των ειδώλων, γιατί δεν άντεχαν να βλέπουν την πίστη του Χριστού να αυξάνεται, κι αφού τον έδεσαν με σχοινιά,  τον έσερναν. Οι σάρκες του έπεφταν πάνω στις πέτρες και ξεσκίζονταν, ενώ το αίμα του κατακοκκίνησε τη γη. Όταν τον έβαλαν στη φυλακή, του φανερώθηκε ο Κύριος, προαναγγέλλοντάς του τη δόξα που επρόκειτο να διαδεχθεί το μαρτύριό του. Μετά από μία ημέρα τον έδεσαν πάλι και τον έσυραν στις πλατείες. Και καθώς σπαράττονταν και κομματιαζόταν στις πέτρες, παρέθεσε το πνεύμα του στον Θεό.

Κατά την εμφάνισή του ήταν περίπου έτσι: δεν ήταν ούτε τεραστίων διαστάσεων ούτε όμως μικρόσωμος και μαζεμένος. Ήταν ευπρεπής και καλοσχηματισμένος, έχοντας λίγα άσπρα μαλλιά και γένια, γιατί ήταν μεσήλικας. Είχε λίγο μακριά μύτη και δεν φαινόταν η ιουδαϊκή κατατομή του προσώπου του. Τα φρύδια ήταν μαζεμένα, ενώ τα γένια ήταν βαθιά. Η κεφαλή στεκόταν ψηλά και η κράση της χροιάς του προσώπου ήταν άριστη. Επί πλέον απέπνεε μεγάλη συμπάθεια και ήταν καλοσυνάτος προς όλους που τον πλησίαζαν, σαν να αντιφέγγιζαν με τις χάρες του σώματος οι αρετές της ψυχής. Τελείται δε η σύναξή του στο πάνσεπτο Αποστολείο του, που βρίσκεται κοντά στον Ταύρο᾽.

Τρία είναι τα βασικά σημεία της ακολουθίας του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστή Μάρκου, η οποία μάλλον αποτελεί ποίημα του αγίου υμνογράφου Θεοφάνους: η σχέση του με τους αποστόλους Πέτρο και Παύλο, η συγγραφή του ευαγγελίου του, η δράση του στην περιοχή της Αλεξάνδρειας με το επακολουθήσαν αυτήν μαρτύριο. Ήδη απαρχής τονίζει ότι ῾έγινε συνοδοιπόρος του αποστόλου Παύλου και διήλθε μαζί του όλη τη Μακεδονία, όμως στη Ρώμη αναδείχτηκε ο γλυκός ερμηνευτής του κηρύγματος του Πέτρου, ενώ στην Αίγυπτο που κατεξοχήν κήρυξε έδωσε τη ζωή του με μαρτυρικό τρόπο᾽ (῾Συνοδοιπόρος εγένου του σκεύους της εκλογής και συν αυτώ διήλθες όλην Μακεδονίαν· εν Ρώμη δε φοιτήσας, του Πέτρου ηδύς ερμηνεύς αναδέδειξαι· και ανεπαύσω αθλήσας θεοπρεπώς εν Αιγύπτω, Μάρκε πάνσοφε᾽) (στιχηρό εσπερινού).

Η σχέση του βεβαίως με τους αποστόλους Παύλο και Πέτρο δεν είναι ισομερής. Ο υμνογράφος ενώ κάνει μνεία της ακολουθίας του αποστόλου Παύλου από τον άγιο Μάρκο στο παραπάνω τροπάριο, δεν αναφέρει πουθενά αλλού κάτι από τη σχέση τους, και τούτο διότι ως γνωστόν ο απόστολος Παύλος δεν θέλησε να συνεχίσει να έχει ως συνεργάτη του τον νεαρό τότε Ιωάννη Μάρκο, ανεψιό του μάλιστα, λόγω προφανώς της αδυναμίας αυτού να παρακολουθήσει τον πυρετώδη ρυθμό της ιεραποστολικής δράσεως του ίδιου. Αντιθέτως, επανειλημμένως ο άγιος Θεοφάνης αναφέρεται στην ιδιαίτερη σχέση που ανέπτυξε ο απόστολος Πέτρος με τον Μάρκο, θεωρώντας τον πρωτόθρονο απόστολο ως κατεξοχήν δάσκαλο εκείνου, τόσο που το άγιο ευαγγέλιο του Μάρκου να είναι μία καταγραφή τελικώς της διδασκαλίας του Πέτρου. Από τα ένδεκα περίπου τροπάρια που περιγράφουν τη σχέση μαθητείας του Μάρκου με τον Πέτρο εντελώς δειγματοληπτικά σημειώνουμε τα παρακάτω:  ῾Μαθήτευσες στον σοφό Πέτρο και πλούτισες από την υιική σχέση σου μαζί του, Μάρκε πανσέβαστε, γι᾽αυτό και αναδείχτηκες μυσταγωγός των μυστηρίων του Χριστού᾽(῾Πέτρω τω σοφώ μαθητευθείς και την εκείνου πλουτήσας υιότητα, Μάρκε παναοίδιμε, μυσταγωγός εδείχθης μυστηρίων Χριστού᾽) (ωδή α´). ῾Ακολούθησες τον Πέτρο, σοφέ, και σαν μαθητής του διατύπωσες με σοφό τρόπο το ευαγγέλιο, μαζεύοντας το φως της θεολογίας  από αυτόν, απόστολε᾽(῾Τω Πέτρω επόμενος, σοφ´, σοφώς το ευαγγέλιον, ως μαθητής αυτού, διετύπωσας, θεολογίας το φως δρεψάμενος παρ᾽αυτού, απόστολε᾽) (ωδή γ´). ῾Χρημάτισες συ υιός του μεγάλου Πέτρου και καθώς φωτιζόσουν από τις διδαχές αυτού πάντοτε, λάμπρυνες τις ψυχές αυτών που σε πλησίαζαν με θερμό τρόπο, Μάρκε Κυρίου απόστολε᾽ (῾Συ του Πέτρου του μεγάλου υιός εχρημάτισας, και ταις τούτου διδαχαίς φωτιζόμενος πάντοτε, τας ψυχάς ελάμπρυνας των σοι θερμώς προσομιλούντων, Μάρκε, Κυρίου απόστολε᾽) (ωδή ε´).

Ο άγιος υμνογράφος σε πολλούς ύμνους του επίσης εξυμνεί τα σχετικά με το ευαγγέλιο που συνέγραψε ο απόστολος Μάρκος. Και βεβαίως, όπως είδαμε, θεωρεί ότι το ευαγγέλιο του Μάρκου συνιστά καταγραφή της διδασκαλίας του Πέτρου - ῾Ο Πέτρος ο κορυφαίος, ένδοξε, σε μυσταγώγησε σαφώς να συγγράψεις το ιερό ευαγγέλιο᾽(῾Ο Πέτρος σε ο κορυφαίος, ένδοξε, σαφώς εμυσταγώγησεν, Ευαγγέλιον συγγράψαι το σεπτόν᾽) (ωδή ς´) – όμως δεν παύει να σημειώνει ότι κύρια πηγή φωτισμού του ήταν τελικώς η ίδια η χάρη του αγίου Πνεύματος. ῾Από τον Θεό έλαβες τη χάρη του Πνεύματος...και κήρυξες το θείο Ευαγγέλιο᾽ (῾Εξ ύψους λαβών την χάριν την του Πνεύματος...το θείον κηρύξας ευαγγέλιον᾽) (Κοντάκιο). ῾Από τον οίκο του Κυρίου βγήκες σαν πηγή, απόστολε, και ποτίζεις πλούσια τις χέρσες καρδιές με τα ρεύματα του Πνεύματος᾽(῾Εκ του οίκου του Κυρίου πηγή εξελήλυθας και ποτίζεις τας χερσώδεις καρδίας τοις ρεύμασι δαψιλώς του Πνεύματος᾽) (ωδή ε´). Κι είναι ευνόητο ότι ο υμνογράφος αναφερόμενος στο θείο ευαγγέλιο του Μάρκου εννοεί όχι μόνο τη γραπτή του διάσταση αλλά και την προφορική. Ο άγιος Μάρκος δηλαδή και προ και μετά την καταγραφή του ευαγγελίου του υπήρξε μέγας κήρυκας του ευαγγελικού λόγου. Κι αυτό που κήρυσσε, αυτό και κατέγραψε, και χάριν αυτού, δηλαδή χάριν του αγαπημένου του Κυρίου, έδωσε και τη ζωή του. Όπως όλοι οι απόστολοι ο άγιος Μάρκος υπήρξε και μάρτυρας της πίστεως. Και τι κήρυσσε; Και τι συνέγραψε; Μα τι άλλο εκτός από τη σάρκωση του Υιού και Λόγου του Θεού, τα θεία Του πάθη, τη σεπτή Ανάστασή Του, την ανάβασή Του προς τον Πατέρα! ῾Έγινες συγγραφέας των θείων δογμάτων του Χριστού και καταφώτισες όλη τη γη, κηρύσσοντας τη σάρκωσή Του και τα θεία Πάθη, τη σεπτή Ανάσταση και την ανάβαση προς τον Πατέρα᾽(῾Δογμάτων των θείων συγγραφεύς του Χριστού γενόμενος, πάσαν την γην κατεφώτισας, αυτού την σάρκωσιν, και τα θεία πάθη, την σεπτήν ανάστασιν, και την προς τον Πατέρα ανάβασιν κηρύξας, πάνσοφε᾽) (στιχηρό αίνων).

Η δράση του αποστόλου Μάρκου κυρίως στην περιοχή της Αιγύπτου και της Αλεξανδρείας, δράση που κατέληξε στο μαρτύριο, εξηγεί επαρκώς το γεγονός ότι η Αίγυπτος πανηγυρίζει επί τη μνήμη του αγίου Μάρκου, τον οποίο θεωρεί ως πολιούχο της. ῾Ας υμνολογήσουμε άξια τον μέγα πολιούχο της Αιγύπτου᾽ (῾Της Αιγύπτου μέγαν πολιούχον αξίως υμνήσωμεν᾽) (στιχηρό εσπερινού).  Κατανοείται μάλιστα ως δώρο του Θεού σ᾽αυτήν: ῾Ο σεπτός απόστολος Μάρκος δωρήθηκε ως ιεράρχης στους Αιγυπτίους᾽ (῾Μάρκος ο σεπτός Απόστολος, τοις Αιγυπτίοις Ιεράρχης δεδώρηται᾽) (Θεοτοκίο ωδής θ´). Δεν διστάζει μάλιστα ο άγιος Θεοφάνης να κάνει και το συσχετισμό: ῾την Αίγυπτο που ήταν βυθισμένη πριν στο σκοτάδι της άγνοιας, Κύριε, την φώτισες όταν ως βρέφος γεννήθηκες από την Παρθένο θεομήτορα (και κατέφυγες λόγω του Ηρώδη σ᾽αυτήν). Τώρα έκανες μέρος του θριάμβου Σου τα ιερά της, με τις διδαχές του θεηγόρου Μάρκου, φιλάνθρωπε᾽ (῾Την Αίγυπτον, την πριν εν σκότει, Κύριε, Παρθένου Θεομήτορος κατελάμπρυνας ως βρέφος προελθών, ταύτης θριαμβεύσας τα σεβάσματα ταις διδαχαίς του θεηγόρου Μάρκου, φιλάνθρωπε᾽) (θεοτοκίο ωδής ς´). Το μαρτύριο του αγίου Μάρκου εννοείται, τέλος, ότι αποτελεί αποκορύφωση της δικής του δόξας. Η εν Χριστώ δόξα κατανοείται ως μετοχή της δόξας του Χριστού, δηλαδή ως μετοχή του Πάθους και του Μαρτυρίου Του. Συνεπώς τότε δοξάζεται ένας άγιος, όταν βρίσκεται στο μαρτύριο και δι᾽αυτού εισέρχεται θριαμβευτής στον Παράδεισο. Ακριβώς τούτο σημειώνει και ο συναξαριστής, όταν περιγράφει την εμφάνιση του Κυρίου στον Μάρκο ευρισκόμενο στη φυλακή, τούτο σημειώνει και ο υμνογράφος, ιδιαιτέρως στους στίχους του συναξαρίου: ῾Σύροντας στη γη τον Μάρκο οι δολοφόνοι, αγνοούσαν ότι τον έστελναν στους ουρανούς᾽(῾Σύροντες εις γην Μάρκον οι μιαιφόνοι, προς ουρανούς πέμποντες αυτόν ηγνόουν᾽).

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

῾Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν...᾽

῾Η πιό κατανυκτική περίοδος τῆς ᾽Εκκλησίας μας θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἡ Μεγάλη Σαρακοστή. Διότι κατ᾽ αὐτήν προκαλεῖται ὁ πιστός νά ἀπεμπλακεῖ ἀπό ὁτιδήποτε τόν δεσμεύει μέ τό ἁμαρτωλό φρόνημα καί νά ἀνοίξει τά φτερά του στόν χῶρο τῆς χάρης τοῦ Θεοῦ. Κι ἐπειδή ἡ χάρη τοῦ Θεοῦ ἤδη μᾶς ἔχει δοθεῖ στήν καρδιά μας διά τοῦ ἁγίου βαπτίσματος - ῾ἡ  βασιλεία τοῦ Θεοῦ ἐντός ὑμῶν ἐστιν᾽ κατά τόν Κύριο (Λουκ. 17, 21) - ἡ προσπάθεια τοῦ χριστιανοῦ, ἰδίως τήν περίοδο αὐτή, ἔγκειται στήν ἐν μετανοίᾳ στροφή μέσα στόν ἑαυτό του καί τήν εὕρεση ἐκεῖ τῆς ἤδη  ὑπάρχουσας χάρης. Ἡ εὕρεση αὐτή συνιστᾶ καί τή χαρά τοῦ πιστοῦ, ἡ ὁποία ταυτίζεται μέ τήν ἐν Χριστῷ βίωση τῆς ᾽Αναστάσεως. ῎Ετσι ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ δέν προβάλλεται ἀπό τήν ᾽Εκκλησία μας παρά ὡς γεγονός πού καλεῖ σέ προσωπική μετοχή καί πού ἔδαφος καρποφορίας του ἔχει τήν καρδιά τοῦ μετανοημένου ἀνθρώπου. Μέ ἄλλα λόγια ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ κατανοεῖται καί ὡς ἀνάσταση τοῦ ἀνθρώπου.

Γιά τήν διπλή αὐτή διάσταση τῆς ᾽Αναστάσεως - ᾽Ανάσταση Χριστοῦ καί ἀνάσταση ἀνθρώπου – θά κάνουμε λόγο στήν συνέχεια, ἀφορμώμενοι ἀπό ἕναν διάλογο ἑνός βεβαιωμένα ἀναστημένου ἀνθρώπου τῆς ἐποχῆς μας, τοῦ ἐσχάτως ἀνακηρυχθέντος ἁγίου Γέροντα Πορφυρίου, μέ τόν μακαριστό πιά καθηγητή τῆς Καρδιολογίας στό Πανεπιστήμιο ᾽Αθηνῶν Γεώργιο Παπαζάχο.

῾Γ. Π.: Μιά φορά πῆγα στόν Γέροντα μετά τήν ᾽Ανάσταση. Μόλις μέ εἶδε μοῦ εἶπε:

- ῎Ασε βρέ τό καρδιογράφημα σήμερα. Σήμερα εἶναι ᾽Ανάσταση. Κάθησε νά σοῦ πῶ. Ξέρεις τό τροπάριο πού λέει ῾θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν᾽;

- Τό ξέρω, Γέροντα.

- Πέστο.

῎Αρχισα νά τό λέω. ῞Οταν τελείωσα, μοῦ εἶπε:

- Τό κατάλαβες;

- Τό κατάλαβα.

Πετάγεται τότε ἀπό τό κρεβάτι του καί μοῦ λέει:

- Τίποτε δέν κατάλαβες. Τό εἶπες σάν βιαστικός ψάλτης. Τί μπορεῖ νά κατάλαβες ἀπ᾽ αὐτό; Ξέρεις τί σημαίνει ῾θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, ἅδου τήν καθαίρεσιν᾽; Σημαίνει ὅτι ἐκεῖ πού εἴμαστε καταδικασμένοι γιά τόν αἰώνιο θάνατο, ὁ Θεός μᾶς πῆρε καί μᾶς ἔβγαλε ἀπέναντι, στήν αἰώνια ζωή, γεφυρώνοντας ἔτσι ἕνα χάσμα αἰώνων. Αἰῶνες ὁλόκληρους ὁ κόσμος δέν μποροῦσε νά περάσει στήν σωτηρία.

Κατάλαβες λοιπόν τί ἔκανε ὁ Χριστός; Ποιός μποροῦσε νά νεκρώσει τόν θάνατο; Κανένας. Μόνο ὁ Χριστός μας. Καί τώρα ἑορτάζομεν ῾ἄλλης βιοτῆς τῆς αἰωνίου ἀπαρχήν᾽ καί ῾σκιρτῶντες ὑμνοῦμεν τόν αἴτιον᾽. Ξέρεις τί θά πεῖ ῾σκιρτῶντες᾽; Θά πεῖ χοροπηδώντας. ῎Εχεις δεῖ τά κατσικάκια ἔξω στά χωράφια, μαζί μέ τήν μητέρα τους, πού πηδᾶνε καί πίνουν λίγο γάλα ἀπό τήν μητέρα τους καί ξαναπηδᾶνε; Αὐτό εἶναι τό σκίρτημα. ᾽Εμεῖς οἱ χριστιανοί θά ἔπρεπε νά ψάλλουμε τό ῾Χριστός ᾽Ανέστη᾽ καί νά σκιρτοῦμε, νά χοροπηδοῦμε. ῾Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν᾽. Δέν ὑπάρχει χαρά μεγαλύτερη ἀπ᾽ αὐτή.

Μοῦ ἔδωσε καί μιά συμβουλή σχετικά μ᾽ αὐτό τό τροπάριο:

- ῞Οταν ἔχεις ἀθυμία, ὅταν εἶσαι στενοχωρημένος γιά ὁποιοδήποτε λόγο, κάθησε καί πές ἀργά αὐτό τό τροπάριο. Συγκέντρωσε τόν νοῦ σου σ᾽ αὐτά πού λέει τό τροπάριο. Κι ἅμα δέν ἀλλάξει ἀμέσως ἡ διάθεσή σου, ἔλα νά μοῦ τό πεῖς.

Καί πράγματι τό ἔχω δοκιμάσει, κύριε ᾽Ιωαννίδη. Σκέφτομαι τούς στίχους τοῦ τροπαρίου καί λέω στόν ἑαυτό μου: ῾Τί προβλήματα ἔχεις; ᾽Εδῶ ὁ Χριστός ἀνέστη. Δέν ὑπάρχουν προβλήματα᾽.

Κλ. ᾽Ιωαννίδης: Αὐτή τήν ἀναστάσιμη χαρά μᾶς μετέδιδε πάντοτε ὁ Γέρων.

Γ. Π.: Καί φεύγαμε γεμᾶτοι᾽.

(᾽Από τό βιβλίο τοῦ Κλ. ᾽Ιωαννίδη: ῾Σύγχρονοι ἅγιοι Γέροντες, σελ. 80-81).

1. Πάσχα: ἡ μεγαλύτερη ἑορτή τῆς ᾽Ορθόδοξης ᾽Εκκλησίας.

Πολύ συχνά ἀκούγεται ὅτι τά Χριστούγεννα εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἑορτή τῆς ᾽Εκκλησίας. ῾Μητρόπολιν τῶν ἑορτῶν᾽ ἄλλωστε τήν χαρακτηρίζουν οἱ Πατέρες καί Διδάσκαλοί της. Κι ὥς ἕνα βαθμό τοῦτο εἶναι σωστό. ῾Η Γέννηση τοῦ Χριστοῦ ἀποτελεῖ τό θεμέλιο τῆς πίστεώς μας: μέ τήν ἐνανθρώπησή Του σωθήκαμε καί ἑνωθήκαμε μέ τόν Θεό. ῞Ομως, μεγαλύτερη ἑορτή κι ἀπό τά Χριστούγεννα θεωρεῖται ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Κυρίου, γιατί μέ αὐτήν ἀποκτᾶ νόημα καί ἡ Γέννηση καί γίνεται πράξη ὁ σκοπός τοῦ ἐρχομοῦ Του στήν γῆ: ἡ νίκη κατά τοῦ θανάτου καί ἡ εὕρεση τῆς ἀληθινῆς ζωῆς.

῾῎Αν ὁ Χριστός δέν ἔχει ἀναστηθεῖ - κατά τήν νεοελληνική ἀπόδοση τῶν λόγων τοῦ ἀποστόλου – τότε τό κήρυγμά μας εἶναι χωρίς νόημα, τό ἴδιο καί ἡ πίστη μας. Κι ἀκόμα παρουσιαζόμαστε ψευδομάρτυρες ἀπέναντι στόν Θεό, ἀφοῦ εἴπαμε γι᾽ αὐτόν ὅτι ἀνέστησε τόν Χριστό ἐνῶ δέν τόν ἀνέστησε, ἄν βέβαια δεχτεῖ κανείς πώς οἱ νεκροί δέν ἀνασταίνονται. Γιατί ἄν οἱ νεκροί δέν ἀνασταίνονται, τότε οὔτε ὁ Χριστός ἔχει ἀναστηθεῖ. Κι ἄν ὁ Χριστός δέν ἔχει ἀναστηθεῖ, ἡ πίστη σας εἶναι χωρίς περιεχόμενο. Ζεῖτε ἀκόμα μέσα στίς ἁμαρτίες σας᾽ (Α´ Κορ. 15, 14-17).

῎Ετσι ἡ Γέννηση παραπέμπει στό Πάσχα καί τό Πάσχα θεωρεῖται ὡς συνέχεια καί ἀποκορύφωμα τῆς Γέννησης. ῞Ολα στήν ζωή τοῦ Χριστοῦ ἄλλωστε παρουσιάζονται ἑνοποιημένα, ἐνῶ τό τέλος (ἡ ᾽Ανάσταση) ἀποκαλύπτει καί τή σημασία τῆς ἀρχῆς (τῆς Γέννησης). ῾Ο ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος ὡς ἑξῆς ἐπισημαίνει τήν παραπάνω ἀλήθεια στόν 45^ο λόγο του, πού εἶναι ἀφιερωμένος στό Πάσχα.

῾Πάσχα τοῦ Κυρίου, Πάσχα, καί πάλι θά πῶ Πάσχα, πρός τιμή τῆς ῾Αγίας Τριάδος. Αὐτή εἶναι ἡ γιορτή τῶν γιορτῶν καί τό πανηγύρι τῶν πανηγυριῶν, πού ξεπερνᾶ  τόσο πολύ ὅλες τίς ἄλλες, ὄχι μόνο τίς ἀνθρώπινες καί ἀπ᾽ τά κάτω προερχόμενες, ἀλλ᾽ ἀκόμη τίς γιορτές τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ καί αὐτές πού τελοῦνται πρός τιμήν Του, ὅσο ξεπερνᾶ ὁ ἥλιος τούς ἀστέρες᾽.

2. ῾Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν...᾽.

Περιεχόμενο ἀκριβῶς τῆς ἑορτῆς τῆς ᾽Αναστάσεως εἶναι ἡ κατάργηση τοῦ θανάτου. Τό ἀναστάσιμο τροπάριο πού μνημόνευε ὁ ἅγιος Πορφύριος, ἐπισημαίνει τήν πραγματικότητα: ῾Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, ῞Αδου τήν καθαίρεσιν...᾽. ῾Ο θάνατος εἰσῆλθε στήν ἀνθρωπότητα μέ τήν ἁμαρτία τοῦ ἀνθρώπου. ῾Διά τῆς ἁμαρτίας ὁ θάνατος᾽ (Ρωμ. 5, 12). Γιατί ἡ ἁμαρτία ὡς ἐπανάσταση κατά τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ ἀπομακρύνει ἀπό ᾽Εκεῖνον πού εἶναι ἡ πηγή τῆς ζωῆς. ῎Ετσι ὁ ἄνθρωπος βίωσε πρῶτα τόν θάνατο στό πνευματικό ἐπίπεδο - ἔχασε τή ζωντανή σχέση μέ τόν Θεό – καί ὕστερα καί στό σωματικό, λόγω τῆς στενῆς σχέσεως ψυχῆς καί σώματος. ῾Ο θάνατος λοιπόν ἦταν τό τίμημα γιά τόν ἄνθρωπο τῆς κακῆς χρήσεως τῆς ἐλευθερίας του. ᾽Ενῶ εἶχε δημιουργηθεῖ μέ τήν προοπτική τῆς ἀθανασίας, ἄν παρέμενε σέ ἁρμονική ἐν ὑπακοῇ σχέση μέ τόν Θεό Πατέρα, λόγω τῆς ἀνυπακοῆς του καί τῆς ὑποδούλωσής του στήν ἁμαρτία ἔφερε τόν θάνατο.

῾Ο Χριστός ἦλθε στόν κόσμο ἀκριβῶς ῾ἵνα ζωήν ἔχωσιν (οἱ ἄνθρωποι) καί περισσόν ἔχωσιν᾽ (᾽Ιωάν. 10,10). Δέν ἦλθε γιά νά φέρει στόν κόσμο μία νέα ἴσως καί βελτιωμένη φιλοσοφία - ἀπό φιλοσοφίες καί ὡραῖες διδασκαλίες εἶχε χορτάσει ὁ κόσμος. ῏Ηλθε καί σήκωσε τό φράγμα τῆς ἁμαρτίας, ἀπό τό ὁποῖο στέναζε ὁ ἄνθρωπος: ὁ Χριστός πάνω στόν Σταρό εἶναι ῾ὁ αἴρων τήν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου᾽, καί γι᾽ αὐτό κατήργησε καί τό ἀποτέλεσμα τῆς ἁμαρτίας, τόν θάνατο. Τόν πνευματικό θάνατο καταρχάς, ἀφοῦ συμφιλίωσε καί πάλι τόν ἄνθρωπο μέ τόν Θεό, καί βεβαίως καί τόν σωματικό ἔπειτα, ἀνασταίνοντας τόν ἑαυτό Του καί διά τοῦ ἑαυτοῦ Του καί ὅλους τούς πιστούς σέ Αὐτόν, τῆς ἐποχῆς Του καί κάθε ἐποχῆς. Τήν ἀλήθεια αὐτή τή βλέπουμε ἀνάγλυφα καί στήν ὀρθόδοξη εἰκόνα τῆς ᾽Αναστάσεως: ὁ Κύριος ῾πατάει᾽ τόν θάνατο, ἀνασταίνεται μέσα στό φῶς τῆς θεϊκῆς Του δόξας καί δυνάμεως καί ῾τραβάει᾽ ἀπό τόν ἅδη, τόν χῶρο τῶν νεκρῶν, τόν ᾽Αδάμ καί τήν Εὔα ὡς ἐκπροσώπους τῆς ἀνθρωπότητος.

῎Ετσι ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ, πού εἶναι ἡ νίκη τῆς ζωῆς κατά τοῦ θανάτου, ἀφενός ἀποτελεῖ τήν ἄλλη ὄψη τοῦ Σταυροῦ Του, ἀφετέρου συνιστᾶ καί τήν ἀνάσταση τοῦ ἀνθρώπου, γεγονός πού σημαίνει ὅτι ἤδη ὁ πνευματικός θάνατος ἀπό τή ζωή αὐτή ἔχει καταργηθεῖ. ῾Ο πιστός ἄνθρωπος ζεῖ ἀπό τώρα ἀναστημένος, δηλαδή συμφιλιωμένος μέ τόν Θεό, ἐνῶ προσδοκᾶ μέ χαρά καί τό ξεπέρασμα τοῦ σωματικοῦ θανάτου, πού θά γίνει πραγματικότητα μέ τόν ἐρχομό καί πάλι τοῦ Χριστοῦ στή Δευτέρα Του Παρουσία. ῾Προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν᾽ κατά τό σύμβολο τῆς πίστεως.

Ἡ ἐμπειρία τῶν ἁγίων κάθε ἐποχῆς ἐπιβεβαιώνει τά παραπάνω: νιώθουν ὅτι δέν ὑπάρχει πιά θάνατος. ῾Η παρουσία τοῦ ἀναστημένου Χριστοῦ συνέχει τήν ζωή τους καί γι᾽ αὐτό ἡ μόνιμη ἐπωδός  τους σέ κάθε λόγο τους εἶναι τό ῾Χριστός ᾽Ανέστη᾽! Γνωρίζουμε γιά παράδειγμα ὅτι ὁ χαιρετισμός τοῦ ἁγίου Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ ὅλο τόν χρόνο ἦταν τό ῾Χριστός ᾽Ανέστη, χαρά μου!᾽, ἐνῶ, γιά νά μνημονεύσουμε καί πάλι τόν Γέροντα Πορφύριο, ὅταν ρωτήθηκε ὁ ἴδιος ἀπό κάποιον γιατρό τί συμβαίνει μέ τόν θάνατο, ἀπάντησε μέ χαμόγελο: μά δέν ὑπάρχει θάνατος! Γιά τούς ἁγίους λοιπόν ὁ θάνατος ἔχει καταργηθεῖ ἐν Χριστῷ, ἐνῶ ὁ σωματικός θάνατος κατανοεῖται ὡς ἡ θύρα, ἀπό τήν ὁποία εἰσέρχεται κανείς στήν ἀτελεύτητη ζωή.

Τό ζητούμενο πιά μετά τήν ᾽Ανάσταση τοῦ Κυρίου καί τήν ὁλοκλήρωση τοῦ ἀπολυτρωτικοῦ Του ἔργου στόν κόσμο εἶναι ἡ πίστη τοῦ ἀνθρώπου σέ ᾽Εκεῖνον καί ἡ μετοχή καί ἡ κοινωνία στήν ζωή Του, πού ἐπιτυγχάνεται μέσα στήν ᾽Εκκλησία διά τῶν μυστηρίων, ἰδίως τῆς Θείας Εὐχαριστίας, καί τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν τοῦ Χριστοῦ. Διότι ναί μέν ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ προσφέρεται καί ὡς ἀνάσταση τοῦ ἀνθρώπου, ὅμως ἀπαιτεῖται καί ἡ δική του συγκατάθεση καί ἀποδοχή. ῎Αν ὁ ἄνθρωπος δέν ἀνταποκριθεῖ στήν κλήση τοῦ ἀναστημένου Χριστοῦ, ὁ θάνατος, πνευματικός καί σωματικός, θά συνεχίσει νά καταδυναστεύει τήν ζωή του.

3. Καινή ἐν Χριστῷ ζωή.

῾Η συμμετοχή τοῦ ἀνθρώπου στήν ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ σημαίνει, εἴπαμε, τήν κατάργηση ἀπό τή ζωή αὐτή τοῦ πνευματικοῦ θανάτου, τῆς ἀποκοπῆς ἀπό τόν Θεό. ῾Ο ἄνθρωπος ζεῖ ἀναστημένος, δηλαδή συμφιλιωμένος μέ τόν Θεό, μέ τόν συνάνθρωπό του, μέ τόν ἑαυτό του, μέ τή φύση ὅλη. Μέ ἄλλα λόγια ὁ ἐν Χριστῷ ἄνθρωπος ζεῖ μιά καινούργια ζωή, τήν ἐν Χριστῷ ζωή. ῾Εἴ τις ἐν Χριστῷ καινή κτίσις᾽, ἐπισημαίνει ὁ ἀπόστολος Παῦλος (Β´ Κορ. 5, 17). Πρόκειται γιά τήν πραγματικότητα πού σημειώνει καί πάλι τό παραπάνω ἀναστάσιμο τροπάριο: ῾...ἄλλη βιοτῆς, τῆς αἰωνίου, ἀπαρχήν (ἑορτάζομεν)᾽. Μέ τήν ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ δηλαδή γιορτάζουμε τό ξεκίνημα μίας ἄλλης ζωής, τῆς αἰώνιας, ἡ ὁποίας ὅμως ἔχει τίς ἀπαρχές της ἤδη στή ζωή αὐτή, στό βαθμό πού πιστεύει κανείς στόν Χριστό.

Περιεχόμενο τῆς ἀναστημένης νέας ζωῆς τοῦ χριστιανοῦ εἶναι ἡ ἀγάπη. Διότι ῾ὁ Θεός ἀγάπη ἐστί᾽ (Α´ ᾽Ιωάν. 4, 16) καί ὁ Χριστός τήν ἀγάπη φανέρωσε μέ ὅλη τήν πορεία τῆς ζωῆς Του. ῎Ετσι ὁ χριστιανός ὅσο ἀγαπᾶ, τόν Θεό καί τόν συνάνθρωπό του, τόσο καί γεύεται τήν αἰώνια ζωή, ἐνῶ νιώθει νά ξεπερνᾶ τόν θάνατο, τόν ὁποῖο σταλάζει μέσα του ὁ ἐγωϊσμός τῆς ἁμαρτίας.

Σχηματικά θά λέγαμε ὅτι ἡ νέα ἐν Χριστῷ ζωή τοῦ χριστιανοῦ ἔχει τά ἑξῆς χαρακτηριστικά: τήν  π ί σ τ η  στόν Χριστό, τήν  ἀ γ ά π η  πρός τόν συνάνθρωπο, τήν  ἐ λ π ί δ α  στόν ῾καί πάλιν ἐρχόμενον μετά δόξης᾽ Χριστό. ῾Νυνί δέ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τά τρία ταῦτα. Μείζων δέ τούτων ἡ ἀγάπη᾽ (Α´ Κορ. 13, 13).

4. ῾καί σκιρτῶντες τιμῶμεν τόν αἴτιον᾽.

Ἡ ἀγάπη, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τό περιεχόμενο τῆς νέας ἐν Χριστῷ ζωῆς πού ἔφερε ἡ ᾽Ανάσταση τοῦ Χριστοῦ, προκαλεῖ στόν πιστό κύματα χαρᾶς καί δοξολογίας πρός τόν Θεό. ῾Ο πιστός χαίρει καί δοξάζει τόν Θεό ἐν Χριστῷ, γιατί ὁ μεγαλύτερος καί ῾ἔσχατος ἐχθρός τοῦ ἀνθρώπου᾽ (Α´ Κορ. 15, 26), ὁ θάνατος, καταργήθηκε. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἡ χαρά τοῦ χριστιανοῦ δέν εἶναι κάτι τό παροδικό. Δέν πρόκειται δηλαδή γιά ἐφήμερες αἰσθησιακές χαρές πού συνήθως συνοδεύονται ἀπό θλίψη καί ἐσωτερικό κενό. ῾Η χαρά τοῦ χριστιανοῦ εἶναι βαθειά, μόνιμη καί ἀναφαίρετη. Διότι ἦλθε ὡς τό ἀποτέλεσμα τῆς ἐγκατοίκησης τοῦ Χριστοῦ στό βάθος τῆς καρδιᾶς του. ῾Καί τήν χαράν ὑμῶν οὐδείς αἴρει ἀφ᾽ ὑμῶν᾽ (᾽Ιωάν. 16, 22). ῾Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε᾽ (Φιλ. 4,4).

῎Ετσι ἡ ᾽Ανάσταση δέν ἀφήνει περιθώρια θλίψεως, μελαγχολίας καί ἀπογοητεύσεως – τά συμπτώματα τῆς ἁμαρτίας καί τοῦ θανάτου. ᾽Αντιθέτως κινητοποιεῖ πάντοτε τόν πιστό νά σηκώνεται ἀπό ὁποιαδήποτε πτώση καί θλίψη του καί νά βλέπει μέ αἰσιοδοξία τή ζωή. ῾῞Οταν ἔχεις ἀθυμία, ὅταν εἶσαι στενοχωρημένος γιά ὁποιοδήποτε λόγο, κάθησε καί πές ἀργά αὐτό τροπάριο...Κι ἅμα δέν ἀλλάξει ἀμέσως ἡ διάθεσή σου, ἔλα νά μοῦ τό πεῖς᾽.

Χωρίς ὑπερβολή ὁ ἐν Χριστῷ ἀναστημένος ἄνθρωπος κυριαρχεῖται ἀπό τά δύο αὐτά ῾παράδοξα᾽: ἀπό βαθειά προσήλωση καί ἀγάπη πρός τόν Χριστό καί ἀπό μεγάλη χαρά. ῾...καί σκιρτῶντες  τιμῶμεν τόν αἴτιον, τόν μόνον εὐλογητόν τῶν Πατέρων, Θεόν καί ὑπερένδοξον᾽. Γίνεται δηλαδή ἀπό τή ζωή αὐτή ὁ πιστός ἕνας μικρός Χριστός.

῾Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν, ῞Αδου τήν καθαίρεσιν, ἄλλης βιοτῆς τῆς αἰωνίου ἀπαρχήν, καί σκιρτῶντες τιμῶμεν τόν αἴτιον, τόν μόνον εὐλογητόν τῶν Πατέρων, Θεόν καί ὑπερένδοξον᾽.

(᾽Αναστάσιμο τροπάριο ἑβδόμης (ζ´) ὠδῆς τοῦ κανόνος τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα).

ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΕΣΠΕΡΑΣ (ΟΡΘΡΟΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ)

῾Τοῦτό ἐστι τό ὑπερευλογημένον Σάββατον, ἐν ᾧ Χριστός ἀφυπνώσας, ἀναστήσεται τριήμερος᾽

(Αυτό είναι το υπερευλογημένο Σάββατο, κατά το οποίο ο Χριστός αφού κοιμήθηκε τον ύπνο του θανάτου, θα αναστηθεί σε τρεις ημέρες)

         Ἡ σημερινή ἡμέρα εἶναι ἐντελῶς ξεχωριστή. ῎Οχι μόνον εἶναι Μεγάλη, ἀλλά καί ὑπερευλογημένη. Αἰτία γι᾽ αὐτό εἶναι τό γεγονός ὅτι ὁ Κύριος ᾽Ιησοῦς Χριστός, ἀφοῦ διῆλθε ἀπό τόν Σταυρό, πάνω στόν ὁποῖο πραγματοποιήθηκε κυρίως ἡ σωτηρία τοῦ ἀνθρωπίνου γένους μέ τήν κατάργηση τοῦ σώματος τῆς ἁμαρτίας, κατέπαυσε ἀπό τά ἔργα Του καί ἐτάφη ὡς κοινός θνητός, εἰσερχόμενος ἔτσι μέ τήν ψυχή Του στό βασίλειο τοῦ θανάτου. Ὁ Κύριος, ὅπως σημειώνει καί τό γνωστό τροπάριο, εἶναι ῾ἐν τάφῳ σωματικῶς, ἐν ῞Αδου δέ μετά ψυχῆς ὡς Θεός, ἐν Παραδείσῳ μετά ληστοῦ καί ἐν θρόνῳ μετά Πατρός καί Πνεύματος, πάντα πληρῶν ὡς παντοδύναμος᾽. Τά τροπάρια τοῦ Μ. Σαββάτου εἶναι καταπληκτικά στήν ἀπόδοση τῆς θεοσώμου ταφῆς τοῦ Κυρίου καί τῆς εἰς ῞Αδου καθόδου Του, χρησιμοποιώντας ἐκφράσεις ἄφθαστης ποιητικῆς σύλληψης. 

       Μέ ἐξαίσιο τρόπο καταγράφεται ἐν πρώτοις τό μυστήριο τῆς ἴδιας τῆς ταφῆς, πού προκαλεῖ τήν κατάπληξη ὄχι μόνον τῶν πιστῶν ἀνθρώπων, ἀλλά καί τῶν ἀγγελικῶν δυνάμεων. Κι αὐτό γιατί ἀντιμετωπίζεται τό μεγαλύτερο παράδοξο: νά κηδεύεται ἡ ἴδια ἡ ζωή. ῾Ἡ ζωή ἐν τάφῳ κατετέθης, Χριστέ, καί ἀγγέλων στρατιαί ἐξεπλήττοντο, συγκατάβασιν δοξάζουσαι τήν σήν᾽ (῾Χριστέ, που είσαι η ζωή κατατέθηκες στον τάφο, και οι στρατιές των αγγέλων εκπλήττονταν, δοξάζοντας τη συγκατάβασή Σου᾽). Ταυτόχρονα, διατρανώνεται ἡ πίστη τῆς ᾽Εκκλησίας γιά τό τί διαδραματίστηκε τήν ἡμέρα αὐτή ἀπό τή συνάντηση τοῦ Κυρίου μέ τόν ῞Αδη, τί ὑπέστη δηλαδή ὁ θάνατος ἀπό τή θεότητα τοῦ Χριστοῦ, ἑνωμένη μέ τήν ἀνθρώπινη ἁγία ψυχή Του: ῾Ὅτε κατῆλθες πρός τόν θάνατον, ἡ ζωή ἡ ἀθάνατος, τότε τόν ῞Αδην ἐνέκρωσας τῇ ἀστραπῇ τῆς θεότητος᾽ (῾Όταν κατέβηκες στον θάνατο, Συ που είσαι η αθάνατη ζωή, τότε νέκρωσες τον Άδη με την αστραπή της θεότητός Σου᾽).  ῾Τέτρωται ῞Αδης, ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος τόν τρωθέντα λόγχῃ τήν πλευράν, καί στένει πυρί θείῳ δαπανώμενος᾽ (῾Πληγώθηκε ο Άδης κατάστηθα, καθώς δέχτηκε Αυτόν που πληγώθηκε με τη λόγχη στην πλευρά, και στενάζει καθώς κατατρώγεται από τη θεία φωτιά᾽).  ῾Φρίττουσιν ῞Αδου οἱ πυλωροί, βλέποντες ἠμφιεσμένον στολήν ᾑμαγμένην τῆς ἐκδικήσεως᾽ (Φρίσσουν οι θυρωροί του Άδη, βλέποντάς Σε να φοράς τη ματωμένη στολή της εκδίκησης᾽).  ῾Ὁ ἐχθρός ῞Αδης ἐσκύλευται᾽ (῾Ο εχθρός Άδης απογυμνώθηκε᾽).

        Ἡ διάλυση αὐτή τοῦ βασιλείου τοῦ ῞Αδη, ὁ θάνατος τοῦ θανάτου σημαίνει κατά συνέπεια τήν ἐλευθερία καί τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τά θανατερά αὐτά δεσμά. ῾Ὑπνοῖ ἡ ζωή καί ῞Αδης τρέμει καί ᾽Αδάμ τῶν δεσμῶν ἀπολύεται᾽(῾Κοιμάται η ζωή και ο Άδης τρέμει και ο Αδάμ λύνεται από τα δεσμά του᾽). Ἡ ζωή εἶναι ἕτοιμη πιά νά βασιλεύσει καί πάλι, γιατί γι᾽ αὐτό ἀκριβῶς ἦλθε στόν κόσμο ὁ Δημιουργός.῾Δεῦτε ἴδωμεν τήν ζωήν ἡμῶν ἐν τάφῳ κειμένην, ἵνα τούς ἐν τάφοις κειμένους ζωοποιήσῃ᾽ (῾Ελάτε να δούμε Αυτόν που είναι η ζωή μας, να βρίσκεται στον τάφο, με σκοπό να δώσει ζωή σ᾽αυτούς που βρίσκονται στους τάφους᾽). Πῶς εἶναι τό λιοντάρι πού ᾽ναι μισοκοιμισμένο κι ἕτοιμο νά ξυπνήσει; ῎Ετσι καί ὁ Χριστός,  θανατώνοντας τόν ῞Αδη καί τό θάνατο, εἶναι ἕτοιμος νά ἀναστηθεῖ. ῾᾽Αναστήσεται τριήμερος᾽. ῾Δεῦτε σήμερον, τόν ἐξ ᾽Ιούδα ὑπνοῦντα θεώμενοι, προφητικῶς αὐτῷ ἐκβοήσωμεν. ᾽Αναπεσών κεκοίμησαι ὡς λέων. Τίς ἐγερεῖ σε, βασιλεῦ; ᾽Αλλ᾽ ἀνάστηθι αὐτεξουσίως, ὁ δούς σεαυτόν ὑπέρ ἡμῶν ἑκουσίως᾽ (῾Ελάτε σήμερα, βλέποντας να κοιμάται Αυτόν που προήλθε από τη γενιά του Ιούδα, να Του φωνάξουμε δυνατά με προφητικό τρόπο: Ξάπλωσες και κοιμήθηκες σαν λιοντάρι. Ποιος θα σε ξυπνήσει, βασιλιά; Αλλά αναστήσου με τη θέλησή Σου, Συ που έδωσες τον εαυτό Σου για χάρη μας με τη θέλησή Σου᾽).

        Ὁ Κύριος ὅμως καί στόν ῞Αδη ἀκόμη δέν ἔρχεται ἐκβιαστικά πρός τόν ὑπόδουλο ἄνθρωπο. Πράγματι, διαλύει τό βασίλειο τοῦ θανάτου, ἀλλά καλεῖ τίς ψυχές πού βρίσκονταν ἐκεῖ ν᾽ ἀνταποκριθοῦν στήν κλήση Του. Ὁ Κύριος κι ἐκεῖ ἀκόμη κηρύσσει τήν πίστη σ᾽ ᾽Εκεῖνον, ὥστε ἐλεύθερα οἱ ψυχές νά σωθοῦν, νά ἀναστηθοῦν μαζί Του. Μᾶς τό ἀποκαλύπτει ἰδίως ὁ ἀπ. Πέτρος, ὅταν μᾶς λέει ὅτι ὁ Κύριος ῾ἐκήρυξε καί τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι᾽, ὥστε νά μήν ὑπάρξει κανείς πού νά πεῖ ὅτι ἡ σωτηρία ἦρθε μονομερῶς στούς ἀνθρώπους, δηλαδή μόνον γιά τούς μετά Χριστόν. Εἴτε πρό Χριστοῦ εἴτε μετά Χριστόν οἱ πάντες κλήθηκαν καί καλοῦνται μέ προσωπική τους εὐθύνη νά σταθοῦνε μπροστά σ᾽ Εκεῖνον. ῎Ετσι, γιά νά ἐπανέλθουμε, τό Μ. Σάββατο μοιάζει μέ τή νηνεμία πού ἐπικρατεῖ πρίν ἀπό τήν καταιγίδα. Ὑπάρχει μιά φαινομενική ἠρεμία: ἡ ζωή εἶναι ἕτοιμη νά ξεσπάσει, τό φῶς νά ἀνατείλει. Ἡ νίκη εἶναι δεδομένη. ῾Απλῶς προσδοκοῦμε τήν ὥρα νά φανερωθεῖ. ῾Σήμερον ὁ ῞Αδης στένων βοᾶ. Κατεπόθη μου τό κράτος, ὁ ποιμήν ἐσταυρώθη, καί τόν ᾽Αδάμ ἀνέστησε. Ὧνπερ ἐβασίλευον ἐστέρημαι. Καί οὕς κατέπιον ἰσχύσας, πάντας ἐξήμεσα. ᾽Εκένωσε τούς τάφους ὁ σταυρωθείς. Οὐκ ἰσχύει τοῦ θανάτου τό κράτος᾽ (῾Σήμερα ο Άδης φωνάζει στενάζοντας: Εξαφανίστηκε η δύναμή μου, ο ποιμένας σταυρώθηκε και ανάστησε τον Αδάμ. Στερήθηκα αυτούς στους οποίους κυριαρχούσα. Και όσους κατάπια ως ισχυρός, όλους αυτούς τους ξέρασα. Άδειασε τους τάφους Αυτός που σταυρώθηκε. Δεν έχει πια  δύναμη το κράτος του θανάτου᾽). Ἡ γνωστή εἰκόνα τῆς ὀρθόδοξης ᾽Εκκλησίας μας, τῆς εἰς ῞Αδου καθόδου τοῦ Κυρίου, φανερώνει μέ αἰσθητό τρόπο τήν πραγματικότητα αὐτή: ὁ Κύριος διαλύει τό βασίλειο τοῦ θανάτου καί ἀνασταίνεται, ἀνασταίνοντας ταυτόχρονα καί τούς ἀνθρώπους, τύποι τῶν ὁποίων εἶναι ὁ ᾽Αδάμ καί ἡ Εὔα. 

         Ἡ ᾽Εκκλησία μας αὐτήν τήν ἀνατολή τοῦ φωτός τῆς  ᾽Αναστάσεως πού μαρτυρεῖ ἡ σημερινή ἡμέρα, ἀρχῆς γενομένης ἀπό τό ἑσπέρας τῆς Μ. Παρασκευῆς, τήν προβάλλει μέ τά πανηγυρικά πιά τροπάριά της, τά γεμάτα χαρά καί φῶς – φεύγουμε ἀπό τό πένθιμο στοιχεῖο τῶν προηγουμένων ἡμερῶν – ἀλλά καί μέ τά φωτεινά ἐνδύματα τῆς ῾Αγίας Τράπεζας καί τῶν ἀμφίων τῶν ἱερέων. Ὅλα μᾶς προσανατολίζουν, μέ ρυθμό μάλιστα καταιγιστικό, στή νέα ἡμέρα, ῾τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων᾽, ῾τήν ἑορτήν ἑορτῶν καί τήν πανήγυριν τῶν πανηγύρεων᾽.

ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΜΠΤΗ ΕΣΠΕΡΑΣ (ΟΡΘΡΟΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ)